Không phải 'soán ngôi' USD, chiến lược tài chính thực sự của Trung Quốc là gì?

Nếu bạn cho rằng Trung Quốc đang tìm cách “soán ngôi” đồng USD, thì có lẽ bạn chưa hiểu cách nước này đang tiến hành một cuộc chiến tiền tệ toàn cầu.

Mỗi tháng 6 hằng năm, các nhà hoạch định chính sách, cơ quan quản lý, ngân hàng, nhà đầu tư và giới điều hành tài chính lại hội tụ tại Thượng Hải - Lujiazui Forum, diễn đàn chính sách tài chính hàng đầu của Trung Quốc.

Nếu Davos là nơi giới tinh hoa toàn cầu bàn về tương lai kinh tế thế giới, thì Lujiazui ngày càng trở thành nơi Trung Quốc phát đi tín hiệu về cách họ muốn định hình tương lai đó theo lợi ích của mình.

Tại Lujiazui năm nay, các quan chức Trung Quốc công bố hàng loạt biện pháp nhằm mở rộng tài chính nhân dân tệ (RMB) ở thị trường offshore, tăng cường vai trò của Thượng Hải như một trung tâm tài chính quốc tế, tạo ra các cơ chế thanh khoản mới cho ngân hàng trung ương và nhà đầu tư quốc gia nước ngoài, mở rộng giao dịch xuyên biên giới bằng RMB và tiếp tục mở cửa từng phần của hệ thống tài chính Trung Quốc cho sự tham gia quốc tế.

Đúng là chúng ta đã nghe nhiều về những điều này trước đây, và với những người hoài nghi, việc đặt câu hỏi về tính nghiêm túc hay khả thi là điều dễ hiểu. Liệu Trung Quốc có thực sự sẵn sàng thách thức vị thế thống trị của đồng USD? Câu trả lời là: Trung Quốc chắc chắn nghiêm túc trong việc thách thức một số khía cạnh của quyền lực đồng USD, nhưng đó lại không phải là câu hỏi đúng trọng tâm.

Vấn đề không nằm ở việc liệu Trung Quốc có thể thay thế đồng USD bằng nhân dân tệ hay không. Điều đáng chú ý hơn là việc Bắc Kinh đang từng bước xây dựng một hạ tầng tài chính nhằm giảm phụ thuộc vào hệ thống toàn cầu xoay quanh đồng USD, đồng thời tạo ra các lựa chọn thay thế cho quyền lực tài chính Mỹ đối với các quốc gia khác.

Nói cách khác, Trung Quốc nghiêm túc, nhưng có thể chưa đạt mục tiêu nhanh chóng. Tuy nhiên, họ đang định vị mình như một đối thủ cạnh tranh thực sự trong việc phá vỡ thế thống trị của USD.

Đây không phải chủ yếu là câu chuyện tiền tệ. Đây là câu chuyện địa chính trị.

Trong gần 80 năm, Mỹ đã hưởng lợi to lớn từ vai trò trung tâm của đồng USD trong hệ thống tài chính toàn cầu. Sự thống trị của USD mang lại cho Washington những công cụ quyền lực mà các cường quốc trước đây khó có thể tưởng tượng: Trừng phạt tài chính, kiểm soát hệ thống thanh toán bằng USD, định hình tiêu chuẩn tuân thủ quốc tế, kiểm soát dòng vốn...

Kế hoạch quốc tế hóa nhân dân tệ kéo dài hai thập kỷ bước sang giai đoạn mới

Trung Quốc đã dành gần hai thập kỷ để quốc tế hóa đồng nhân dân tệ. Từ sau khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008, Bắc Kinh triển khai các chương trình thanh toán thương mại bằng RMB, thiết lập trung tâm thanh toán offshore, mở rộng thỏa thuận hoán đổi tiền tệ, phát triển hạ tầng thanh toán thay thế và từng bước mở cửa thị trường vốn.

Đây không phải là “viên đạn bạc” có thể ngay lập tức thay thế đồng USD. Nhưng câu chuyện của Trung Quốc hiếm khi là về tốc độ. Đó là sự kiên trì có hệ thống và tiến triển từng bước. Các biện pháp mới tại Lujiazui chỉ là chương tiếp theo của chiến lược dài hạn này.

Điểm đáng chú ý là các công bố năm nay trùng với năm đầu thực hiện Kế hoạch 5 năm lần thứ 15 của Trung Quốc. Kế hoạch 5 năm lần thứ 15 của Trung Quốc đặt tài chính vào vị trí mục tiêu chiến lược quốc gia.

