Né Nga, Trung Quốc âm thầm mở hành lang thương mại mới dài 4.750km nối thẳng châu Âu, rút ngắn thời gian di chuyển còn 15 ngày
Trung Quốc đang đẩy mạnh đầu tư vào một hành lang vận tải xuyên biển Caspi nối sang châu Âu, nhằm giảm phụ thuộc vào các tuyến đường đi qua Nga và tránh những bất ổn ngày càng gia tăng tại Trung Đông.
Theo các chuyên gia, các doanh nghiệp nhà nước Trung Quốc đã rót hàng trăm triệu USD vào việc phát triển Hành lang Trung tâm (Middle Corridor), tuyến vận tải dài khoảng 4.750 km kết nối Trung Quốc với châu Âu thông qua Kazakhstan, vượt biển Caspi bằng tàu biển tới Azerbaijan, sau đó đi qua Georgia và Thổ Nhĩ Kỳ.
Dự án còn được gọi là Tuyến vận tải quốc tế xuyên Caspi (Trans Caspian International Transport Route), bao gồm mạng lưới đường sắt, đường bộ và các cảng biển quan trọng dọc tuyến.
Theo Chương trình liên chính phủ Hành lang vận tải châu Âu, Kavkaz và châu Á (TRACECA), Trung Quốc đã viện trợ khoảng 70 triệu USD cùng thiết bị trị giá khoảng 2 triệu USD cho cảng biển Caspi tại Baku của Azerbaijan. Các doanh nghiệp Trung Quốc cũng tham gia xây dựng cảng biển mới trị giá 300 triệu USD tại Aktau của Kazakhstan, nằm ở bờ đối diện biển Caspi.
Từ Trung Quốc sang châu Âu chỉ mất hơn nửa tháng
Một nguồn tin ngoại giao Thổ Nhĩ Kỳ cho biết hàng hóa từ Trung Quốc có thể tới châu Âu chỉ trong 15 đến 18 ngày thông qua Hành lang Trung tâm, nhanh hơn đáng kể so với 45 đến 60 ngày nếu vận chuyển bằng đường biển truyền thống.
Là nguồn cung hàng nhập khẩu lớn nhất của Liên minh châu Âu, Trung Quốc đang có nhu cầu ngày càng lớn đối với các tuyến logistics nhanh và an toàn hơn.
Tuy nhiên, theo giáo sư khoa học chính trị Alexander Cooley tại Barnard College ở New York, tuyến đường này hiện vẫn có năng lực vận chuyển hạn chế và chi phí trên mỗi đơn vị hàng hóa cao hơn đáng kể so với vận tải biển.
Các điểm nghẽn vẫn tồn tại ở khâu trung chuyển qua biển Caspi, hệ thống cảng biển và việc chuyển đổi khổ đường ray giữa các quốc gia.
Alessandro Arduino, chuyên gia nghiên cứu Trung Quốc tại King's College London, cũng cho rằng Hành lang Trung tâm hiện chưa đạt được quy mô và hiệu quả tương đương các tuyến vận tải Trung Quốc, châu Âu đi qua Nga.
“Lá bài dự phòng” khi Nga và Trung Đông đầy rủi ro
Dù vậy, giới chuyên gia nhận định Trung Quốc sở hữu cả nguồn vốn lẫn kinh nghiệm xây dựng hạ tầng để nâng cấp tuyến đường này trong tương lai.
Tuyến vận tải đường bộ phía bắc dài khoảng 10.000 km nối Trung Quốc với châu Âu qua Nga hiện phải đối mặt với nguy cơ từ các lệnh trừng phạt của phương Tây nhằm vào Moscow liên quan đến xung đột Ukraine.
Trong khi đó, các tuyến hàng hải truyền thống cũng ngày càng rủi ro hơn do căng thẳng tại Trung Đông và các vụ cướp biển ở khu vực châu Phi. Hành lang vận tải đi qua Pakistan và Trung Đông hiện vẫn chưa được phát triển đầy đủ.
Theo Arduino, chiến sự tại Ukraine, các lệnh trừng phạt nhằm vào Nga cùng những gián đoạn trên các tuyến thương mại truyền thống đã làm gia tăng đáng kể giá trị chiến lược của các tuyến kết nối thay thế giữa Trung Quốc và châu Âu.
“Đối với Bắc Kinh, Hành lang Trung tâm mang lại sự đa dạng hóa, khả năng chống chịu tốt hơn và giảm phụ thuộc vào các điểm nghẽn địa chính trị”, ông nhận định.
Không chỉ xuất khẩu, Trung Quốc còn muốn tiếp cận khoáng sản Trung Á
Bên cạnh mục tiêu thương mại, Trung Quốc cũng xem tuyến đường mới là công cụ quan trọng để tiếp cận nguồn khoáng sản chiến lược tại Trung Á.
Theo Elizabeth Wishnick, chuyên gia nghiên cứu cấp cao tại Trung tâm Phân tích Hải quân Mỹ (CNA), các quốc gia Trung Á nhìn chung sẵn sàng hợp tác với Trung Quốc trong việc xây dựng hạ tầng giao thông, miễn là không rơi vào tình trạng nợ nần hoặc đánh mất quyền kiểm soát các tài sản chiến lược trong nước.
Alexander Cooley cho rằng sự tham gia của Trung Quốc có thể tạo ra nhiều cơ hội mới cho các doanh nghiệp vận tải hàng hóa, logistics, phát triển cảng biển và thương mại điện tử.
Các nền kinh tế Trung Á cũng có thể hưởng lợi từ dòng vốn đầu tư gia tăng vào năng lượng và khoáng sản quan trọng, thay vì chỉ đóng vai trò là những nhà xuất khẩu nguyên liệu thô như trước đây.
Thổ Nhĩ Kỳ muốn trở thành cầu nối Á, Âu
Kazakhstan được đánh giá là một trong những quốc gia hưởng lợi lớn nhất từ dự án. Theo Wishnick, khoảng 80% lượng dầu xuất khẩu sang châu Âu của nước này hiện vẫn phải đi qua Nga, khiến hoạt động thương mại đối mặt với nguy cơ gián đoạn.
Trong khi đó, Thổ Nhĩ Kỳ đang thể hiện sự quan tâm đặc biệt tới Hành lang Trung tâm khi đặt mục tiêu trở thành cầu nối thương mại giữa châu Á và châu Âu.
Năm 2015, Trung Quốc và Thổ Nhĩ Kỳ đã ký biên bản ghi nhớ nhằm kết nối sáng kiến Vành đai và Con đường của Bắc Kinh với Sáng kiến Hành lang Trung tâm của Ankara.
Theo Arduino, sự hỗ trợ từ Trung Quốc có thể mang tới nguồn tài chính dồi dào cùng năng lực logistics đẳng cấp thế giới để đẩy nhanh quá trình phát triển tuyến vận tải này.
Một trong những mắt xích quan trọng nhất của hành lang, tuyến đường sắt Baku, Tbilisi, Kars, đã chính thức vận hành hết công suất từ ngày 2/6, góp phần củng cố mạng lưới vận tải liên tục xuyên Thổ Nhĩ Kỳ.
Nguồn tin ngoại giao Thổ Nhĩ Kỳ nhận định tuyến đường mới sẽ giúp các doanh nghiệp Trung Quốc hoạt động tại Thổ Nhĩ Kỳ tiếp cận thị trường châu Âu nhanh hơn, đồng thời đa dạng hóa các lựa chọn vận tải trong bối cảnh địa chính trị toàn cầu ngày càng phức tạp.
Theo SCMP
