Sân bay quốc tế đầu tiên của Việt Nam, được Bác Hồ trực tiếp chỉ đạo xây dựng cách đây 81 năm, hoàn thành thần tốc trong 2 ngày

Trước Cách mạng Tháng Tám năm 1945, tại vùng căn cứ cách mạng Việt Bắc, dưới sự chỉ đạo của Chủ tịch Hồ Chí Minh, một sân bay dã chiến đặc biệt được xây dựng tại xã Minh Thanh, huyện Sơn Dương cũ (nay thuộc xã Minh Thanh, tỉnh Tuyên Quang). Đó là sân bay Lũng Cò, nơi từng giữ vai trò cầu nối giữa lực lượng Việt Minh và quân Đồng Minh trong cuộc chiến chống phát xít Nhật.

Dù chỉ hoạt động trong một thời gian ngắn, sân bay Lũng Cò được xem là sân bay quốc tế đầu tiên của Cách mạng Việt Nam. Những chuyến bay tại đây đã đưa đón quân Đồng Minh, đồng thời vận chuyển thuốc men, vũ khí và phương tiện liên lạc từ Côn Minh (Trung Quốc) đến Tân Trào, góp phần phục vụ hoạt động của lực lượng cách mạng trước Cách mạng Tháng Tám.

Câu chuyện về sân bay Lũng Cò bắt đầu từ một sự kiện diễn ra vào tháng 10/1944. Khi đó, viên trung úy William Shaw, phi công Mỹ điều khiển máy bay B25 bị quân Nhật bắn rơi tại Cao Bằng. Sau khi nhận được tin du kích bắt được viên phi công này, Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ đạo chăm sóc và đưa ông lên Pác Bó.

Cuối năm 1944, Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng một số cán bộ Việt Minh trực tiếp đưa William Shaw trở lại Trung Quốc và trao trả cho quân Đồng Minh tại Côn Minh. Sự kiện này góp phần tạo nền tảng cho quan hệ hợp tác giữa Việt Minh và lực lượng Đồng Minh trong giai đoạn cuối Chiến tranh thế giới thứ hai.

Sau đó, Tư lệnh lực lượng Không quân Mỹ tại Trung Quốc - tướng Chenneul - quyết định viện trợ cho cách mạng Việt Nam thông qua các chuyến bay vận chuyển vũ khí, điện đài liên lạc và thuốc men. Mỹ đồng thời cử một nhóm quân sự thuộc toán “Con Nai” đến vùng căn cứ để hỗ trợ huấn luyện.

Lực lượng này sau đó góp phần vào việc thành lập Đại đội Việt - Mỹ, do đồng chí Đàm Quang Trung làm Đại đội trưởng, Thiếu tá Thomas làm Tham mưu trưởng. Về phía Việt Minh, Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng đồng ý thành lập một trạm cứu giúp các phi công quân Đồng Minh gặp nạn tại Đông Dương.

Để tiếp nhận các chuyến bay viện trợ, tháng 6/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh chủ trương và trực tiếp chỉ đạo lựa chọn địa điểm xây dựng sân bay. Một thung lũng bằng phẳng, được bao quanh bởi các dãy núi tại xóm Cò, xã Minh Thanh, huyện Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang khi ấy đã được lựa chọn.

Ngày 16/7/1945, đội công tác đặc biệt của Mỹ mang biệt danh “Con Nai”, gồm 5 người do Thiếu tá Thomas chỉ huy, nhảy dù xuống Tân Trào. Sự kiện này đánh dấu một bước phát triển trong quan hệ hợp tác Việt - Mỹ, đồng thời đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc xây dựng sân bay để phục vụ hoạt động của lực lượng Đồng Minh tại căn cứ.

Chỉ trong 2 ngày, với sự tham gia của 35 chiến sĩ Giải phóng quân, dân quân du kích, những người lính Đồng Minh và nhân dân địa phương, sân bay Lũng Cò được hình thành. Cây cối được phát quang, mặt bằng được san gạt hoàn toàn bằng sức người, không sử dụng máy móc cơ giới.

Một đường băng dài 400m, rộng 20m được hoàn thành, đủ điều kiện để máy bay trinh sát hạng nhẹ L5 của Không quân Mỹ cất và hạ cánh.

Chiếc máy bay đầu tiên đáp xuống sân bay Lũng Cò mang theo 2 sĩ quan quân Đồng Minh cùng một số lương thực, thuốc men tăng cường cho lực lượng Đồng Minh tại Tân Trào. Trong thời gian lực lượng Đồng Minh làm việc tại đây, một số chuyến bay khác tiếp tục cất, hạ cánh, chủ yếu phục vụ việc đưa đón quân Đồng Minh và vận chuyển viện trợ từ Côn Minh đến Tân Trào.

Các chuyến bay mang theo thuốc men, vũ khí và điện đài liên lạc phục vụ lực lượng cách mạng. Khi Cách mạng Tháng Tám năm 1945 bùng nổ, các chuyến bay của quân Đồng Minh tại sân bay Lũng Cò không tiếp tục được thực hiện.

Từ một đường băng được hoàn thành trong điều kiện thiếu thốn giữa núi rừng Việt Bắc, Lũng Cò trở thành địa điểm gắn với hoạt động phối hợp giữa lực lượng cách mạng Việt Nam và quân Đồng Minh trong những ngày trước Cách mạng Tháng Tám.

Từ năm 1999 đến năm 2000, cùng với quá trình xây dựng, tôn tạo các di tích thuộc Khu di tích lịch sử Nha Công an, sân bay Lũng Cò được khôi phục, tôn tạo tại khu vực cánh đồng thôn Lũng Cò.

Năm 2005, Bộ Công an sưu tầm và đưa một máy bay có cùng thời kỳ với máy bay L5 của Mỹ, thuộc giai đoạn những năm 1940, về trưng bày tại khu di tích nhằm phát huy giá trị lịch sử của sân bay Lũng Cò.

Ngày nay, sân bay Lũng Cò là một bộ phận trong quần thể Di tích lịch sử Nha Công an Trung ương tại xã Minh Thanh, tỉnh Tuyên Quang, lưu giữ dấu tích về một sân bay dã chiến từng phục vụ hoạt động của lực lượng cách mạng và quân Đồng Minh trong thời điểm lịch sử đặc biệt trước Cách mạng Tháng Tám năm 1945.