Thấy gì khi 13 doanh nghiệp Việt cùng muốn góp sức vào siêu dự án đường sắt tốc độ cao 67 tỷ USD?

Ở bề nổi, đây được xem là tín hiệu tích cực cho thấy khu vực doanh nghiệp trong nước ngày càng quan tâm đến các công trình hạ tầng chiến lược cấp quốc gia.

Ở chiều sâu hơn, hiện tượng này phản ánh rõ sự phân hóa về năng lực, vai trò và mức độ sẵn sàng của doanh nghiệp Việt khi đứng trước một dự án có quy mô và độ phức tạp chưa từng có.

Dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam có tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng 67 tỷ USD, chiều dài hơn 1.500km, kết nối hai đầu tàu kinh tế của cả nước. Đây không chỉ là một công trình giao thông, mà còn là dự án có tác động dài hạn tới cấu trúc không gian phát triển, năng lực logistics và năng suất nền kinh tế.

Phản hồi mới nhất của Bộ Xây dựng

Trước các đề xuất từ doanh nghiệp, Bộ Xây dựng mới đây đã có phản hồi cụ thể.

Trước hết, Bộ Xây dựng trân trọng cảm ơn sự quan tâm của các doanh nghiệp đối với công tác phát triển lĩnh vực giao thông vận tải nói chung và Dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam nói riêng. Điều này thể hiện tâm huyết của các doanh nghiệp với mong muốn được đóng góp và hiện thực hóa các mục tiêu của đất nước.

Theo Bộ Xây dựng, hiện nay cơ quan này đang tổ chức lập Báo cáo nghiên cứu khả thi dự án theo đúng chủ trương, nghị quyết của Trung ương và Quốc hội.

Đáng chú ý, Bộ Xây dựng nhấn mạnh: Trong trường hợp dự án được triển khai theo phương thức PPP hoặc đầu tư kinh doanh, việc lựa chọn nhà đầu tư sẽ được thực hiện theo đúng quy định pháp luật, trên cơ sở tiêu chí rõ ràng về năng lực tài chính, kỹ thuật, kinh nghiệm và quản trị rủi ro. Điều này đồng nghĩa, việc doanh nghiệp bày tỏ mong muốn tham gia không đồng nghĩa với việc được lựa chọn, mà chỉ là bước khởi đầu của một quá trình sàng lọc rất chặt chẽ.

Thông điệp này cho thấy một "ranh giới an toàn" khi tiến hành sàng lọc đơn vị triển khai dự án trọng điểm quốc gia: Khuyến khích sự quan tâm của doanh nghiệp trong nước, nhưng không hạ thấp chuẩn mực lựa chọn đối với một dự án hạ tầng đặc biệt quan trọng của quốc gia.

13 doanh nghiệp muốn góp mặt: Bức tranh đa dạng về quy mô, lĩnh vực hoạt động và kinh nghiệm

Thông tin từ Bộ Xây dựng cho biết, hiện có đến 13 nhà đầu tư, liên danh nhà đầu tư trong nước đã từng gửi văn bản đề xuất hoặc tâm thư với mong muốn tham gia thực hiện siêu dự án hạ tầng này.

Theo các thông tin được công bố, 13 doanh nghiệp/liên danh gồm: THACO (Tập đoàn Trường Hải); Liên danh Mekolor và Great USA; Công ty CP Xây dựng Thăng Long Quốc gia; Công ty CP Vận tải đường sắt Việt Nam; Công ty CP Tập đoàn Vinaconey; Công ty TNHH Việt Nam 3000 – Tập đoàn Đầu tư và Phát triển Việt Nam; Công ty CP Quản lý quỹ đầu tư FARM13; Công ty CP Phần mềm – Tự động hóa – Điều khiển (CadPro); Công ty CP Tập đoàn công nghiệp Quang Trung; Công ty TNHH HSC-VN; Công ty TNHH Tập đoàn đầu tư Trương Gia; Công ty CP Tập đoàn Discovery; Công ty CP Reign.

