Mặt hàng xuất khẩu tỷ USD của Việt Nam chịu sức ép sau đòn thuế quan mới từ Mỹ

Mỹ vừa quyết định áp mức thuế 12,5% đối với hàng hóa Việt Nam theo Mục 301, liên quan đến vấn đề kiểm soát lao động cưỡng bức. Tuy nhiên, khoảng 45-50% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường này vẫn nằm trong danh sách được miễn trừ, qua đó giúp hạn chế phần nào tác động của chính sách mới.

Theo đánh giá của Chứng khoán KB Việt Nam (KBSV), danh mục miễn thuế tiếp tục bao gồm các mặt hàng điện tử, công nghệ cao, trí tuệ nhân tạo và bán dẫn. Một số sản phẩm thuộc nhóm nông nghiệp và hóa chất cũng được bổ sung vào diện miễn trừ.

Đây đều là những nhóm hàng có tỷ trọng lớn trong tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ, đồng thời đóng vai trò quan trọng trong việc thu hút dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài vào lĩnh vực sản xuất công nghệ cao.

Đáng chú ý, danh mục miễn trừ đã được Mỹ duy trì trong ba lần điều chỉnh chính sách liên tiếp. Theo KBSV, diễn biến này cho thấy định hướng tương đối ổn định của Mỹ đối với các sản phẩm công nghệ và điện tử nhập khẩu từ Việt Nam.

Trong khi nhóm công nghệ cao ít chịu tác động trực tiếp, một số ngành xuất khẩu chủ lực của doanh nghiệp trong nước có thể đối mặt với nhiều thách thức hơn.

Mỹ đã thiết lập cơ chế hạn ngạch thuế quan đối với hàng dệt may có nguồn gốc từ Bangladesh, Campuchia, Indonesia và Malaysia, trong khi Việt Nam không thuộc nhóm được hưởng chính sách này. Điều đó có thể tạo điều kiện để một phần đơn hàng dịch chuyển sang các quốc gia cạnh tranh trong khu vực.

Các ngành dệt may, gỗ và cao su vì vậy được dự báo chịu áp lực lớn hơn về giá bán và thị phần. Tuy nhiên, tác động cụ thể còn phụ thuộc vào quy mô hạn ngạch, danh mục sản phẩm áp dụng và khả năng đáp ứng đơn hàng của từng quốc gia.

Bên cạnh cuộc điều tra liên quan đến lao động cưỡng bức đã có kết luận, Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ đang tiến hành thêm hai cuộc điều tra theo Mục 301.

Trong đó, một cuộc điều tra tập trung trực tiếp vào vấn đề sở hữu trí tuệ tại Việt Nam. Cuộc điều tra còn lại xem xét tình trạng dư thừa công suất tại 13 nền kinh tế, trong đó có Việt Nam. Kết quả của các cuộc điều tra này có thể trở thành cơ sở để Mỹ tiếp tục điều chỉnh chính sách thuế trong thời gian tới.

Theo KBSV, chính sách thuế mới chưa làm thay đổi triển vọng tích cực của xuất khẩu và dòng vốn FDI vào Việt Nam trong năm 2026.

Một trong những lý do chính là nhóm điện tử và công nghệ cao, chiếm tỷ trọng lớn trong xuất khẩu sang Mỹ, vẫn nằm ngoài phạm vi áp thuế. Bên cạnh đó, mức thuế 12,5% không chênh lệch quá lớn so với mức áp dụng đối với một số đối thủ trong khu vực và thấp hơn mức 20% trước đây.

Việt Nam cũng tiếp tục sở hữu một số lợi thế trong thu hút đầu tư như vị trí gần các chuỗi cung ứng lớn tại châu Á, môi trường chính trị tương đối ổn định và mạng lưới hiệp định thương mại tự do trải dài giúp thu hút dòng vốn FDI.