Phong tỏa khẩn cấp khu mỏ ‘vàng đen’ sắp phát nổ, ước tính giá trị lên tới 97 triệu tỷ đồng

Vùng Permian Basin (trải dài qua bang Texas và New Mexico) từ lâu được ví như “trái tim” của ngành dầu khí Mỹ. Với sản lượng chiếm khoảng một nửa tổng lượng dầu thô của cả nước, Permian không chỉ là trung tâm năng lượng quan trọng mà còn là động lực kinh tế chủ chốt của nhiều cộng đồng địa phương.

Ước tính, tổng giá trị thị trường của “mỏ vàng đen” này dao động trong khoảng 3.200-3.700 tỷ USD (khoảng 84,13-97,27 triệu tỷ đồng).

Tuy nhiên, bên dưới lớp đất đá tưởng chừng yên ổn ấy đang âm ỉ một mối nguy ngày càng nghiêm trọng. Các tầng chứa nước thải độc hại, có độ mặn cao và tính ăn mòn mạnh đang chịu áp lực lớn đến mức có nguy cơ vỡ tung, đe dọa cả hoạt động khai thác lẫn môi trường sống xung quanh.

Trong quá trình khai thác dầu đá phiến, các nhà sản xuất không chỉ thu được dầu mà còn kéo theo một lượng nước thải khổng lồ (thường gấp 5-6 lần thể tích dầu khai thác). Loại nước này có độ mặn cực cao, chứa nhiều hợp chất độc hại và không thể tái sử dụng ở trạng thái nguyên bản.

Giải pháp phổ biến lâu nay là bơm ngược nước thải trở lại lòng đất. Tuy nhiên, theo thời gian, lượng nước được tiêm ngày càng lớn đã khiến áp suất ngầm gia tăng nhanh chóng.

Tại những khu vực trọng điểm như Reeves County, các hồ chứa nước thải ngầm đang rơi vào trạng thái “quá tải”. Nước muối bắt đầu trào ngược qua các giếng khoan cũ, trong đó nhiều giếng đã bị bỏ hoang từ lâu, tạo thành những vòi phun cao hàng chục mét. Việc khắc phục các sự cố kiểu này đôi khi tiêu tốn hàng triệu USD và kéo dài trong nhiều tháng.

Một sự cố điển hình xảy ra năm 2022 tại quận Crane, khi một cột nước muối cao gần 30m bất ngờ phun trào từ một giếng bỏ hoang gần Tubbs Corner. Dù giếng này đã được Chevron xử lý và bịt kín, chỉ chưa đầy 2 năm sau, một giếng khác trong cùng khu vực lại tiếp tục rò rỉ, cho thấy áp suất ngầm vẫn đang tích tụ và tìm cách “giải tỏa”.

Trước đây, phần lớn nước thải được bơm xuống các tầng đá sâu. Tuy nhiên, tình trạng động đất gia tăng buộc Ủy ban Đường sắt Texas (cơ quan quản lý dầu khí của bang) phải ban hành các lệnh hạn chế. Giải pháp thay thế là chuyển sang tiêm nước thải vào các tầng nông hơn, vốn đang hấp thụ tới 75% tổng lượng nước thải của toàn vùng Permian.

Cách làm này giúp giảm nguy cơ địa chấn, song lại kéo theo nhiều hệ lụy mới. Áp suất tại các tầng nông tăng nhanh, nước muối có xu hướng lan rộng theo các khe nứt tự nhiên hoặc các giếng cũ, thậm chí xâm nhập vào cả những mỏ dầu khí đang khai thác.

Trước áp lực ngày càng gia tăng, các nhà khai thác buộc phải khoan giếng với kết cấu bền hơn, sử dụng vỏ thép dày và lớp phủ chống ăn mòn để đối phó với nước muối và áp suất cao. Những yêu cầu kỹ thuật này khiến chi phí mỗi giếng tăng mạnh. Một quan chức của Chevron thừa nhận áp suất ngầm cao đã làm gia tăng đáng kể độ phức tạp và rủi ro cơ học trong toàn bộ quá trình khoan và khai thác.

Hệ lụy không chỉ dừng lại ở doanh nghiệp mà người dân địa phương cũng đang trực tiếp gánh chịu rủi ro. Laura Briggs (sống tại hạt Pecos) từng chứng kiến một giếng trên phần đất của gia đình bất ngờ phun nước mặn dữ dội như vòi cứu hỏa. Phải mất gần 4 tháng và khoảng 350.000 USD (hơn 9,2 tỷ đồng) để bịt kín giếng này.

Nhiều nông dân trong vùng lo ngại rằng nếu nước thải xâm nhập vào tầng nước ngầm phục vụ chăn nuôi, sinh kế của họ có thể sụp đổ chỉ sau một đêm.

Trước thực trạng đó, giới chức đã tăng cường giám sát, sử dụng dữ liệu vệ tinh để theo dõi sự biến dạng địa chất và bắt đầu áp trần lượng nước thải được phép tiêm xuống lòng đất. Cơ quan quản lý cũng được cấp thêm ngân sách 101,3 triệu USD (hơn 2.663 tỷ đồng), trong đó 100 triệu USD (khoảng 2.629 tỷ đồng) dành riêng cho việc bịt kín các giếng rò rỉ.

Song song với các biện pháp quản lý, ngành dầu khí đang thử nghiệm nhiều công nghệ xử lý nước thải như bốc hơi, lọc muối để tái sử dụng hoặc xả ra sông sau khi xử lý đạt chuẩn. Dù vậy, các giải pháp này hiện vẫn ở giai đoạn thử nghiệm và chưa thể thay thế hoàn toàn việc tiêm ngầm trong ngắn hạn.