Nếu nhìn qua danh sách 13 nhà đầu tư, liên danh đầu tư, có thể thấy được bức tranh đa sắc về quy mô, lĩnh vực hoạt động và kinh nghiệm.

Tuy nhiên, nếu đặt dự án đường sắt tốc độ cao vào đúng bản chất của nó, có thể thấy đây không phải "một gói thầu đơn lẻ", mà là tổ hợp của nhiều cấu phần gồm: Công nghiệp đường sắt (đầu máy, toa máy...); Xây dựng hạ tầng (nền đường, cầu...); Công nghệ tín hiệu điều khiển (an toàn, chạy tàu...) và vận hành, bảo trì, khai thác...

Đối với mỗi cấu phần, yêu cầu về vốn, kinh nghiệm cũng như tiêu chuẩn là khác nhau. Do đó, có lẽ điều thị trường quan tâm không phải là "ai tham gia" mà là doanh nghiệp có thể tham gia ở mắt xích nào trong chuỗi giá trị dự án này.

Dễ thấy, các doanh nghiệp có thế mạnh về công nghiệp chế tạo sẽ được giới chuyên môn đánh giá là phù hợp hơn với mục tiêu nội địa hóa thiết bị, toa xe, cấu kiện, nếu dự án triển khai theo hướng kết hợp chuyển giao công nghệ từ đối tác quốc tế.

Tuy nhiên, ngay cả với nhóm này, thách thức lớn vẫn nằm ở khả năng tích hợp hệ thống, cấu trúc vốn dài hạn và mức độ chấp nhận rủi ro tài chính - những yếu tố chỉ có thể đánh giá thông qua hồ sơ cụ thể.

Ở chiều ngược lại, các doanh nghiệp đang hoạt động trong lĩnh vực đường sắt hiện hữu được xem là có lợi thế nhất định về kinh nghiệm vận hành, an toàn chạy tàu và bảo trì hệ thống.

Vai trò của nhóm này, nếu tham gia, nhiều khả năng sẽ nằm ở mảng khai thác hoặc chuyển giao kinh nghiệm vận hành, thay vì gánh vai trò nhà đầu tư vốn lớn.

Việc 13 doanh nghiệp Việt cùng muốn góp sức cho dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam có thể xem là tín hiệu cho thấy khát vọng tham gia các dự án hạ tầng lớn đã lan rộng trong khu vực doanh nghiệp nội địa. Đây là điểm tích cực nếu đặt trong mục tiêu dài hạn là từng bước nâng cao vai trò của doanh nghiệp Việt trong các công trình chiến lược.

Tuy nhiên, từ góc nhìn thận trọng, khát vọng cần đi kèm năng lực thực chứng. Dự án 67 tỷ USD không chỉ đòi hỏi vốn lớn, mà còn yêu cầu quản trị rủi ro, công nghệ và vận hành trong nhiều thập kỷ. Vì vậy, danh sách 13 doanh nghiệp ở thời điểm hiện tại nên được hiểu như bức tranh về mức độ quan tâm của thị trường, hơn là danh sách ứng viên cuối cùng.

Khi cơ chế đầu tư được chốt và tiêu chí lựa chọn được công bố, quá trình sàng lọc sẽ diễn ra một cách tự nhiên. Và chỉ khi đó, vai trò thực sự của doanh nghiệp Việt trong siêu dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam mới được xác định một cách rõ ràng, minh bạch và phù hợp với năng lực thực tế.

Trước đó, sau hơn 7 tháng kể từ khi gửi đề xuất, tháng 12/2025, Tập đoàn Vingroup đã xin rút đề xuất đầu tư Dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam.

Hiện nhiệm vụ lập Báo cáo nghiên cứu khả thi dự án đã được Bộ Xây dựng giao cho Ban quản lý dự án Thăng Long thực hiện trên cơ sở tiếp quản các kết quả nghiên cứu trước đó từ Ban quản lý dự án Đường sắt.

Cùng với đó, Bộ này cũng đã thành lập Ban Chỉ đạo triển khai Dự án Đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam gồm 18 thành viên, do Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh làm trưởng ban.