Trung Quốc coi các kế hoạch 5 năm là công cụ phân bổ nguồn lực thực sự, định hướng hành vi của doanh nghiệp nhà nước, ngân hàng và chính quyền địa phương.

Các mục tiêu bao gồm xây dựng Trung Quốc thành “cường quốc tài chính”, củng cố vai trò Thượng Hải và Hồng Kông như trung tâm tài chính quốc tế, mở rộng thị trường offshore RMB, cải thiện hệ thống thanh toán xuyên biên giới và thúc đẩy quốc tế hóa nhân dân tệ.

Sự chủ quan của Phố Wall trước rủi ro đến từ Trung Quốc là một cảnh báo nguy hiểm

Thế giới đã từng chứng kiến kịch bản tương tự với sáng kiến “Made in China 2025”. Ban đầu, nhiều chuyên gia phương Tây coi đây là tham vọng phi thực tế. Tuy nhiên, Trung Quốc vẫn kiên trì triển khai chính sách công nghiệp, trợ cấp, định hướng tín dụng, ưu tiên mua sắm công và đầu tư vào giáo dục kỹ thuật.

Kết quả không hoàn hảo, nhưng đủ để Trung Quốc tạo vị thế trong nhiều ngành chiến lược toàn cầu. Điều này góp phần dẫn đến cuộc chiến thương mại năm 2018 dưới thời chính quyền Tổng thống Donald Trump.

Bài học không phải là Trung Quốc luôn thành công nhanh chóng, mà là họ hiếm khi từ bỏ mục tiêu chiến lược đã được đưa vào kế hoạch quốc gia.

Điều này cần được chú ý nhiều hơn tại Washington, Thung lũng Silicon và đặc biệt là Phố Wall. Nhiều nhà đầu tư sẽ coi các biện pháp tại Lujiazui là cơ hội tích cực: Mở rộng giao dịch RMB offshore, thị trường trái phiếu sâu hơn và tiếp cận tốt hơn với tài sản tài chính Trung Quốc.

Tuy nhiên, cần phân biệt rõ: Đây không phải là dấu hiệu Trung Quốc đang mở cửa hoàn toàn dòng vốn theo cơ chế thị trường tự do. Mục tiêu thực sự là giảm khả năng bị Mỹ gây áp lực tài chính và mở rộng không gian chiến lược cho Bắc Kinh.

Do đó, rủi ro địa chính trị đối với các khoản đầu tư liên quan đến Trung Quốc có khả năng tăng lên, chứ không giảm đi.

Hiện tại, các nhà lập pháp Mỹ vẫn im lặng. Tuy nhiên, điều đó khó có thể kéo dài. Trong tương lai, Quốc hội Mỹ có thể quay lại các biện pháp giám sát mạnh hơn đối với dòng vốn đầu tư ra nước ngoài, quỹ hưu trí và mức độ tiếp xúc tài chính với Trung Quốc.

Thế giới bên ngoài Mỹ lại nhìn thấy cơ hội

Ở bên ngoài nước Mỹ, nhiều quốc gia lại có xu hướng đón nhận các động thái từ Thượng Hải. Các căng thẳng địa chính trị, tranh cãi về trừng phạt tài chính, chính sách thương mại và lo ngại về việc “vũ khí hóa” đồng USD khiến nhiều Chính phủ muốn có thêm lựa chọn.

Điều này không có nghĩa họ muốn từ bỏ USD hoặc phụ thuộc vào Trung Quốc. Nhưng họ muốn có một phương án dự phòng - một “hàng rào bảo hiểm” tài chính.

Trung Quốc hiểu điều đó và đây chính là cơ hội chiến lược của họ. Bắc Kinh không cần nhân dân tệ thay thế hoàn toàn USD. Chỉ cần đủ các lựa chọn thay thế để các quốc gia không còn phụ thuộc tuyệt đối vào hệ thống tài chính dựa trên USD.

Một thế giới mà một phần đáng kể thương mại, năng lượng, dự trữ quốc gia và thanh toán xuyên biên giới diễn ra ngoài hệ thống USD sẽ khác hoàn toàn so với thế giới cách đây một thập kỷ. Đó mới là ý nghĩa thực sự của các tuyên bố tại Lujiazui.

Câu hỏi đặt ra cho Washington không phải là liệu nhân dân tệ có trở thành đồng USD tiếp theo hay không, mà là liệu Mỹ có đang đánh giá đúng mức một đối thủ đang xây dựng chiến lược dài hạn để trở thành “cường quốc tài chính” hay không.