Phát hiện ngôi làng cổ hơn 150 năm nằm dưới chân dãy Hoàng Liên Sơn: Đẹp như tranh 4 mùa, được báo Trung gọi tên trong top 7 đẹp nhất thế giới

Nằm cách phường Sa Pa khoảng 2km, bản Cát Cát (phường Sa Pa, tỉnh Lào Cai) từ lâu đã trở thành một trong những điểm đến nổi tiếng nhất vùng Tây Bắc.

Cát Cát là bản làng của đồng bào dân tộc H'Mông, được hình thành từ giữa thế kỷ XIX. Đến đầu thế kỷ XX, người Pháp phát hiện nơi đây và lựa chọn làm điểm nghỉ dưỡng nhờ khí hậu mát mẻ cùng phong cảnh hữu tình.

Theo nhiều tư liệu địa phương, gần bản có một ngọn thác được người Pháp gọi là "CatScat". Theo thời gian, tên gọi này được người dân đọc chệch thành "Cát Cát" và trở thành tên chính thức của ngôi làng cho đến ngày nay.

Không chỉ nổi tiếng trong nước, bản Cát Cát còn được báo (SCMP) của Trung Quốc đưa vào danh sách 7 ngôi làng đẹp nhất thế giới mà du khách nên ghé thăm, góp phần đưa hình ảnh một bản làng vùng cao Tây Bắc đến gần hơn với bạn bè quốc tế.

Một trong những trải nghiệm đáng nhớ nhất khi đến Cát Cát là hành trình men theo con đường dài hơn 2km từ trung tâm Sa Pa xuống bản. Đây là đoạn đường uốn lượn giữa sườn núi với những khúc cua mềm mại, mở ra khung cảnh thung lũng xanh mướt, núi non trùng điệp và những thửa ruộng bậc thang trải dài.

Đi bộ là cách được nhiều du khách lựa chọn để có thể cảm nhận trọn vẹn vẻ đẹp của thiên nhiên và nhịp sống yên bình nơi đây. Dọc hai bên đường là những ngôi nhà nhỏ nép mình bên sườn núi, xen lẫn những vườn hoa, nương ngô và các cửa hàng bày bán sản phẩm thủ công truyền thống.

Bước xuống khoảng 300m bậc đá sẽ đến khu vực trung tâm của bản, nơi hợp lưu của ba dòng suối Tiên Sa, suối Vàng và suối Bạc. Tiếng nước róc rách hòa cùng tiếng chim rừng tạo nên không gian thanh bình đặc trưng của núi rừng Tây Bắc.

Điểm nhấn nổi bật nhất là thác Cát Cát, còn gọi là thác Tiên Sa, với dòng nước trắng xóa đổ xuống quanh năm. Bên cạnh đó, hai cây cầu treo Si và A Lứ bắc qua dòng suối là những góc check-in được nhiều du khách yêu thích nhờ khung cảnh thơ mộng.

Trải nghiệm đời sống văn hóa đặc sắc của người H'Mông

Một trong những nét đặc sắc nhất của Cát Cát là những ngôi nhà truyền thống của đồng bào H'Mông được dựng dựa vào sườn núi, chỉ cách nhau vài chục mét, tạo nên khung cảnh bình yên giữa thiên nhiên.

Nhà có kết cấu ba gian vững chắc với hệ thống vì kèo ba cột ngang, chân cột được kê trên các phiến đá tròn hoặc vuông nhằm chống ẩm. Mái lợp bằng gỗ pơ mu, vách làm từ gỗ xẻ, xung quanh là những bụi tre xanh và các thửa ruộng bậc thang nối tiếp nhau.

Mỗi ngôi nhà có ba cửa ra vào. Cửa chính ở gian giữa chỉ mở trong những dịp đặc biệt như lễ Tết, cưới hỏi hay tang lễ, còn sinh hoạt thường ngày chủ yếu sử dụng hai cửa phụ. Bên trong nhà được bố trí đầy đủ gian thờ tổ tiên, bếp lửa, nơi tiếp khách, khu nghỉ ngơi và gác chứa lương thực, phản ánh nếp sống truyền thống của người H'Mông từ bao đời nay.

Một hình ảnh khiến nhiều du khách thích thú là những chiếc cối giã gạo bằng sức nước. Thay vì dùng sức người, người H'Mông tận dụng dòng chảy tự nhiên để vận hành cối giã, tạo nên phương thức sản xuất vừa thông minh vừa thân thiện với môi trường.

Không chỉ gắn bó với nghề trồng lúa trên ruộng bậc thang, người H'Mông ở Cát Cát còn lưu giữ nhiều nghề thủ công truyền thống như trồng lanh, dệt vải, nhuộm chàm, thêu thổ cẩm, đan lát, chạm khắc bạc và rèn nông cụ.

