Trẻ có đôi mắt to chưa chắc đã thông minh: Khoa học hé lộ bí mật nằm sâu trong ánh nhìn

Trong đời sống thường ngày, không ít bậc cha mẹ và người lớn có thói quen đánh giá sự lanh lợi của trẻ chỉ qua ngoại hình, đặc biệt là đôi mắt. Một em bé có đôi mắt to tròn, long lanh thường dễ nhận được những lời khen như “nhìn thông minh”, “sau này học giỏi lắm”.

Quan niệm này phổ biến đến mức nhiều người mặc định rằng kích thước đôi mắt có liên quan trực tiếp đến trí tuệ. Tuy nhiên, khoa học hiện đại đã chỉ ra rằng đây chỉ là một lầm tưởng kéo dài từ thói quen quan sát cảm tính, chứ không dựa trên cơ sở sinh học hay thần kinh học.

Không phải mắt to, con ngươi mới liên quan đến trí thông minh

Theo các nhà nghiên cứu, mắt to hay nhỏ chủ yếu phụ thuộc vào yếu tố di truyền và cấu trúc xương hốc mắt. Điều này có thể ảnh hưởng đến diện mạo, giúp trẻ trông đáng yêu, dễ gây thiện cảm hơn, nhưng hoàn toàn không phản ánh khả năng tư duy hay chỉ số IQ. Thực tế, có rất nhiều người sở hữu đôi mắt nhỏ nhưng lại có tư duy sắc bén, khả năng học tập và sáng tạo vượt trội.

Lý giải cho việc mắt to thường bị gắn với hình ảnh thông minh, các chuyên gia tâm lý cho rằng khi trẻ tò mò, hứng thú hoặc tập trung quan sát điều gì đó, mắt thường mở to hơn bình thường. Hình ảnh ấy lặp đi lặp lại khiến người lớn vô thức hình thành mối liên hệ giữa “mắt to” và “ham học hỏi”. Theo thời gian, sự liên tưởng này trở thành một định kiến quen thuộc, dù không có cơ sở khoa học rõ ràng.

Một nghiên cứu đáng chú ý của Viện Công nghệ Georgia (Mỹ) đã mang đến góc nhìn hoàn toàn khác về mối liên hệ giữa đôi mắt và trí thông minh. Thay vì kích thước hốc mắt, các nhà khoa học phát hiện rằng kích thước đồng tử - hay còn gọi là con ngươi, phần chấm đen nằm ở trung tâm mắt - mới là yếu tố có mối liên hệ nhất định với khả năng nhận thức.

Theo nghiên cứu này, những người có đồng tử lớn hơn trong trạng thái nghỉ ngơi thường đạt điểm cao hơn trong các bài kiểm tra về trí nhớ, khả năng kiểm soát sự chú ý và đặc biệt là trí thông minh linh hoạt. Đây là dạng trí thông minh liên quan đến khả năng suy luận, xử lý thông tin mới và giải quyết vấn đề - kỹ năng rất quan trọng trong học tập cũng như cuộc sống hiện đại.

Nguyên nhân của mối liên hệ này nằm ở sinh học thần kinh. Đồng tử không chỉ phản ứng với ánh sáng mà còn kết nối trực tiếp với một vùng não quan trọng mang tên Locus Coeruleus. Vùng não này đóng vai trò như trung tâm điều phối hoạt động của não bộ, giúp con người tập trung vào nhiệm vụ chính và giảm bớt các yếu tố gây xao nhãng. Khi hệ thống này hoạt động hiệu quả, não bộ có khả năng xử lý thông tin nhanh, ghi nhớ tốt và duy trì sự tập trung trong thời gian dài.

Các chuyên gia ví Locus Coeruleus như một “nhạc trưởng” điều khiển cả dàn nhạc thần kinh. Đồng tử lớn hơn thường phản ánh hệ thống điều phối này hoạt động mạnh mẽ và ổn định hơn, từ đó tạo lợi thế trong các hoạt động đòi hỏi tư duy cao. Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa với việc trẻ có đồng tử nhỏ sẽ kém thông minh. Trí tuệ là kết quả của nhiều yếu tố tổng hòa, trong đó gen di truyền chỉ chiếm một phần.

Cha mẹ nên làm gì để nuôi dưỡng trí thông minh từ sớm?

Thay vì lo lắng về việc con có mắt to hay đồng tử lớn hay không, các chuyên gia khuyến nghị cha mẹ nên chú ý đến những biểu hiện thực tế trong ánh nhìn vàhành vi của trẻ. Sự tò mò, khả năng tập trung quan sát, việc duy trì giao tiếp bằng mắt khi trò chuyện chính là những dấu hiệu phản ánh trực tiếp hoạt động của não bộ.

Một trong những cách đơn giản nhưng hiệu quả để kích thích trí não trẻ là giao tiếp bằng mắt. Khi cha mẹ nhìn thẳng vào mắt con trong lúc trò chuyện, đặc biệt từ khi trẻ còn nhỏ, não bộ sẽ được thúc đẩy tập trung xử lý thông tin, từ đó tăng khả năng phát triển ngôn ngữ và kết nối cảm xúc. Ngược lại, việc vừa nói chuyện với con vừa nhìn điện thoại có thể làm gián đoạn quá trình hình thành các liên kết thần kinh quan trọng.

Dinh dưỡng cũng là yếu tố then chốt. Những dưỡng chất như Omega-3 và DHA, có nhiều trong cá hồi, trứng và các loại hạt, không chỉ tốt cho mắt mà còn là thành phần quan trọng của võng mạc và chất xám não bộ. Việc bổ sung đầy đủ các dưỡng chất này giúp cải thiện trí nhớ, khả năng học hỏi và sự tập trung của trẻ.

Bên cạnh đó, việc khuyến khích trẻ khám phá thế giới thực tế thay vì phụ thuộc quá nhiều vào màn hình điện tử cũng đóng vai trò quan trọng. Khi trẻ được quan sát thiên nhiên, chạm tay vào sự vật và tự đặt câu hỏi “tại sao”, não bộ sẽ được kích thích hoạt động mạnh mẽ hơn. Đây chính là nền tảng giúp trí thông minh phát triển một cách bền vững.

Một đôi mắt to có thể là nét đẹp bẩm sinh, nhưng ánh nhìn tập trung, linh hoạt cùng với môi trường giáo dục tích cực mới là yếu tố quyết định trí tuệ lâu dài. Đối với cha mẹ, điều quan trọng không phải là đánh giá con qua ngoại hình, mà là tạo ra không gian yêu thương, tương tác chất lượng và giàu trải nghiệm - nơi trí thông minh của trẻ có thể nở hoa mỗi ngày.