NSND gốc Hải Phòng từng hát nhạc phim ‘Tây Du Ký’ tại Trung Quốc: Đỗ Thủ khoa kép ở tuổi U50, có chồng là nhạc sĩ, con gái là BTV VTV nổi tiếng cả nước

NSND Hà Vy là giọng ca gắn bó nhiều thập kỷ với dòng nhạc cách mạng, các ca khúc về người lính và nghệ thuật ngâm thơ. Bắt đầu hoạt động nghệ thuật từ năm 17 tuổi, bà dành phần lớn sự nghiệp biểu diễn phục vụ bộ đội và nhân dân tại các vùng biên giới, hải đảo, từng hát giữa tiếng đạn pháo và có chuyến công tác đến quần đảo Trường Sa năm 1989.

Bên cạnh hoạt động biểu diễn, nữ nghệ sĩ còn theo học thanh nhạc ở tuổi 47, tham gia giảng dạy và tích cực góp mặt trong các chương trình thiện nguyện. Năm 2024, bà được phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân.

Hơn nửa thế kỷ mang tiếng hát đến biên giới, hải đảo

NSND Hà Vy, tên đầy đủ Nguyễn Hà Vy, sinh năm 1956 tại Thủy Nguyên, Hải Phòng. Từ năm 4 tuổi, bà đã yêu thích ca hát và tham gia các hoạt động văn nghệ tại địa phương.

Năm 17 tuổi, bà được NSND Lê Đóa tuyển chọn vào Đoàn Văn công Công an nhân dân vũ trang - tiền thân của Đoàn Văn công Bộ đội Biên phòng ngày nay. Thời gian đầu, bà được phân công vào đội kịch nói.

Có năng khiếu ca hát nhưng chưa qua đào tạo bài bản, Hà Vy tranh thủ những ngày không đi diễn để tìm thầy học nhạc và tham gia các lớp tập huấn chuyên môn của đoàn. Bà học ngâm thơ với cố NSND Trần Thị Tuyết, tiếp thu kiến thức nhạc lý từ các nghệ sĩ Dương Quý và Trung Kiên. Nhờ quá trình tự học và rèn luyện, bà từng bước chuyển sang đội hát, bắt đầu con đường hoạt động với vai trò ca sĩ.

Sau đó, Hà Vy công tác tại Đoàn Văn công Bộ đội Biên phòng, tham gia nhiều chuyến biểu diễn phục vụ cán bộ, chiến sĩ và nhân dân tại các tỉnh biên giới, hải đảo. Khán giả của bà phần lớn là bộ đội biên phòng và đồng bào dân tộc thiểu số. Bởi vậy, nữ nghệ sĩ dành nhiều tâm huyết cho những ca khúc về người lính, tình yêu quê hương, đất nước cùng các làn điệu dân ca Việt Nam.

Tên tuổi của bà gắn với những ca khúc như “Tiếng súng đã vang trên bầu trời biên giới”, “Ngày mai anh lên đường”, “Hoa sim biên giới”, “Chiều biên giới”, “Hành khúc ngày và đêm”. Những tác phẩm này cũng trở thành một phần trong chương trình biểu diễn của bà suốt nhiều năm công tác.

Nhiều chuyến đi đưa NSND Hà Vy đến những địa bàn gian khó, trong đó có các khu vực diễn ra chiến sự. Bà từng biểu diễn phục vụ bộ đội và nhân dân trong cuộc chiến tranh bảo vệ biên giới Tây Nam năm 1978, cuộc chiến tranh bảo vệ biên giới phía Bắc năm 1979, cùng các đợt công tác tại Hà Giang, Lào Cai và Cao Bằng trong những năm tiếp theo, gồm các năm 1979, 1983 và 1985.

Điều kiện biểu diễn thời ấy còn nhiều thiếu thốn. Sân khấu có thể là bãi cỏ, sườn đồi, hầm trú ẩn hoặc hang núi. Bà từng hát cho thương, bệnh binh nghe trong hang, biểu diễn tại các đồn, chốt biên phòng và đứng trên bờ công sự giữa tiếng đạn pháo để động viên tinh thần chiến sĩ.

Năm 1989, Hà Vy cùng 2 nghệ sĩ Ngọc Lan và Thanh Xuân tham gia chuyến biểu diễn tại 5 đảo thuộc quần đảo Trường Sa. Theo lời kể của bà, đây là những nữ nghệ sĩ đầu tiên của Đoàn Văn công Bộ đội Biên phòng đến biểu diễn tại quần đảo này.

