Đề nghị điều chỉnh cách xét duyệt mua, thuê, mua thuê nhà ở xã hội, không chỉ dựa vào bốc thăm

Chiều 21/8, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, Quốc hội thảo luận tại hội trường về định hướng chính sách sửa đổi Luật Nhà ở năm 2023.

Thảo luận tại hội trường, đại biểu Phan Thị Thúy Linh (Đoàn TP. HCM) đề nghị dự thảo Luật quy định cụ thể thời hạn và cơ chế xét duyệt hồ sơ mua, thuê, thuê mua nhà ở xã hội.

Theo đại biểu, thời gian qua có nhiều ý kiến phản ánh quy trình xét duyệt hồ sơ và chứng minh thu nhập còn phức tạp, kéo dài; có trường hợp mất nhiều tháng, thậm chí hàng năm. Một trong những nguyên nhân là pháp luật hiện hành chưa quy định cụ thể thời hạn xác minh, xét duyệt hồ sơ.

Khoản 5 Điều 61 và khoản 10 Điều 70 của dự thảo Luật đều giao Chính phủ quy định trình tự, thủ tục, trong khi luật chưa đặt ra giới hạn về thời gian.

“Đề nghị quy định thời hạn xét duyệt trong luật. Đồng thời, khi số hồ sơ vượt quá số căn hộ phải xét thì tiêu chí lựa chọn cần được công khai, minh bạch, không chỉ dựa vào bốc thăm”, đại biểu kiến nghị.

Liên quan đến giá nhà ở xã hội, đại biểu Phan Thị Thúy Linh cho rằng giá thuê, giá bán cần được xác định sát hơn với khả năng chi trả thực tế của người lao động.

Theo đại biểu, thu nhập bình quân của người lao động trên cả nước hiện khoảng 9 triệu đồng/tháng, trong khi tại nhiều địa phương chỉ ở mức 6-8 triệu đồng/tháng.

Trong khi đó, một căn nhà ở xã hội diện tích khoảng 50m² hiện có giá hơn 1 tỷ đồng, tương đương khoảng 10 năm thu nhập của người lao động nếu tính theo mức thu nhập bình quân.

Đối với nhà cho thuê, mức giá khoảng 5 triệu đồng/tháng cũng tạo áp lực đáng kể đối với người có thu nhập thấp. Đại biểu cho biết, dự thảo Luật có 4 công thức tính giá thuê tại các Điều 37, 43, 49 và 69, song cả 4 công thức đều xuất phát từ chi phí đầu tư, chưa có công thức nào dựa trên khả năng chi trả của người thuê.

Về nghĩa vụ đối với dự án, đại biểu Nguyễn Duy Thanh (đoàn tỉnh Cà Mau) cho rằng cần xác định rõ ngay từ trước khi doanh nghiệp quyết định đầu tư. Doanh nghiệp cần biết ngay từ đầu phải dành bao nhiêu đất, thực hiện nghĩa vụ nào và theo hình thức nào. Đặc biệt, cần làm rõ mối quan hệ giữa nghĩa vụ phát triển nhà ở xã hội và nhà ở cho thuê; hai nghĩa vụ có cộng dồn hay không và trường hợp nào được lựa chọn hình thức thực hiện.

Theo đại biểu, nguyên tắc quan trọng là nghĩa vụ phải được tính toán trước khi doanh nghiệp quyết định đầu tư và sau khi xác định cần được ổn định trong suốt quá trình thực hiện. Doanh nghiệp có thể chấp nhận nghĩa vụ nhưng phải biết trước nghĩa vụ đó có ảnh hưởng đến tính khả thi của dự án hay không.

Đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc (Đoàn TP. HCM) cho rằng nhà ở xã hội không chỉ là câu chuyện về quỹ đất hay số lượng căn hộ, mà còn là cơ hội an cư của hàng triệu người lao động. Người lao động cần một cơ chế công bằng để có thể mua, thuê hoặc thuê mua chỗ ở phù hợp, từ đó yên tâm làm việc và xây dựng gia đình. Vì vậy, theo đại biểu, trước hết phải xác định đúng đối tượng được hưởng chính sách.

Điều 61 của dự thảo đã xác định các nhóm đối tượng được hưởng chính sách, nhưng còn thiếu tiêu chí thống nhất để xác định người thu nhập thấp và trường hợp có nhà ở cách xa nơi làm việc. Trong khi đó, Điều 70 quy định về xử lý vi phạm nhưng chưa có cơ chế kiểm tra, sàng lọc ngay từ khâu xét duyệt. Khoảng trống này có thể tạo kẽ hở để trục lợi chính sách.

Do đó, đại biểu đề nghị bổ sung vào Điều 61 nguyên tắc xác định điều kiện thu nhập theo tiêu chí khách quan, có thể kiểm chứng, gắn với mức thu nhập chịu thuế thu nhập cá nhân hoặc thu nhập bình quân theo vùng; đồng thời giao Chính phủ quy định mức cụ thể và định kỳ điều chỉnh phù hợp với tiền lương, giá cả trong từng thời kỳ.