Được Trung Quốc bơm thêm vốn, siêu dự án kênh đào của Campuchia vẫn chậm tiến độ vì vướng giải phóng mặt bằng

Theo Khmer Times, tiến độ dự án hiện vẫn chủ yếu tập trung vào việc thu hồi đất và hoàn tất bồi thường cho các hộ dân bị ảnh hưởng trước khi triển khai đào kênh trên diện rộng.

Trung Quốc cam kết thêm 1,4 tỷ USD

Thông tin mới nhất được Phó Thủ tướng Campuchia Sun Chanthol công bố sau chuyến công tác tại Bắc Kinh cuối tháng 7.

Theo ông, Trung Quốc sẽ cấp khoản vay ưu đãi 200 triệu USD với lãi suất 1,25% và thời hạn 20 năm để xây dựng hệ thống âu tàu và thủy lợi của kênh đào.

Bên cạnh đó, Bắc Kinh cũng viện trợ không hoàn lại 200 triệu USD để xây dựng 6 đến 7 cây cầu bắc qua tuyến kênh, đồng thời thu xếp thêm khoảng 1 tỷ USD theo hình thức nhượng quyền nhằm phục vụ quá trình phát triển dự án.

Như vậy, tổng giá trị các gói hỗ trợ từ Trung Quốc lên tới khoảng 1,4 tỷ USD, chiếm phần lớn tổng mức đầu tư 1,7 tỷ USD của dự án. Phần vốn còn lại dự kiến sẽ do các đối tác trong nước và các nhà đầu tư khác, trong đó có Mỹ, đóng góp.

Điểm nghẽn lớn nhất vẫn là bồi thường đất

Dù nguồn vốn đã rõ ràng hơn, tiến độ thi công thực tế vẫn bị ảnh hưởng bởi công tác giải phóng mặt bằng.

Trong chuyến kiểm tra dự án tại tỉnh Takeo hồi tháng 5, Phó Thủ tướng Sun Chanthol cho biết mùa mưa khiến việc đào kênh gặp nhiều khó khăn, do mực nước dâng cao. Hiện chỉ một điểm thi công có thể hoạt động, nhưng sau khi mùa mưa kết thúc vào tháng 11, số điểm đào sẽ được nâng lên 11 để đẩy nhanh tiến độ.

Ông cũng khẳng định Chính phủ sẽ chỉ triển khai thi công sau khi hoàn tất bồi thường theo đúng giá thị trường.

"Nếu người dân chưa được đền bù thỏa đáng thì nhà thầu không thể đưa máy móc vào đào trên phần đất đó", ông nhấn mạnh.

Chuyên gia: Dự án có thể lùi tới năm 2030

Trao đổi với Khmer Times, chuyên gia kinh tế, địa chính trị Chey Tech nhận định kênh đào Phù Nam Techo vẫn là một trong những dự án ưu tiên của Chính phủ Campuchia, song mục tiêu hoàn thành vào năm 2028 nhiều khả năng khó đạt được.

"Tôi cho rằng dự án có thể phải lùi đến năm 2030", ông nói, đồng thời cho rằng việc bồi thường cho các hộ dân có đất bị thu hồi vẫn là trở ngại lớn nhất.

Tuy vậy, ông nhấn mạnh dự án khó có khả năng bị hủy bỏ, bởi nhiều quốc gia và đối tác đã đầu tư vào hệ thống cảng cạn và hạ tầng logistics dọc tuyến kênh, trong đó có Mỹ. Điều này cho thấy dự án vẫn đang được triển khai theo một quy hoạch tổng thể dài hạn.

Theo ông, các khoản vay và viện trợ mới từ Trung Quốc chủ yếu dành cho hạ tầng kỹ thuật như âu tàu, hệ thống thủy lợi và cầu vượt, còn kinh phí bồi thường giải phóng mặt bằng do Bộ Kinh tế và Tài chính Campuchia thông qua Tổng cục Tái định cư đảm nhiệm.

Chậm tiến độ nhưng không phải thất bại

Cùng quan điểm, ông Kevin Nauen, Trưởng khoa Khoa học Xã hội và Quan hệ Quốc tế thuộc Đại học Paññāsāstra Campuchia, cho rằng mục tiêu hoàn thành dự án trong giai đoạn 2028 đến 2029 là khó khả thi.

Ông chỉ ra rằng riêng giai đoạn 2 của dự án đã được lên kế hoạch thi công trong 36 tháng kể từ khi khởi công vào tháng 4/2026, đồng nghĩa thời điểm hoàn thành sớm nhất cũng phải đến năm 2029 nếu mọi việc diễn ra thuận lợi.

Ngoài ra, dự án đã mất gần 9 tháng tiến độ trong giai đoạn giữa năm 2025 đến đầu năm 2026, trong khi nhiều hộ dân tại giai đoạn đầu vẫn chưa được thông báo rõ ràng về phương án bồi thường. Căng thẳng biên giới giữa Campuchia và Thái Lan thời gian qua cũng khiến ưu tiên chính trị dành cho dự án phần nào bị phân tán.

Theo ông Nauen, việc chậm tiến độ không hoàn toàn là điều tiêu cực.

"Nếu khoảng thời gian kéo dài được sử dụng để giải quyết thỏa đáng vấn đề bồi thường thay vì đẩy nhanh đào kênh khi tranh chấp đất đai chưa được xử lý, đó sẽ là kết quả tốt hơn cho khoảng 2.300 hộ dân bị ảnh hưởng", ông nhận định.

Ông cũng cho rằng gói tài chính mới gồm khoản vay 200 triệu USD, viện trợ 200 triệu USD và 1 tỷ USD vốn nhượng quyền từ Trung Quốc đã xóa bỏ phần lớn những nghi ngờ kéo dài gần hai năm về khả năng Bắc Kinh tiếp tục tài trợ cho dự án.

Theo ông, đây còn là cột mốc quan trọng hơn việc dự án hoàn thành vào năm 2029 hay 2030, bởi lợi ích kinh tế của kênh đào, như giảm phụ thuộc vào các cảng biển của Việt Nam và hạ thấp chi phí vận tải, vẫn sẽ được phát huy khi công trình đi vào vận hành.

Người dân vẫn chờ nhận bồi thường

Một người dân tại tỉnh Kandal có đất nằm trong phạm vi dự án cho biết đến nay khu vực của ông vẫn chưa bắt đầu đào kênh.

Theo thông báo của chính quyền địa phương, việc thi công dự kiến sẽ khởi động từ tháng 11, sau khi mùa mưa kết thúc.

Ông cho biết trước mắt chính quyền đang ưu tiên chi trả cho các khu đất có giá trị thấp, còn những lô đất nằm sát các tuyến đường lớn sẽ được xử lý sau do mức đền bù cao hơn.

Mức bồi thường hiện dao động từ khoảng 2 USD đến 6 USD/m², tùy theo vị trí của từng khu đất.