Quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm: Hà Nội sẽ thay đổi không gian công cộng ra sao với mạng lưới 17 quảng trường?

Không chỉ mở rộng hạ tầng hay phát triển thêm các khu đô thị mới, Quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm còn cho thấy một thay đổi đáng chú ý trong cách Hà Nội tổ chức không gian công cộng. Thay vì tập trung vào một vài điểm nhấn riêng lẻ, thành phố định hướng hình thành mạng lưới gồm 17 quảng trường, kết nối từ khu vực trung tâm lịch sử đến các đô thị mới, các đầu mối giao thông và đô thị vệ tinh.

Thông tin này được giới thiệu tại khu trưng bày Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm đang diễn ra tại Bảo tàng Hà Nội.

Từ quảng trường trung tâm đến các cực phát triển mới

Theo phương án quy hoạch, các quảng trường không được phát triển theo một mô hình thống nhất mà được định vị theo vai trò riêng của từng khu vực trong cấu trúc đô thị tương lai.

Ở khu vực nội đô lịch sử, các quảng trường Ba Đình, Đông Kinh Nghĩa Thục, Đài Độc lập, Cách mạng Tháng Tám, Lý Thái Tổ và Quảng trường 1/5 tiếp tục giữ vai trò là những không gian chính trị, văn hóa và cộng đồng quan trọng của Thủ đô.

Trong đó, Ba Đình vẫn là nơi tổ chức các nghi lễ và sự kiện cấp quốc gia; Đông Kinh Nghĩa Thục tiếp tục là trung tâm của không gian đi bộ hồ Hoàn Kiếm; Quảng trường Cách mạng Tháng Tám gắn với Nhà hát Lớn được định hướng là điểm nhấn cho các hoạt động nghệ thuật, trong khi khu vực tượng đài Lý Thái Tổ và Quảng trường 1/5 tiếp tục phát huy vai trò của các không gian văn hóa công cộng.

Khác với khu vực trung tâm, các quảng trường tại những khu vực phát triển mới lại được quy hoạch gắn với chức năng kinh tế, giao thông hoặc đổi mới sáng tạo.

Các ga đường sắt sẽ không chỉ là nơi đón trả khách

Một trong những điểm mới của đồ án lần này là việc đưa quảng trường trở thành một phần trong mô hình phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD).

Theo đó, khu vực ga Hà Nội, ga Gia Lâm, ga Hà Đông và ga Phú Xuyên đều được quy hoạch các quảng trường quy mô lớn, đóng vai trò là không gian kết nối giữa giao thông, thương mại, dịch vụ và sinh hoạt cộng đồng. Đây không chỉ là cửa ngõ của hệ thống đường sắt mà còn được kỳ vọng trở thành các trung tâm đô thị mới, nơi tập trung hoạt động kinh tế, thương mại và dịch vụ, góp phần giảm áp lực cho khu vực lõi nội đô.

Không gian công cộng sẽ mở rộng ra ngoài khu vực trung tâm

Nếu trước đây những quảng trường lớn chủ yếu tập trung trong khu vực nội thành cũ thì theo quy hoạch mới, mạng lưới này sẽ mở rộng về nhiều hướng.

Ở phía Tây, các quảng trường được định hướng tại Khu thể thao Mỹ Đình, Tây Hồ Tây, Khu công nghệ cao Hòa Lạc và Đại học Công nghệ - Hòa Lạc, gắn với các trung tâm thể thao, hành chính, khoa học và giáo dục.

Trong khi đó, khu vực phía Đông và các đô thị vệ tinh cũng được bổ sung nhiều không gian công cộng mới như quảng trường trung tâm khu đô thị Gia Lâm, quảng trường Cổ Loa và quảng trường đô thị Sóc Sơn. Mỗi địa điểm được xác định một chức năng riêng, từ bảo tồn di sản, phát triển văn hóa đến phục vụ các hoạt động đô thị và dịch vụ.

Theo quy hoạch, hiện Hà Nội đã có 6 quảng trường hiện hữu gồm Ba Đình, Đông Kinh Nghĩa Thục, Cách mạng Tháng Tám, Lý Thái Tổ, Quảng trường 1/5 và Khu thể thao Mỹ Đình. Những quảng trường còn lại đã được xác định vị trí hoặc tiếp tục nghiên cứu theo định hướng của đồ án.

Một mạng lưới không gian công cộng thay vì những công trình đơn lẻ

Điều đáng chú ý là hệ thống 17 quảng trường chỉ là một phần trong chiến lược phát triển không gian đô thị của Hà Nội.

Theo Quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm, thành phố hướng tới xây dựng mạng lưới không gian công cộng được kết nối đồng bộ với các trục cảnh quan, công viên, không gian văn hóa và hệ thống giao thông hiện đại.

Dọc hai bờ sông Hồng sẽ hình thành chuỗi không gian triển lãm văn hóa - nghệ thuật và các công trình mỹ thuật công cộng quy mô lớn. Ven sông Đuống được quy hoạch các khu du lịch sinh thái, công viên chuyên đề và không gian thể thao cộng đồng.

Ở khu vực phía Bắc sông Hồng và núi Sóc, quy hoạch xác định phát triển trung tâm thương mại - văn hóa, trường quay và khu vui chơi giải trí quy mô quốc tế, tạo thêm động lực cho ngành công nghiệp văn hóa của Thủ đô.

Song song với đó, Hà Nội dự kiến chuyển đổi công năng một số trụ sở bộ, ngành và cơ sở sản xuất cũ để bổ sung công viên, quảng trường và các không gian sáng tạo phục vụ người dân. Quần thể 19 Lê Thánh Tông được định hướng trở thành không gian Di sản - Học thuật - Ngoại giao cấp quốc gia, trong khi nhiều khu vực như Hoàng thành Thăng Long, phố cổ, cầu Long Biên, Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Cổ Loa, Hương Sơn và các làng nghề truyền thống tiếp tục được bảo tồn, phát huy giá trị thông qua số hóa, phục dựng và tổ chức các hoạt động văn hóa.

Điểm khác biệt của Quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm không nằm ở việc bổ sung thêm bao nhiêu quảng trường hay công viên, mà ở cách tổ chức lại toàn bộ hệ thống không gian công cộng của thành phố.

Thay vì để các quảng trường tồn tại như những điểm nhấn độc lập, quy hoạch đặt chúng trong mạng lưới liên hoàn với các trục giao thông, không gian văn hóa, cảnh quan sông Hồng, các đô thị mới và đô thị vệ tinh. Cách tiếp cận này hướng tới việc tạo ra những không gian có thể phục vụ đồng thời nhiều chức năng: sinh hoạt cộng đồng, tổ chức sự kiện, phát triển du lịch, kết nối giao thông và nâng cao chất lượng sống.

Trong bối cảnh Hà Nội đang bước vào giai đoạn phát triển mới theo Quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm, mạng lưới 17 quảng trường vì thế không chỉ mang ý nghĩa về mặt kiến trúc hay cảnh quan, mà còn phản ánh định hướng xây dựng một đô thị đa trung tâm, nơi các không gian công cộng được xem là một phần thiết yếu của hạ tầng đô thị, song hành cùng giao thông, nhà ở và các trung tâm kinh tế. Điều này cũng cho thấy cách tiếp cận mới của Hà Nội: phát triển đô thị không chỉ bằng những công trình lớn, mà còn bằng việc tạo thêm nhiều không gian để người dân có thể gặp gỡ, trải nghiệm và gắn kết với thành phố mỗi ngày.