Trong đó, thổ cẩm Cát Cát nổi tiếng với bốn gam màu chủ đạo gồm xanh, trắng, đỏ và vàng. Mỗi sản phẩm đều được dệt hoàn toàn thủ công với những hoa văn mang ý nghĩa về thiên nhiên, cuộc sống và tín ngưỡng của đồng bào H'Mông.

Phụ nữ nơi đây vẫn giữ trang phục truyền thống với khăn quấn đầu, váy xòe hình nón cụt và thắt lưng thêu hoa văn cầu kỳ. Nam giới mặc áo hai lớp, trong đó lớp ngoài là áo dài truyền thống đặc trưng của dân tộc.

Các nghệ nhân cũng chế tác nhiều loại trang sức bạc như vòng cổ, vòng tay, nhẫn hay khuyên tai được du khách trong và ngoài nước yêu thích. Đến Cát Cát, du khách có thể trực tiếp tham quan khu trưng bày, quan sát quy trình sản xuất và mua những sản phẩm thủ công làm quà lưu niệm.

Một số phong tục lâu đời như tục kéo vợ vẫn được gìn giữ, tuy nhiên chủ yếu mang ý nghĩa văn hóa, được thực hiện trên cơ sở tự nguyện của các đôi trai gái.

Nếu đến Cát Cát vào dịp đầu năm, du khách còn có cơ hội hòa mình vào lễ hội Gầu Tào - lễ hội lớn nhất của người H'Mông nhằm cầu phúc, cầu sức khỏe và mùa màng bội thu. Trong không gian rộn ràng tiếng khèn, sáo, đàn môi cùng các điệu múa truyền thống, du khách có thể cảm nhận rõ nét đời sống tinh thần phong phú của người dân vùng cao.

Ẩm thực cũng là điểm nhấn hấp dẫn với những món ăn đậm hương vị Tây Bắc như thắng cố, thịt hun khói, bánh ngô, rượu ngô hay các món ăn chế biến từ nông sản địa phương.

Phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn bản sắc

Việc phát triển du lịch cộng đồng không chỉ mang đến cho du khách những trải nghiệm chân thực về đời sống và văn hóa của đồng bào H'Mông mà còn góp phần tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân địa phương, qua đó khuyến khích cộng đồng tiếp tục gìn giữ những giá trị truyền thống. Nhờ định hướng phát triển hài hòa giữa bảo tồn và khai thác du lịch, bản Cát Cát ngày nay có diện mạo khang trang hơn nhưng vẫn giữ được vẻ mộc mạc, bình yên vốn có.

Hiện nay, giá vé tham quan bản Cát Cát là 150.000 đồng/người lớn, 70.000 đồng/trẻ em cao từ 1m đến dưới 1,4m và miễn phí đối với trẻ em dưới 1m. Ngay tại khu vực cổng vào, du khách có thể thuê trang phục truyền thống của người H'Mông với mức giá từ 100.000-150.000 đồng/bộ để chụp ảnh và hòa mình vào không gian văn hóa bản địa. Bản mở cửa đón khách từ 5 giờ đến 22 giờ hằng ngày, giúp du khách chủ động sắp xếp lịch trình và có thêm thời gian khám phá trọn vẹn vẻ đẹp của ngôi làng vùng cao này.

Mỗi mùa trong năm, Cát Cát lại mang một vẻ đẹp riêng. Mùa xuân nổi bật với sắc trắng của hoa mận, hoa mơ và sắc hồng của hoa đào phủ kín sườn núi. Mùa hè là thời điểm những cánh đồng cải vàng rực rỡ, bướm bay khắp bản. Mùa thu mang đến khung cảnh ruộng bậc thang chín vàng cùng hương lúa mới thơm ngát. Đến mùa đông, nơi đây đôi khi được phủ bởi băng giá hoặc tuyết, tạo nên khung cảnh hiếm gặp tại Việt Nam, thu hút đông đảo du khách đến trải nghiệm.

Với lịch sử hơn 150 năm, bản Cát Cát không chỉ là điểm tham quan nổi tiếng của Sa Pa mà còn là nơi giúp du khách hiểu hơn về văn hóa vùng cao Tây Bắc. Sự kết hợp hài hòa giữa bảo tồn di sản và phát triển du lịch cộng đồng đã góp phần đưa Cát Cát trở thành một trong những biểu tượng du lịch đặc sắc của Lào Cai, để lại nhiều dấu ấn trong lòng du khách trong và ngoài nước.