Không phải sầu riêng hay cà phê, đây mới là loại quả trồng phủ kín làng quê đang âm thầm mang về hàng chục triệu USD từ xuất khẩu

Bức tranh xuất khẩu nông sản Việt Nam những tháng đầu năm 2026 không chỉ ghi nhận sự xưng vương của sầu riêng hay cà phê. Một loại quả gia vị vô cùng quen thuộc, mọc rải rác khắp các vùng quê từ Bắc chí Nam đang âm thầm xác lập vị thế mới trên thị trường quốc tế. Theo dữ liệu thống kê từ Cục Hải quan Việt Nam, kim ngạch xuất khẩu ớt trong bốn tháng đầu năm đã chạm mốc gần 50 triệu USD, tương đương mức tăng trưởng 7,7% so với cùng kỳ năm trước. Chỉ tính riêng trong tháng tư, giá trị xuất khẩu đã vọt lên 17,4 triệu USD, ghi nhận mức tăng 33% so với tháng liền kề.

Cuộc soán ngôi ngoạn mục tại thị trường láng giềng

Sức mua bùng nổ đối với mặt hàng ớt Việt Nam chủ yếu đến từ các quốc gia láng giềng châu Á. Hiệp hội Rau quả Việt Nam nhận định ớt hiện là một trong những loại gia vị mang lại giá trị kinh tế cao nhất nhờ sự phù hợp tuyệt đối với văn hóa ẩm thực khu vực. Trung Quốc và Lào đang nổi lên như hai điểm đến lớn nhất cho sự gia tăng đột biến này.

Sự dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu là nguyên nhân cốt lõi dẫn đến bước nhảy vọt của ớt Việt. Lãnh đạo Hiệp hội Rau quả Việt Nam cho biết Trung Quốc vốn phụ thuộc phần lớn vào nguồn ớt nhập khẩu từ Ấn Độ để phục vụ nền công nghiệp ẩm thực đồ sộ, đặc biệt là các chuỗi nhà hàng lẩu Tứ Xuyên tiêu thụ cực mạnh vào mùa lạnh. Khi nguồn cung từ quốc gia Nam Á vấp phải những rào cản đứt gãy, các tập đoàn thu mua Trung Quốc đã nhanh chóng chuyển hướng sang Việt Nam để bù đắp khoảng trống. Ở một diễn biến khác, thị trường Lào cũng duy trì sức tiêu thụ khổng lồ nhằm phục vụ thói quen sử dụng ớt khô trong các món ăn truyền thống hằng ngày như ớt muối chua hay sa tế.

Lợi thế cạnh tranh trên bản đồ thương mại 35 tỷ USD

Thị trường thương mại ớt toàn cầu hiện được định giá lên tới 35 tỷ USD mỗi năm, một quy mô khổng lồ không hề kém cạnh các mặt hàng nông sản chiến lược như trà hay cà phê. Trong miếng bánh tỷ đô này, châu Á đang nắm giữ vị thế độc tôn khi đóng góp tới 80% tổng sản lượng toàn cầu. Năng lực cạnh tranh của ớt Việt Nam được định hình rõ nét thông qua độ cay vượt trội và sự đa dạng về chủng loại sinh học.

Các giống ớt nội địa như ớt chỉ thiên, ớt hiểm hay ớt sừng vàng đều sở hữu hàm lượng capsaicin đặc biệt cao. Hoạt chất này không chỉ tạo ra vị cay nồng đặc trưng được giới sành ăn châu Á ưa chuộng mà còn mang lại nhiều giá trị y học, từ việc kích thích cơ thể sản sinh endorphin giảm đau cho đến hỗ trợ tuần hoàn máu, kiểm soát huyết áp. Chính những đặc tính sinh học ưu việt này đã giúp Việt Nam vững vàng ở vị trí á quân thế giới trong phân khúc xuất khẩu ớt khô, chỉ xếp sau cường quốc Ấn Độ.

Dòng tiền triệu đô chảy về các vùng chuyên canh

Sức nóng từ thị trường quốc tế đã trực tiếp làm thay đổi diện mạo kinh tế của nhiều vùng nông thôn Việt Nam. Mức giá ớt xuất khẩu thông thường dao động đều đặn ở ngưỡng 45.000 đến 65.000 đồng một kilogam. Thế nhưng, trong những giai đoạn gián đoạn nguồn cung như hồi cuối năm 2025, thương lái từng phải tranh nhau thu mua với mức giá đỉnh điểm lên tới 150.000 đồng một kilogam để kịp tiến độ giao hàng xuất khẩu.

Dòng tiền triệu đô từ các hợp đồng ngoại thương đang đổ về những vựa ớt trọng điểm trên cả nước. Tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, tỉnh Đồng Tháp vươn lên dẫn đầu với diện tích canh tác ổn định gần 2.000 hecta, duy trì mức năng suất bình quân vượt 10 tấn trên mỗi hecta. Dịch chuyển về phía Bắc, tỉnh Lạng Sơn cũng đang chuyển mình mạnh mẽ với các vùng chuyên canh tại Chi Lăng, Lộc Bình hay Hữu Lũng. Nhờ việc áp dụng các giống ớt cao sản thế hệ mới, nông dân vùng biên giới hiện có thể thu hoạch từ 300 đến 500 kilogam trên mỗi sào, tạo ra một sinh kế bền vững và vươn lên làm giàu từ loại quả gia vị bé nhỏ này.