Mỹ áp mức thuế cao nhất với Việt Nam, nhà đầu tư chứng khoán nên làm gì?

USTR (Cơ quan Đại diện Thương mại Hoa Kỳ) vừa công bố chính sách thuế quan mới áp dụng đối với 60 nền kinh tế sau khi hoàn tất cuộc điều tra về lao động cưỡng ép (forced labour) theo Mục 301 Đạo luật Thương mại năm 1974. Cuộc điều tra này được khởi xướng từ tháng 3/2026.

Theo đó, chính sách thuế mới được chia thành ba nhóm. Nhóm thứ nhất áp dụng mức thuế bổ sung 10% đối với 17 nền kinh tế, gồm Ấn Độ, Bangladesh, Indonesia, Malaysia, Pakistan, Campuchia... Nhóm thứ hai áp dụng tổng mức thuế (sau khi cộng thuế bổ sung) là 10% đối với Liên minh châu Âu (EU) và 12,5% đối với Nhật Bản, Hàn Quốc. Nhóm thứ ba áp dụng mức thuế bổ sung 12,5% (mức cao nhất) đối với các quốc gia còn lại, trong đó có Việt Nam.

Theo ông Nguyễn Trọng Đình Tâm, Giám đốc Khu vực cấp cao Chứng khoán HD (HDS), mức thuế mới được xem là phương án thay thế chính sách thuế tạm thời 10% theo Điều 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974 vừa hết hiệu lực. Chính sách sẽ được áp dụng từ ngày 24/7/2026, ngoại trừ các lô hàng đã được xếp lên tàu và hoàn tất thủ tục nhập khẩu trước ngày 28/7/2026.

Đối với Việt Nam, hàng hóa xuất khẩu sang Mỹ sẽ chịu thêm mức thuế 12,5%, bên cạnh thuế tối huệ quốc (MFN) với mức bình quân khoảng 3,4% và các nghĩa vụ thuế khác như thuế chống bán phá giá (CBPG), nếu có.

Tuy nhiên, không phải toàn bộ hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam đều chịu mức thuế mới. Danh mục được miễn trừ gồm các mặt hàng phục vụ ngành hàng không dân dụng và y tế của Mỹ; nhôm, thép, đồng; hàng viện trợ; tài liệu thông tin như ấn phẩm, phim, đĩa CD; một số mặt hàng thực phẩm, trái cây, dầu thực vật; cùng nhóm thiết bị điện tử, máy móc và linh kiện.

Trong số các nhóm được miễn trừ, thiết bị điện tử, máy móc và linh kiện (HS Code 84 và 85) hiện chiếm tỷ trọng lớn nhất trong cơ cấu xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ, tương đương khoảng 55% kim ngạch xuất khẩu trong nửa đầu năm 2026. Dù vậy, nhiều mặt hàng xuất khẩu chủ lực khác như dệt may, thủy sản, gỗ và nội thất vẫn sẽ phải chịu mức thuế bổ sung 12,5%.

Theo ông Nguyễn Trọng Đình Tâm, việc nâng mức thuế từ 10% lên 12,5% sẽ làm bào mòn biên lợi nhuận của các doanh nghiệp xuất khẩu, đặc biệt là những ngành có biên lợi nhuận thấp như gia công dệt may. Bên cạnh đó, doanh nghiệp cũng sẽ chịu thêm áp lực cạnh tranh đơn hàng và thu hút dòng vốn FDI với các quốc gia chỉ chịu mức thuế bổ sung 10%. Tuy nhiên, ông cho rằng áp lực này chưa quá lớn bởi Việt Nam vẫn sở hữu lợi thế về vị trí địa lý chiến lược cũng như môi trường chính trị ổn định.

Theo Giám đốc Khu vực cấp cao HDS, có ba yếu tố cần ưu tiên theo dõi trong những tháng cuối năm 2026. Thứ nhất là khả năng duy trì chính sách thuế mới của Mỹ, trong bối cảnh Quốc hội nước này mới là cơ quan có thẩm quyền cao nhất và trước đó cũng từng tuyên bố chấm dứt chính sách thuế đối ứng của Nhà Trắng. Thứ hai là tiến trình đàm phán thương mại giữa Mỹ và các đối tác. Thứ ba là diễn biến của hai nội dung điều tra còn lại theo Mục 301, gồm dư thừa công suất sản xuất và bảo hộ, thực thi quyền sở hữu trí tuệ.

Ở góc độ đầu tư, ông Tâm lưu ý giá cổ phiếu thường phản ánh kỳ vọng trước khi thông tin chính thức được công bố. Theo đó, các nhóm cổ phiếu được đánh giá chịu tác động bất lợi từ chính sách thuế mới như doanh nghiệp xuất khẩu hay khu công nghiệp đã chiết khấu đáng kể kể từ khi cuộc điều tra được khởi động vào tháng 3/2026, bên cạnh áp lực chung từ biến số lãi suất.

Đó cũng là lý do khi thông tin chính thức được công bố vào cuối tuần qua, một số cổ phiếu xuất khẩu vẫn đóng cửa tăng giá trong phiên giao dịch thứ Sáu.

Ở chiều ngược lại, chuyên gia HDS cho rằng sẽ khó có nhóm cổ phiếu nào thực sự hưởng lợi từ chính sách thuế quan mới. Nguyên nhân là tâm lý thận trọng của thị trường trước các biến số vĩ mô; tính khó lường của hai cuộc điều tra còn lại theo Mục 301; nhóm nhôm, thép, đồng vẫn đang chịu thuế theo Mục 232 của Mỹ; trong khi phần lớn doanh nghiệp xuất khẩu thiết bị điện tử, máy móc và linh kiện là doanh nghiệp FDI, chưa niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam.

Do chính sách thuế quan của Nhà Trắng vẫn tiềm ẩn nhiều yếu tố khó lường, ông Tâm khuyến nghị nhà đầu tư có thể "phòng ngự từ xa" bằng cách xây dựng danh mục theo dõi các doanh nghiệp có hoạt động kinh doanh tập trung vào thị trường nội địa, đồng thời sở hữu triển vọng tăng trưởng kết quả kinh doanh tích cực. Một số nhóm ngành được nhắc đến gồm ngân hàng, chứng khoán, tiêu dùng và bán lẻ.

Dù vậy, trong bối cảnh thị trường chứng khoán vẫn chịu ảnh hưởng từ biến số lãi suất trong ngắn hạn, chuyên gia HDS khuyến nghị nhà đầu tư chỉ nên ưu tiên hai chiến lược. Thứ nhất là giao dịch ngắn hạn với các cổ phiếu đã rơi vào trạng thái quá bán hoặc điều chỉnh (pullback) trong xu hướng tăng. Thứ hai là tích lũy từng phần các cổ phiếu đầu ngành có nền tảng cơ bản tốt, ít rủi ro pháp lý để nắm giữ trong trung và dài hạn.