Nhà máy đầu tiên của Việt Nam lập kỳ tích chưa từng có được phía Mỹ chính thức cấp phép liên quan đến trái cây xuất khẩu

Cơ quan Kiểm dịch Động thực vật Mỹ (APHIS), thuộc Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA), vừa chính thức công nhận Nhà máy Chiếu xạ Toàn Phát (TPI) đủ điều kiện xử lý trái cây tươi xuất khẩu sang thị trường Mỹ bằng công nghệ chiếu xạ X-ray.

Trước đó, nhà máy này đã được APHIS chấp thuận sử dụng công nghệ chiếu xạ gamma với nguồn Cobalt-60. Như vậy, TPI trở thành cơ sở đầu tiên tại Việt Nam được phía Mỹ cấp phép sử dụng đồng thời cả hai công nghệ chiếu xạ gamma và X-ray để xử lý kiểm dịch trái cây tươi xuất khẩu sang Mỹ.

Theo doanh nghiệp, việc bổ sung công nghệ X-ray giúp mở rộng phương án xử lý, nâng cao tính linh hoạt trong vận hành, đặc biệt trong các giai đoạn cao điểm thu hoạch khi nhu cầu xuất khẩu tăng mạnh.

Theo số liệu của Hiệp hội Rau quả Việt Nam (Vnfruit), năm 2025, kim ngạch xuất khẩu rau quả của Việt Nam đạt hơn 8,5 tỷ USD - mức cao nhất từ trước đến nay. Trong đó, xuất khẩu sang Mỹ đạt khoảng 547 triệu USD, tăng hơn 50% so với năm 2024.

Trong khi đó, số liệu của Ủy ban Thương mại Quốc tế Mỹ (USITC) cho thấy, trong 10 tháng năm 2025, Việt Nam mới chiếm khoảng 1,49% tổng kim ngạch nhập khẩu của Mỹ đối với nhóm rau, hoa, củ, quả và các sản phẩm chế biến. Điều này cho thấy thị trường vẫn còn nhiều dư địa tăng trưởng, song cũng đòi hỏi doanh nghiệp phải nâng cao chất lượng sản phẩm, năng lực cung ứng và hệ thống hạ tầng sau thu hoạch.

Đối với các loại trái cây tươi như bưởi, xoài, thanh long, nhãn, vải, chôm chôm và vú sữa, chiếu xạ là yêu cầu kiểm dịch thực vật bắt buộc trước khi được phép xuất khẩu vào thị trường Mỹ.

Do đặc điểm mùa vụ, nhiều loại trái cây có sản lượng tập trung trong thời gian ngắn, khiến áp lực gia tăng tại các khâu từ vùng trồng, cơ sở đóng gói, kho lạnh, vận chuyển, kiểm dịch đến xử lý chiếu xạ. Nếu năng lực xử lý không đáp ứng kịp trong mùa cao điểm, doanh nghiệp có thể phải đối mặt với tình trạng kéo dài thời gian chờ, phát sinh chi phí lưu kho lạnh và ảnh hưởng đến tiến độ giao hàng.

Hiện khu vực phía Nam là nơi tập trung các cơ sở tham gia chương trình xử lý chiếu xạ trái cây xuất khẩu sang Mỹ, vì vậy việc tăng công suất xử lý được kỳ vọng sẽ góp phần giảm áp lực cho chuỗi logistics xuất khẩu.

Để được APHIS chấp thuận bổ sung công nghệ X-ray, TPI đã hoàn tất quá trình đánh giá về thiết bị, quy trình vận hành, kiểm soát liều chiếu, nhận diện và bảo vệ lô hàng cùng các yêu cầu kỹ thuật của chương trình kiểm dịch trước xuất khẩu.

Việc vận hành đồng thời hai công nghệ chiếu xạ giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong phân bổ hàng hóa, sắp xếp công suất và xây dựng kế hoạch xử lý.

Năm 2025, TPI đã xử lý gần 5.670 tấn trái cây tươi xuất khẩu sang Mỹ bằng công nghệ chiếu xạ gamma sử dụng nguồn Cobalt-60. Doanh nghiệp cho biết, khi đưa thêm công nghệ X-ray vào hoạt động, năng lực xử lý của nhà máy có thể tăng gần gấp đôi, tạo thêm dư địa phục vụ nhu cầu xuất khẩu trái cây sang Mỹ đang tiếp tục tăng trưởng.