Mua nhà ở xã hội nên xét ưu tiên thay vì bốc thăm?

Góp ý dự thảo Luật Nhà ở sửa đổi tại Quốc hội, Chủ tịch Liên đoàn Lao động TP. Đà Nẵng Phan Thị Thúy Linh cho rằng quy trình xét duyệt hồ sơ mua nhà ở xã hội vẫn còn phức tạp, đặc biệt ở khâu xác nhận và chứng minh thu nhập.

Theo bà Linh, pháp luật hiện chưa quy định rõ thời hạn xác nhận hồ sơ, khiến quá trình xét duyệt có thể kéo dài. Trong trường hợp số hồ sơ đủ điều kiện vượt số căn hộ được bán, bà đề nghị không nên chỉ dựa vào hình thức bốc thăm mà cần xây dựng các tiêu chí ưu tiên công khai để lựa chọn người được mua nhà.

Theo quy định hiện hành, nếu số hồ sơ đủ điều kiện lớn hơn số căn hộ dự kiến bán, chủ đầu tư tổ chức bốc thăm lựa chọn người mua. Việc bốc thăm được thực hiện dưới sự giám sát của đại diện Sở Xây dựng, UBND cấp xã và công an. Những trường hợp thuộc diện ưu tiên theo Luật Nhà ở được mua nhà mà không phải bốc thăm.

Nhà ở xã hội phải đến đúng người cần hỗ trợ

Phó đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Vĩnh Long Thạch Phước Bình cho rằng hiệu quả của chính sách nhà ở xã hội không chỉ được đo bằng số lượng căn hộ được xây dựng, mà quan trọng hơn là nhà có đến đúng người cần hỗ trợ hay không.

Theo ông Bình, điều kiện hưởng chính sách nên được xác định dựa trên nhu cầu ở thực tế, thay vì loại một người khỏi diện mua nhà chỉ vì họ đang sở hữu nhà ở tại một địa phương khác.

Một người lao động có căn nhà nhỏ ở quê, cách nơi làm việc hàng trăm km, không nên được đánh giá giống với người đã có chỗ ở phù hợp ngay tại nơi làm việc.

Do đó, ông đề nghị các tiêu chí xét duyệt cần tính đến diện tích nhà đang sở hữu, khả năng sử dụng thực tế, khoảng cách từ nhà đến nơi làm việc và việc người đăng ký đã từng hưởng chính sách ưu đãi về nhà ở hay chưa.

Đại biểu Thạch Phước Bình cũng đề nghị nghiên cứu các biện pháp hạn chế đầu cơ sau khi mua nhà ở xã hội. Một trong những giải pháp được ông nêu là kiểm soát giá hoặc trao quyền ưu tiên mua lại cho Nhà nước, Quỹ nhà ở đối với những căn hộ được hỗ trợ phát triển.

Bên cạnh đó, cần ngăn tình trạng một người đã có nhà tại địa phương này nhưng vẫn mua nhà ở xã hội tại địa phương khác. Tuy nhiên, việc kiểm soát không nên làm phát sinh thêm nhiều thủ tục, buộc người dân phải xin và nộp nhiều loại giấy xác nhận.

Theo ông Bình, trong bối cảnh Nhà nước đã có dữ liệu về dân cư, đất đai, nhà ở, thuế và bảo hiểm xã hội, các cơ quan cần chủ động kết nối, đối soát dữ liệu thay vì yêu cầu người dân cung cấp lại những thông tin mà cơ quan nhà nước có thể khai thác.

“Cần quy định ngay trong luật nguyên tắc xác định điều kiện hưởng chính sách nhà ở thông qua kết nối Cơ sở dữ liệu quốc gia và dữ liệu chuyên ngành”, ông Bình nói.

Giá nhà ở xã hội vẫn là bài toán lớn

Bên cạnh tiêu chí xét duyệt, đại biểu Phan Thị Thúy Linh cho rằng giá nhà ở xã hội cũng cần được xây dựng trên cơ sở khả năng chi trả thực tế của người lao động.

Theo bà Linh, thu nhập bình quân của nhóm đối tượng này khoảng 9 triệu đồng mỗi tháng, thậm chí tại nhiều địa phương chỉ khoảng 6-8 triệu đồng. Trong khi đó, một căn hộ nhà ở xã hội rộng khoảng 50 m2 hiện có giá trên 1 tỷ đồng.

Mức giá thuê khoảng 5 triệu đồng mỗi tháng cũng tạo áp lực đáng kể đối với người thu nhập thấp. Trong khi đó, công thức tính giá thuê tại dự thảo chủ yếu dựa trên chi phí đầu tư, chưa phản ánh đầy đủ khả năng chi trả của người thuê.

Vì vậy, theo bà Linh, yêu cầu về mức giá phù hợp cần được hiểu theo cả hai phía: vừa bảo đảm bù đắp hợp lý chi phí đầu tư, vừa phù hợp với thu nhập của nhóm đối tượng thụ hưởng.

Phó đoàn đại biểu Quốc hội TP. HCM Võ Ngọc Thanh Trúc cũng đề nghị làm rõ cơ chế xác định giá nhà ở xã hội, nhất là quy định cho phép chủ đầu tư tự xây dựng, thuê tư vấn thẩm tra và phê duyệt giá.

Theo bà Trúc, cơ chế này có thể giúp rút ngắn thủ tục, nhưng nếu thiếu cơ chế hậu kiểm độc lập, chi phí có nguy cơ bị tính cao, từ đó tác động trực tiếp đến giá bán và khả năng tiếp cận nhà ở của người thu nhập thấp.

Bà đề nghị chủ đầu tư phải công khai đầy đủ cơ cấu giá trước khi ký hợp đồng. Sau khi dự án hoàn thành, chi phí thực tế cần được quyết toán và hậu kiểm. Trường hợp giá quyết toán thấp hơn số tiền đã thu, phần chênh lệch phải được hoàn trả hoặc khấu trừ cho người mua, thuê mua.

Những trường hợp kê khai, phân bổ chi phí không đúng nhằm đẩy giá nhà ở xã hội lên cao cần bị xử lý nghiêm.

Đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc đồng thời đề nghị bảo đảm nguồn vốn ưu đãi ổn định, dài hạn cho các chủ đầu tư nhà ở xã hội thông qua Quỹ nhà ở, Ngân hàng Phát triển Việt Nam hoặc các chương trình tín dụng do Nhà nước chỉ định.

Theo bà Trúc, hiệu quả chính sách nhà ở xã hội không thể chỉ được đo bằng số dự án được phê duyệt hay số căn hộ được xây dựng. Điều quan trọng hơn là người dân có thực sự mua được, thuê được nhà và có thể an cư lâu dài hay không.

Quốc hội dự kiến xem xét, thông qua Luật Nhà ở sửa đổi tại kỳ họp tháng 10.