Chuyến đi gặp nhiều trở ngại. Trên đường ra đảo, đoàn gặp bão lớn. Khi đến nơi, các nghệ sĩ tiếp tục chứng kiến điều kiện sinh hoạt thiếu thốn, đặc biệt là tình trạng khan hiếm nước ngọt. Hà Vy kể, mỗi sáng mọi người phải dùng một bát nước cho cả việc đánh răng và rửa mặt; việc tắm rửa phụ thuộc nhiều vào những cơn mưa. Trong hoàn cảnh ấy, các buổi biểu diễn văn nghệ mang lại niềm vui cho cán bộ, chiến sĩ xa đất liền. Nữ nghệ sĩ nhớ sự lưu luyến của những người lính khi đoàn chuẩn bị rời đảo. Sau chuyến đi, bà luôn mong có dịp trở lại Trường Sa để gặp lại các chiến sĩ và chứng kiến sự đổi thay của quần đảo.

Bên cạnh các chuyến lưu diễn trong nước, Hà Vy từng tham gia những chương trình giao lưu nghệ thuật ở nước ngoài, trong đó có Trung Quốc. Một tiết mục gắn với tên tuổi bà là ca khúc nhạc phim “Tây Du Ký” - bộ phim truyền hình quen thuộc với khán giả Việt Nam từ thập niên 1980.

Năm 1986, khi bộ phim được khán giả Việt Nam đón nhận, Hà Vy có cơ hội học và trình diễn ca khúc nhạc phim trong một chương trình giao lưu nghệ thuật. Dù chưa biết tiếng Trung, bà vẫn quyết tâm luyện hát bằng cách nghe bản thu gốc, tự ghi phiên âm rồi nhờ ông Hoàng Vĩnh Giang (khi đó là Phó Chủ tịch Hội Hữu nghị Việt - Trung) chỉnh sửa cách phát âm và luyến láy.

BTV Hoàng Trang - con gái cả của nữ nghệ sĩ, từng kể rằng năm 1987, khi mới 5 tuổi, chị đã chứng kiến mẹ học từng câu hát qua chiếc máy cassette. Bà nghe đi nghe lại bản thu, ghi phiên âm rồi luyện tập cho đến khi hoàn thiện phần trình diễn. Sau đó, ca khúc tiếp tục xuất hiện trong nhiều chương trình nghệ thuật tại Việt Nam và Trung Quốc.

Trong sự nghiệp, Hà Vy giành Huy chương Vàng tại Hội diễn Ca múa nhạc chuyên nghiệp toàn quốc các năm 1985 và 1990, Huy chương Bạc tại hội diễn năm 1995. Tại Cuộc thi Đơn ca chuyên nghiệp toàn quốc lần thứ nhất năm 1988, bà đoạt giải Ba ở dòng nhạc dân gian dân tộc - truyền thống và giải Đặc biệt dành cho người hát hay nhất về đề tài Bác Hồ với ca khúc “Người Nùng nhớ Bác”. Năm 1996, bà nhận bằng khen tại Liên hoan Giọng hát vàng Hà Nội ASEAN.

Năm 1997, nữ nghệ sĩ được phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ Ưu tú. Năm 2024, ở tuổi 68, bà được trao tặng danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân, ghi nhận những đóng góp trong quá trình hoạt động nghệ thuật.

Trở lại giảng đường ở tuổi 47

Năm 2003, khi đã có nhiều năm biểu diễn và là giọng ca quen thuộc với khán giả, Hà Vy quyết định theo học khoa Thanh nhạc tại Nhạc viện Hà Nội, nay là Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam. Ở tuổi 47, bà trở lại giảng đường cùng những sinh viên trẻ hơn nhiều tuổi với mong muốn bổ sung kiến thức và hoàn thiện kỹ thuật thanh nhạc.

Nỗ lực học tập giúp bà đạt Thủ khoa đầu vào và đầu ra của khóa học. Nữ nghệ sĩ từng học cùng lớp với ca sĩ Tùng Dương. NSND Quang Thọ cũng đánh giá cao tinh thần trau dồi chuyên môn của Hà Vy khi bà đã có tên tuổi nhưng vẫn lựa chọn tiếp tục học tập bài bản.

Trong cuộc phỏng vấn năm 2024, Hà Vy chia sẻ rằng thời gian đầu mới vào đoàn văn công, bà chủ yếu hát theo năng khiếu. Trước đó, bà chỉ tham gia một lớp tập huấn ngắn ngày do ngành văn hóa Hải Phòng tổ chức. Vì vậy, quá trình học hỏi từ các nghệ sĩ có chuyên môn và việc theo học thanh nhạc tại nhạc viện giúp bà bổ sung nhiều kiến thức cần thiết cho nghề nghiệp.

