Thấy gì từ nghịch lý GDP năm 2025 tăng 8,02% nhưng tổng sản lượng điện thương phẩm chỉ tăng 4,9%?

GDP năm 2025 tăng tới 8,02% - mức cao trong nhiều năm trở lại đây. Tuy nhiên, tổng sản lượng điện thương phẩm chỉ tăng 4,9%, thấp hơn đáng kể so với mức tăng 9,24% của năm 2024. Sự “lệch pha” giữa hai chỉ tiêu vốn thường song hành này không chỉ gây chú ý, mà còn đặt ra một câu hỏi lớn: Nền kinh tế Việt Nam đang tăng trưởng theo cách nào?

Theo số liệu của Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), năm 2025, sản lượng điện thương phẩm toàn hệ thống ước đạt khoảng 287,9 tỷ kWh. Con số này phản ánh mức tăng khá khiêm tốn nếu đặt cạnh tốc độ tăng trưởng GDP, vốn thường kéo theo nhu cầu điện tăng tương ứng, thậm chí cao hơn do mở rộng sản xuất và tiêu dùng.

Cơ cấu tiêu dùng điện hé lộ điều gì?

Trong nhiều năm, điện năng được coi là “phong vũ biểu” của tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, bức tranh năm 2025 cho thấy quy luật này đang thay đổi.

Lý giải hiện tượng trên, bà Phí Thị Hương Nga, Vụ trưởng Vụ Thống kê công nghiệp và xây dựng (Cục Thống kê, Bộ Tài chính) cho biết, có 3 nhóm nguyên nhân chính.

Trước hết, dù đầu tư công được thúc đẩy mạnh, nhiều dự án hạ tầng lớn được triển khai, song tiến độ thực hiện trên thực tế vẫn chưa tạo ra nhu cầu điện lớn. Quan trọng hơn, điện năng tiêu thụ cho xây dựng hạ tầng thấp hơn rất nhiều so với điện cho sản xuất công nghiệp - khu vực hiện chiếm trên 50% tổng điện thương phẩm.

Thứ hai, yếu tố thời tiết đóng vai trò không nhỏ. Năm 2025 ghi nhận nhiều đợt thiên tai, bão lũ, mưa lớn kéo dài ở nhiều địa phương, làm gián đoạn hoạt động sản xuất, kinh doanh. Đồng thời, thời tiết nhìn chung mát hơn so với các năm 2023–2024, khiến nhu cầu điện sinh hoạt, đặc biệt cho làm mát, không tăng đột biến.

Thứ ba, điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ gia tăng nhanh. Ước tính, sản lượng điện mặt trời mái nhà năm 2025 đạt hơn 10 tỷ kWh, tương đương gần 4% tổng điện thương phẩm. Phần điện này không đi qua hệ thống mua bán điện của EVN, nhưng vẫn phục vụ trực tiếp cho sản xuất, kinh doanh và sinh hoạt, qua đó làm giảm mức tăng điện thương phẩm ghi nhận trên sổ sách.

Nhìn sâu vào cơ cấu tiêu thụ điện cho thấy bức tranh rõ nét hơn. Năm 2025, điện cho công nghiệp và xây dựng - nhóm tiêu thụ lớn nhất tăng 7,22%, phù hợp với mức tăng của chỉ số sản xuất công nghiệp. Ngược lại, điện cho tiêu dùng dân cư chỉ tăng khoảng 1,1% nhưng lại chiếm tới 33,7% tổng sản lượng điện tiêu thụ.

Chính việc nhóm dân cư tăng rất thấp trong khi có tỷ trọng lớn đã kéo mức tăng chung của toàn hệ thống điện xuống còn 4,9%. Điều này phản ánh sự ổn định hơn trong tiêu dùng sinh hoạt, cũng như tác động của thời tiết và xu hướng tiết kiệm năng lượng.

Điện tăng chậm hơn GDP: Tín hiệu đáng mừng?

Theo TS. Ngô Trí Long – nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu giá (Bộ Tài chính), việc điện thương phẩm tăng chậm hơn GDP là chỉ báo tích cực về chất lượng tăng trưởng.

Khi đặt hai con số cạnh nhau có thể thấy hệ số đàn hồi điện/GDP năm 2025 đã xuống dưới 1. Điều này cho thấy nền kinh tế tạo ra nhiều giá trị gia tăng hơn trên mỗi đơn vị điện năng tiêu thụ.

“Không phải mọi động lực tăng trưởng GDP đều kéo theo nhu cầu điện lớn. Năm 2025, tăng trưởng đến nhiều từ đầu tư hạ tầng, lĩnh vực sử dụng vốn lớn nhưng không ‘ngốn’ điện như sản xuất công nghiệp,” TS. Ngô Trí Long phân tích.

Ở góc nhìn dài hạn, xu hướng này ngày càng rõ nét. Nếu giai đoạn 2000–2010, hệ số đàn hồi điện/GDP của Việt Nam xấp xỉ 2, cho thấy tăng trưởng phụ thuộc rất lớn vào tiêu thụ điện, thì đến giai đoạn 2021–2024, hệ số này chỉ còn khoảng 1,09 và tiếp tục giảm trong năm 2025.

Đặc biệt, lĩnh vực công nghiệp là nhóm tiêu thụ điện lớn nhất, ghi nhận hệ số đàn hồi chỉ khoảng 0,83, tức điện tăng chậm hơn GDP. Điều này phản ánh sự cải thiện về công nghệ, hiệu suất năng lượng và chuyển dịch cơ cấu sang các ngành có giá trị gia tăng cao hơn.

Có thể thấy, từ câu chuyện GDP tăng nhanh hơn điện thương phẩm, nền kinh tế Việt Nam đang bước sang một “pha” tăng trưởng mới: Ít phụ thuộc hơn vào tiêu hao năng lượng, chú trọng hơn vào hiệu quả và chất lượng. Đây được xem là tín hiệu cho thấy quá trình tái cơ cấu kinh tế, chuyển dịch mô hình tăng trưởng và sử dụng năng lượng tiết kiệm, bền vững đang dần phát huy tác dụng.