Mỹ khởi xướng 3 cuộc điều tra với Việt Nam, hàng hóa xuất khẩu đối mặt kịch bản thuế tới 30%

Chứng khoán BIDV (BSC) vừa có báo cáo phân tích về việc Việt Nam nằm trong nhóm các nền kinh tế đang bị Mỹ điều tra theo Mục 301 của Đạo luật Thương mại 1974.

Theo BSC, Việt Nam hiện nằm trong 3 cuộc điều tra Mục 301 của Mỹ, tập trung vào 3 vấn đề: Dư thừa công suất, lao động cưỡng bức và bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ (SHTT).

Với dư thừa công suất, phía Mỹ cho rằng Việt Nam có tình trạng sản xuất vượt nhu cầu trong nước ở một số ngành, đồng thời xuất khẩu lượng lớn hàng hóa sang Mỹ. Các nhóm được đề cập gồm điện tử, máy móc, giày dép, may mặc, đồ nội thất và thép.

Mỹ cũng cho rằng Việt Nam chủ yếu thực hiện công đoạn lắp ráp cuối cùng trước khi xuất khẩu sản phẩm sang Mỹ. Riêng ngành xi măng, mức dư thừa công suất được phía Mỹ đưa ra ở mức gần 100% so với nhu cầu nội địa.

Ở vấn đề lao động cưỡng bức, Mỹ cho rằng việc nhập khẩu những sản phẩm được sản xuất từ nguồn lao động cưỡng bức có thể giúp doanh nghiệp giảm chi phí, từ đó tạo ra lợi thế cạnh tranh không công bằng với doanh nghiệp Mỹ.

Cuộc điều tra thứ ba liên quan đến quyền sở hữu trí tuệ. Mỹ nêu các vấn đề như vi phạm bản quyền trong phim ảnh, trò chơi điện tử, tình trạng hàng giả và cho rằng các biện pháp xử lý chưa đủ hiệu quả.

Hai kịch bản về mức thuế từ Mỹ

Một trong những vấn đề được doanh nghiệp và nhà đầu tư quan tâm nhất là sau các cuộc điều tra này, Mỹ có thể áp mức thuế bao nhiêu đối với hàng hóa Việt Nam?

Theo BSC, cuộc điều tra về dư thừa công suất, được Mỹ khởi xướng ngày 11/3, đến nay vẫn chưa có kết luận và đang chậm hơn dự kiến ban đầu.

BSC cho rằng việc kéo dài thời gian điều tra có thể là dấu hiệu cho thấy Mỹ chưa vội gia tăng áp lực thuế quan đối với Việt Nam. Trong trường hợp này, mức thuế 12,5% có thể tiếp tục được duy trì trong một khoảng thời gian.

Ở kịch bản tích cực, BSC cho rằng Mỹ có thể áp mức thuế chung cho hàng hóa tương đương mức thuế đối ứng cũ, khoảng 20%. Trong kịch bản tiêu cực, mức thuế có thể cao hơn, lên khoảng 30%. BSC cho rằng do không còn có thể sử dụng cơ sở IEEPA để áp mức thuế 42% đối với hàng hóa bị xem là chuyển tải bất hợp pháp, mức thuế chung có thể được điều chỉnh về khoảng này.

Tuy nhiên, công ty chứng khoán cũng đánh giá Việt Nam đang có một số yếu tố thuận lợi trong quá trình đàm phán.

Trong các lần đối mặt với điều tra hoặc nguy cơ áp thuế trước đây, Việt Nam được đánh giá là duy trì thiện chí đàm phán. Hai cuộc điều tra năm 2020 cuối cùng không dẫn đến việc Mỹ áp thuế, trong khi mức thuế đối ứng dựa trên IEEPA năm 2025 cũng được đàm phán giảm từ 46% xuống 20%.

Đáng chú ý, năm 2026, Mỹ đồng thời điều tra nhiều nền kinh tế thay vì chỉ tập trung vào một quốc gia. Theo BSC, điều này cho thấy Washington đang tìm một cơ sở pháp lý chung để thay thế IEEPA, thay vì chỉ nhắm riêng vào Việt Nam.

Những ngành nào cần đặc biệt lưu ý?

Theo BSC, với nhóm công nghệ cao, gồm các mã HS 84 và 85, những mặt hàng chủ lực có khả năng vẫn được miễn thuế trong giai đoạn 2026 - 2027, khi nhu cầu tại Mỹ đang ở mức cao.

Giày dép và hàng may mặc, thuộc các mã HS 64, 61 và 62, cũng được đánh giá vẫn có lợi thế nhất định. Việt Nam đã hình thành chuỗi cung ứng tương đối hoàn chỉnh trong các ngành này, trong khi việc chuyển toàn bộ chuỗi sản xuất sang một quốc gia khác sẽ cần nhiều thời gian.

Dù vậy, triển vọng của các nhóm hàng xuất khẩu vẫn phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó có chênh lệch thuế giữa Việt Nam và các nước cạnh tranh, khả năng Mỹ tiếp tục miễn thuế cho một số nhóm hàng, tiến triển đàm phán giữa hai nước và sức lan tỏa của lĩnh vực AI đối với nền kinh tế Mỹ.

Ngoài ra, nếu Mỹ áp thuế theo từng giai đoạn, doanh nghiệp có thể tiếp tục đẩy mạnh xuất khẩu trước thời điểm thuế mới có hiệu lực.