Ngoài biểu diễn, Hà Vy còn tham gia đào tạo thanh nhạc tại Trường Đại học Văn hóa Nghệ thuật Quân đội và Trường Cao đẳng Nghệ thuật Hà Nội, truyền đạt kinh nghiệm cho những người trẻ yêu ca hát. Bà đồng thời theo đuổi nghệ thuật ngâm thơ. Tiếng ngâm của nữ nghệ sĩ gắn với sóng Đài Tiếng nói Việt Nam từ năm 1974.

Hà Vy cho rằng tài năng và tình yêu âm nhạc là những yếu tố quan trọng để người nghệ sĩ theo đuổi nghề lâu dài. Với các dòng nhạc cách mạng và truyền thống, bà tin rằng những tác phẩm cũ vẫn có thể đến gần khán giả trẻ thông qua cách thể hiện mới, miễn là giữ được giá trị của tác phẩm và tinh thần lịch sử.

Gia đình là điểm tựa sau những chuyến công tác dài ngày

Chồng NSND Hà Vy là nhạc sĩ, nghệ sĩ nhiếp ảnh Hoàng Bình, từng công tác tại Đoàn Văn công Bộ đội Biên phòng. Ông còn được biết đến với vai trò nhạc công trống. Hai người gắn bó qua những chuyến lưu diễn phục vụ bộ đội và nhân dân, cùng trải qua nhiều khó khăn trong cuộc sống và công việc nghệ thuật.

NSND Hà Vy từng chia sẻ rằng công việc thường xuyên xa nhà khiến bà nhiều lần day dứt vì chưa thể dành đủ thời gian cho con cái. Trong một chuyến công tác tại Tây Ninh kéo dài 4 tháng rưỡi, vợ chồng bà phải gửi con gái thứ hai khi ấy chưa đầy 2 tuổi cho ông bà nội chăm sóc.

Khi trở về, Hà Vy đau lòng nhận ra con gái còn nhỏ đến mức chưa nhận ra mẹ. Bà cũng xót xa khi thấy con bị mụn nhọt do thời tiết nắng nóng. Nữ nghệ sĩ từng nghĩ đến việc rời nghề để dành thời gian chăm sóc gia đình. Sau cùng, với sự ủng hộ của chồng và người thân, bà tiếp tục gắn bó với nghệ thuật.

Con gái cả của bà là BTV Hoàng Trang - gương mặt quen thuộc với khán giả truyền hình qua các chương trình “Điểm hẹn văn hóa”, “Ký ức thời gian”, “Gõ cửa ngày mới”, “Chiều cuối năm”, “Bữa trưa vui vẻ” và “Giai điệu tự hào”. Nhắc về mẹ, Hoàng Trang từng bày tỏ niềm tự hào khi có người mẹ tận tụy với nghề, đồng thời luôn quan tâm đến chồng con. Theo nữ BTV, dù lịch trình bận rộn, bà vẫn cố gắng chăm lo gia đình và dành thời gian cho các thành viên.

Trong đời sống thường ngày, Hà Vy thích nấu ăn, cắm hoa và chăm sóc nhà cửa. Bà tự nhận mình là người phụ nữ truyền thống, sống ngăn nắp, chu đáo và luôn muốn giữ nhịp sinh hoạt gia đình ổn định. Một bài viết về nữ nghệ sĩ năm 2024 cho biết vợ chồng bà sống trong căn hộ rộng 85 m² tại khu tập thể Thành Công, Hà Nội. Trong phòng khách, bà lưu giữ bức ảnh chụp cùng Đại tướng Võ Nguyên Giáp từ khoảng 22 năm trước, cùng các giải thưởng, huy chương và giấy chứng nhận danh hiệu nghệ thuật.

Ở tuổi nghỉ hưu, Hà Vy vẫn duy trì hoạt động biểu diễn. Bà cùng một số nghệ sĩ và quân nhân đã nghỉ hưu thành lập nhóm hát, tiếp tục tập luyện và tham gia các chương trình tại nhiều địa phương. Với bà, ca hát là công việc có thể tiếp tục chừng nào sức khỏe và khả năng còn cho phép. Nữ nghệ sĩ cũng góp mặt trong các hoạt động xã hội, thiện nguyện nhằm hỗ trợ trẻ em và người dân có hoàn cảnh khó khăn.