PGS.TS Trần Đình Thiên: Tại sao FDI vào nhiều nhưng đầu tư trong nước lại thấp và tắc nghẽn?
"Chúng ta rất phấn khởi vì thu hút được đầu tư nước ngoài, nhưng đừng quên một điều rằng: Tại sao đầu tư nước ngoài vào nhiều mà khu vực trong nước lại đầu tư thấp và các nguồn lực đang bị tắc nghẽn?", PGS. TS. Trần Đình Thiên trăn trở.
Nghịch lý nền kinh tế thành công nhưng khu vực nội lại "đuối sức"
Phát biểu tại Vòng đối thoại địa phương Diễn đàn Kinh tế tư nhân Việt Nam 2026 (VPSF 2026) diễn ra chiều 12/8 tại Hưng Yên, PGS. TS. Trần Đình Thiên - nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam - đã chỉ ra hàng loạt "nghịch lý" gay gắt của nền kinh tế.
Ông nhấn mạnh nền kinh tế Việt Nam nhìn chung đang đạt được những bước tiến tích cực với tốc độ tăng trưởng cao, lạm phát được kiểm soát và vị thế quốc tế ngày càng gia tăng. Tuy nhiên, đằng sau bức tranh màu hồng đó là những nghịch lý nội tại mà khu vực doanh nghiệp tư nhân đang phải gánh chịu.
Một trong những vấn đề gay gắt nhất hiện nay chính là sự lệch pha giữa đầu tư nước ngoài và đầu tư nội địa.
"Chúng ta rất phấn khởi vì thu hút được đầu tư nước ngoài, nhưng đừng quên một điều rằng: Tại sao đầu tư nước ngoài vào nhiều mà khu vực trong nước lại đầu tư thấp và các nguồn lực đang bị tắc nghẽn?", PGS. TS. Trần Đình Thiên trăn trở.
Dẫn chứng số liệu 7 tháng đầu năm, ông cho biết tốc độ tăng trưởng vốn FDI đăng ký tăng tới 60%, vốn thực hiện tăng trên 15%. Trong khi đó, tăng trưởng của khu vực tư nhân trong nước lại chưa đạt tới 10% (nếu trừ đi lạm phát chỉ còn khoảng 6-7%).
“Sự chênh lệch quá lớn này tạo ra áp lực cực kỳ nghiêm trọng: Nếu tình trạng này kéo dài, quyền dẫn dắt và năng lực cạnh tranh toàn cầu của nền kinh tế sẽ rơi vào tay khu vực ngoại, chứ không còn thuộc về Việt Nam”, vị chuyên gia nói.
Dù Việt Nam đã tham gia 19 Hiệp định Thương mại Tự do (FTA) bao phủ 60-70% GDP toàn cầu, nhưng doanh nghiệp nội chỉ đóng góp khoảng 20% tổng kim ngạch xuất khẩu, 80% còn lại thuộc về các khối FDI. Lợi ích từ các FTA mang lại rất lớn, nhưng doanh nghiệp Việt lại chưa thể thụ hưởng bao nhiêu do năng lực nội tại còn yếu và hệ thống cơ chế khuyến khích chưa đủ mạnh.
Điểm mặt 4 "nút thắt" vô lý đang trói buộc doanh nghiệp Việt
Để giải quyết tận gốc nghịch lý này, PGS. TS. Trần Đình Thiên kiến nghị cộng đồng doanh nghiệp và chính quyền cần thẳng thắn nhìn vào 4 điểm nghẽn thị trường lớn nhất hiện nay:
-Nền kinh tế thừa tiền nhưng doanh nghiệp khát vốn: Vòng quay tiền tệ quá chậm, dòng tiền bơm ra bị ứ đọng, không tiếp cận được đến sản xuất kinh doanh.
-Thị trường đất đai bị biến tướng thành đầu cơ: Doanh nghiệp sản xuất cực kỳ khó khăn trong việc tìm kiếm mặt bằng nhà xưởng.
-Bẫy lao động giá rẻ, chất lượng thấp: Việt Nam đang rơi vào tình thế vô cùng trớ trêu khi vừa thiếu lao động chất lượng cao, vừa hiếm cả lao động giá rẻ.
-Sức ép từ thương mại điện tử xuyên biên giới: Hàng hóa giá rẻ cùng hệ thống kho vận hiện đại từ nước ngoài đang tạo áp lực sinh tồn trực tiếp lên cả doanh nghiệp sản xuất lẫn thương mại nội địa.
Đánh giá về các nỗ lực thể chế gần đây, ông coi Nghị quyết 68 kết hợp với "Bộ tứ Nghị quyết" là hành động "giải nén" quan trọng sau 40 năm khu vực tư nhân bị trói buộc bởi vô số rào cản. Tuy nhiên, việc gỡ nghẽn phải được thực hiện đồng bộ theo hệ thống (từ tài chính, tiền tệ đến đất đai) chứ không thể tháo gỡ nhỏ lẻ, phiến diện.
Hưng Yên và bài toán "Đồng kiến tạo" Khu kinh tế tự do
Đánh giá về địa phương đăng cai đối thoại, PGS. TS. Trần Đình Thiên nhận định Hưng Yên là một "tọa độ đặc biệt". Mặc dù diện tích nhỏ nhất khu vực Đồng bằng sông Hồng, nhưng Hưng Yên lại sở hữu vị thế vượt trội cùng lợi lợi thế tuyệt đối.
Tuy nhiên, ông cũng thẳng thắn chỉ ra cơ cấu công nghiệp của Hưng Yên hiện vẫn ở "tầm thấp" do phụ thuộc vào quá nhiều khu công nghiệp kiểu cũ. Để không bị cuốn vào "vùng trũng" hoặc chịu sức hút ly tâm từ các cực tăng trưởng xung quanh như Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh, Hưng Yên bắt buộc phải nâng cấp "tầm chơi".
-Tạo chuỗi sản xuất Việt: Không chỉ thu hút FDI để họ kéo chuỗi cung ứng nước ngoài vào, Hưng Yên phải có chính sách khôn ngoan để hút các tập đoàn Việt Nam, tạo dựng các chuỗi sản xuất nội địa có sức lan tỏa.
-Đột phá với Khu kinh tế tự do: Tận dụng không gian kết nối hướng biển và cảng biển Bắc Bộ để xây dựng Khu kinh tế tự do với cơ chế vượt trội về thể chế và thuế suất, tạo bước ngoặt cạnh tranh quốc tế.
Gửi lời đến cộng đồng doanh nhân trẻ, PGS. TS. Trần Đình Thiên nhấn mạnh tinh thần "Đồng kiến tạo" giữa Nhà nước và doanh nghiệp. Doanh nghiệp không nên thụ động chờ đợi chính sách hay đi "xin", mà phải chủ động đề xuất, tạo áp lực tích cực và hiến kế cho chính quyền để cùng định hình môi trường kinh doanh cho kỷ nguyên mới.
