Ngôi làng nằm dưới chân đỉnh núi cao nhất Việt Nam: Hình thành từ thế kỷ 19, có nhà máy thủy điện hơn 100 năm tuổi đầu tiên ở Đông Dương

Nằm dưới chân dãy Hoàng Liên Sơn, cách trung tâm Sa Pa khoảng 2-3km, bản Cát Cát là một trong những điểm du lịch cộng đồng nổi tiếng của Lào Cai, gây ấn tượng bởi những nếp nhà người Mông nép bên sườn núi, ruộng bậc thang, dòng suối và hệ thống thác nước giữa đại ngàn.

Cát Cát được hình thành từ giữa thế kỷ XIX, là nơi sinh sống lâu đời của đồng bào Mông. Những ngôi nhà truyền thống, con đường lát đá, guồng nước, cầu gỗ cùng các thửa ruộng bậc thang tạo nên không gian đặc trưng của một bản làng vùng cao.

Giữa bản làng còn lưu giữ dấu tích của nhà máy thủy điện Cát Cát do người Pháp xây dựng từ năm 1925. Với công suất ban đầu khoảng 50kW, đây là một trong những nhà máy thủy điện được xây dựng sớm tại khu vực Đông Dương, từng cung cấp điện phục vụ hệ thống điện tín và khu nghỉ dưỡng của người Pháp tại Sa Pa. Dù không còn vận hành, các hạng mục như đập nước, mương dẫn, bể điều áp, đường ống và nhà vận hành vẫn còn dấu tích, trở thành một điểm nhấn lịch sử giữa khu du lịch.

Cùng với các công trình và đời sống bản địa, thác Cát Cát là điểm nhấn tự nhiên nổi bật của bản. Dòng nước đổ xuống từ độ cao khoảng 30m giữa núi rừng, tạo nên cảnh quan đặc trưng gắn với tên gọi của bản. Năm 2022, UBND tỉnh Lào Cai ban hành Quyết định số 1569/QĐ-UBND công nhận thác Cát Cát là di tích danh thắng cấp tỉnh.

Không chỉ có cảnh quan, Cát Cát còn lưu giữ nhiều nghề thủ công truyền thống như trồng lanh, se sợi, dệt vải, thêu, vẽ sáp ong, đan lát, chạm bạc và rèn nông cụ. Du khách có thể trực tiếp tìm hiểu quá trình làm nghề, thưởng thức ẩm thực địa phương và tham gia các hoạt động văn hóa của cộng đồng người Mông. Cùng với hệ thống suối, ruộng bậc thang và cảnh quan núi rừng, khu vực này tạo thành không gian trải nghiệm kết hợp giữa thiên nhiên và đời sống bản địa.

Vào tháng 7/2026, bản Cát Cát cũng được vinh danh ở hạng mục Điểm du lịch cộng đồng thu hút khách du lịch hàng đầu tại Lễ trao Giải thưởng VITA Awards 2026 do Hiệp hội Du lịch Việt Nam tổ chức.

Đáng chú ý, năm 2026, làng du lịch cộng đồng Cát Cát là một trong 5 đại diện của Việt Nam được lựa chọn tham gia Giải thưởng “Làng du lịch tốt nhất thế giới” (Best Tourism Villages) do Tổ chức Du lịch Liên Hợp Quốc (UN Tourism) tổ chức.

Bốn đại diện còn lại gồm Làng Lò, Rừng dừa Bảy Mẫu Cẩm Thanh, Măng Đen Treehouse Village và Làng du lịch cộng đồng Hữu Liên. Kết quả dự kiến được công bố trong quý IV/2026.

Best Tourism Villages không chỉ đánh giá cảnh quan mà xem xét nhiều yếu tố như bảo tồn văn hóa, tài nguyên thiên nhiên, phát triển kinh tế - xã hội, bảo vệ môi trường, hạ tầng, quản trị điểm đến và vai trò của cộng đồng. Đây là giải thưởng hướng tới những mô hình du lịch nông thôn phát triển gắn với bản sắc và tính bền vững.

Việc được lựa chọn vào danh sách đề cử năm nay đưa Cát Cát tiếp tục xuất hiện trong mạng lưới các điểm đến du lịch cộng đồng của Việt Nam hướng tới thị trường quốc tế. Với cảnh quan vùng cao, văn hóa người Mông và hệ thống nghề thủ công được duy trì qua nhiều thế hệ, bản làng dưới chân Hoàng Liên Sơn đang trở thành một điểm đến kết hợp giữa trải nghiệm thiên nhiên và khám phá đời sống bản địa.