Ngành tiêu dùng Việt Nam nửa đầu năm 2026: Tâm lý 'phòng thủ' của người mua và sự bứt phá của kênh online

Thị trường tiêu dùng Việt Nam tiếp tục phục hồi trong nửa đầu năm 2026, song sức mua chưa đồng đều. Người tiêu dùng vẫn ưu tiên hàng thiết yếu, giá hợp lý, trong khi thương mại điện tử ngày càng mở rộng vai trò trong phân phối hàng hóa.

Theo báo cáo cập nhật ngành tiêu dùng Việt Nam 6 tháng đầu năm 2026 của Công ty Cổ phần Chứng khoán Guotai Haitong (Việt Nam) - GTHT Research, GDP 6 tháng đầu năm tăng 8,18% so với cùng kỳ. Tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng đạt 3,889 triệu tỷ đồng, tăng 12,9%, trong đó bán lẻ hàng hóa tăng 12,5%.

Tuy nhiên, nếu loại trừ yếu tố giá, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng chỉ tăng khoảng 7,3%. Trong bối cảnh CPI 6 tháng tăng 4,38% và lạm phát cơ bản tăng 4,12%, sức mua thực tế vẫn chịu áp lực, khiến người tiêu dùng thận trọng hơn và tập trung vào các nhóm hàng thiết yếu, có mức giá phù hợp.

Xuất nhập khẩu tăng mạnh

Trong 6 tháng đầu năm 2026, cơ cấu xuất nhập khẩu của Việt Nam tiếp tục cho thấy vai trò nổi bật của nhóm hàng công nghiệp, điện tử. Máy tính, sản phẩm điện tử và linh kiện dẫn đầu các mặt hàng xuất khẩu chủ lực với kim ngạch khoảng 70 tỷ USD, tiếp đến là máy móc, thiết bị, dụng cụ và phụ tùng khoảng 33 tỷ USD; điện thoại và linh kiện khoảng 31 tỷ USD; hàng dệt may và giày dép lần lượt khoảng 18 tỷ USD và 11 tỷ USD.

Ở chiều nhập khẩu, máy tính, sản phẩm điện tử và linh kiện cũng là nhóm có kim ngạch lớn, đạt khoảng 110 tỷ USD, trong khi nhập khẩu của khu vực doanh nghiệp FDI lên tới khoảng 205 tỷ USD.

Đáng chú ý, kim ngạch xuất khẩu 6 tháng đầu năm 2026 đạt khoảng 266 tỷ USD, tăng hơn 20% so với cùng kỳ năm trước, song nhập khẩu tăng mạnh hơn lên khoảng 284 tỷ USD. Qua đó, cán cân thương mại chuyển từ mức xuất siêu khoảng 8 tỷ USD trong 6 tháng đầu năm 2025 sang nhập siêu khoảng 18 tỷ USD trong cùng kỳ năm nay.

Cơ cấu nhập khẩu chủ yếu tập trung vào máy móc, thiết bị, linh kiện điện tử và các đầu vào phục vụ sản xuất, cho thấy đà tăng nhập khẩu đang gắn với nhu cầu mở rộng sản xuất và xuất khẩu, đặc biệt trong khu vực FDI.

Thương mại điện tử tăng tốc

Thương mại điện tử tiếp tục là kênh phân phối tăng trưởng nhanh. Trong 6 tháng đầu năm, doanh số trên 4 nền tảng Shopee, Lazada, Tiki và TikTok Shop đạt 291.600 tỷ đồng, tăng 44,11% so với cùng kỳ năm 2025. Sản lượng hàng hóa bán ra đạt 2,19 tỷ sản phẩm, tăng 13,67%.

Đáng chú ý, tăng trưởng đang lan sang những nhóm hàng vốn phụ thuộc nhiều vào kênh phân phối truyền thống. Doanh số nhóm bách hóa - thực phẩm đạt 19.550 tỷ đồng, tăng 151,08%, trong khi sản lượng tăng gần 99%. Nhóm ô tô - xe máy đạt 7.340 tỷ đồng, tăng 56,34%.

Diễn biến này cho thấy thương mại điện tử đang dần trở thành kênh phân phối chính thức đối với nhiều nhóm hàng, thay vì chỉ tập trung vào các sản phẩm nhỏ và giá trị thấp.

Các nhóm hàng tiếp tục phân hoá

Trong nhóm hàng thiết yếu, ngành sữa có dấu hiệu phục hồi nhờ sản lượng cải thiện và nhu cầu đối với các sản phẩm dinh dưỡng. Tuy nhiên, sức mua chưa phục hồi hoàn toàn, khiến các doanh nghiệp phải tập trung nhiều hơn vào sản phẩm có giá trị gia tăng và phân khúc cao cấp.

Ngành bia cũng phục hồi trong nửa đầu năm nhờ hoạt động ăn uống, du lịch và tiêu dùng dịch vụ cải thiện. Tuy nhiên, đà phục hồi chưa thực sự mạnh khi người tiêu dùng vẫn thận trọng trong chi tiêu, trong khi chi phí đầu vào và chính sách thuế tiếp tục gây áp lực.

Thuế tiêu thụ đặc biệt đối với bia năm 2026 duy trì ở mức 65%, trước khi tăng thêm 5 điểm phần trăm mỗi năm từ năm 2027 và lên 90% vào năm 2031.

Bên cạnh đó, giá năng lượng tiếp tục tác động đến mặt bằng chi phí. Giá dầu Brent trong nửa đầu năm duy trì quanh 75-85 USD/thùng và có thời điểm tăng mạnh do căng thẳng địa chính trị, gây áp lực lên chi phí vận tải, logistics và sản xuất.

Sức mua kỳ vọng cải thiện trong nửa cuối năm

Theo báo cáo, triển vọng nửa cuối năm 2026 tích cực hơn khi sức mua FMCG được kỳ vọng tiếp tục phục hồi và hiệu quả của các mô hình bán lẻ hiện đại cải thiện.

Tuy nhiên, thị trường khó tăng trưởng đồng đều giữa các nhóm hàng. Người tiêu dùng nhiều khả năng vẫn ưu tiên sản phẩm thiết yếu, giá hợp lý, trong khi các mặt hàng không thiết yếu chịu áp lực từ chi phí sinh hoạt và tâm lý thận trọng trong chi tiêu.

Trong bối cảnh đó, bán lẻ hiện đại và thương mại điện tử sẽ tiếp tục định hình thị trường hàng hóa. Ở phía sản xuất, nhu cầu nhập khẩu máy móc, linh kiện và nguyên liệu gia tăng cho thấy hoạt động sản xuất đang phục hồi, nhưng doanh nghiệp vẫn phải đối mặt với áp lực chi phí và những biến động từ thương mại quốc tế.