TS Cấn Văn Lực chỉ rõ 7 'điểm nghẽn' lớn nhất khiến kinh tế tư nhân chưa thể bứt phá

Tại Diễn đàn Kinh tế tư nhân Việt Nam 2026 - khu vực miền Bắc, do Hội Doanh nghiệp trẻ Hà Nội tổ chức, chiều 2/10, chuyên gia kinh tế TS Cấn Văn Lực cho rằng để khu vực kinh tế tư nhân thực sự trở thành động lực tăng trưởng, việc tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế và nguồn lực là yêu cầu cấp thiết.

Theo ông, Nghị quyết 68 đã đặt ra định hướng rất rõ về phát triển kinh tế tư nhân, trong đó có mục tiêu khu vực này tăng trưởng khoảng 10-12% và đóng góp ngày càng lớn vào GDP, việc làm và ngân sách. Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu này, doanh nghiệp vẫn phải xử lý nhiều nút thắt.

Thứ nhất, chính sách thay đổi nhanh, doanh nghiệp khó dự đoán: Điểm nghẽn đầu tiên được TS Cấn Văn Lực đề cập là môi trường chính sách. Theo ông, doanh nghiệp đang phải đối mặt với tình trạng chính sách thay đổi nhanh, đôi khi chưa đồng bộ và khó dự đoán. Điều này khiến doanh nghiệp gặp khó trong việc xây dựng kế hoạch kinh doanh, đầu tư dài hạn.

“Ổn định và có thể dự đoán được chính sách” vì thế là một trong những điều kiện quan trọng để doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư, mở rộng sản xuất.

Thứ hai, khó tiếp cận đất đai và mặt bằng sản xuất: Đất đai, mặt bằng sản xuất tiếp tục là một trong những nguồn lực mà doanh nghiệp tư nhân khó tiếp cận. TS Cấn Văn Lực cho rằng đây là điểm nghẽn cần được tháo gỡ nếu muốn khu vực tư nhân mở rộng quy mô. Không chỉ doanh nghiệp lớn, các doanh nghiệp nhỏ và vừa cũng cần được tạo điều kiện tiếp cận mặt bằng phù hợp với khả năng tài chính và nhu cầu sản xuất, kinh doanh.

Thứ ba, vốn vẫn là bài toán lớn: Một điểm nghẽn khác là khả năng tiếp cận vốn. Theo TS Cấn Văn Lực, doanh nghiệp muốn vay được vốn không chỉ cần tài sản bảo đảm mà còn phải chứng minh được dòng tiền, hoạt động kinh doanh và năng lực tài chính.

Ông nhấn mạnh yêu cầu doanh nghiệp phải minh bạch hơn, đặc biệt là dòng tiền phải “sạch”, chuẩn hóa để có thể tiếp cận tín dụng.

Ở chiều ngược lại, hệ thống tài chính cũng cần có những cơ chế phù hợp hơn để dòng vốn đến được khu vực doanh nghiệp tư nhân, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Thứ tư, chi phí đầu vào tăng, biên lợi nhuận bị thu hẹp: TS Cấn Văn Lực cũng chỉ ra sức ép từ chi phí sản xuất, kinh doanh. Trong khi nhiều loại chi phí đầu vào có xu hướng tăng, khả năng tăng giá bán của doanh nghiệp lại có giới hạn do sức mua và cạnh tranh trên thị trường. Khoảng cách này khiến biên lợi nhuận bị thu hẹp.

Đây là vấn đề đặc biệt đáng chú ý với những doanh nghiệp có sức chống chịu tài chính chưa cao.

Thứ năm, thị trường còn là điểm nghẽn: Theo TS Cấn Văn Lực, doanh nghiệp không thể tăng trưởng nếu thiếu đầu ra. Trong bối cảnh nhu cầu trong nước chưa phục hồi hoàn toàn như trước Covid-19, doanh nghiệp phải đồng thời tìm kiếm thị trường mới, nâng sức cạnh tranh và thích ứng với những biến động từ bên ngoài.

Ông cho rằng việc mở rộng thị trường, tăng sức mua trong nước và nâng khả năng tham gia chuỗi giá trị là những vấn đề cần được quan tâm khi thúc đẩy khu vực tư nhân.

Thứ sáu, tiếp cận các chính sách hỗ trợ chưa đồng đều: Một điểm nghẽn khác được TS Cấn Văn Lực nhấn mạnh là khả năng tiếp cận chính sách hỗ trợ.

Theo ông, nguồn lực hỗ trợ hiện có nguy cơ tập trung nhiều hơn vào các doanh nghiệp lớn, trong khi doanh nghiệp nhỏ và vừa gặp nhiều khó khăn hơn trong việc tiếp cận.

Điều này đặt ra yêu cầu thiết kế chính sách theo hướng doanh nghiệp có quy mô khác nhau đều có khả năng tiếp cận nguồn lực phù hợp, thay vì chỉ những doanh nghiệp có đủ năng lực và nguồn lực để hoàn thiện hồ sơ mới hưởng được chính sách.

Thứ bảy, chính doanh nghiệp cũng có những điểm yếu nội tại: Bên cạnh những rào cản từ môi trường bên ngoài, TS Cấn Văn Lực cho rằng khu vực tư nhân cũng phải nhìn vào những hạn chế bên trong doanh nghiệp.

Một vấn đề đáng chú ý là năng lực đổi mới sáng tạo còn thấp. Theo số liệu ông dẫn tại diễn đàn, chỉ khoảng 5% doanh nghiệp thực sự đầu tư vào đổi mới, sản phẩm hoặc dịch vụ mới. Điều này khiến doanh nghiệp khó nâng năng suất, cải thiện sức cạnh tranh và thích ứng với những thay đổi nhanh của thị trường.

TS Cấn Văn Lực cho rằng doanh nghiệp không thể chỉ trông chờ vào chính sách hỗ trợ mà phải chủ động thay đổi, nâng cao năng lực quản trị, minh bạch tài chính, chuẩn hóa dòng tiền và đầu tư cho đổi mới.

Tháo điểm nghẽn để doanh nghiệp dám đầu tư dài hạn

Từ các điểm nghẽn trên, TS Cấn Văn Lực cho rằng điều doanh nghiệp cần không chỉ là thêm một chính sách hỗ trợ, mà quan trọng hơn là một môi trường kinh doanh ổn định, dễ dự đoán, chi phí tuân thủ thấp và khả năng tiếp cận nguồn lực công bằng hơn.

Đặc biệt, khi mục tiêu tăng trưởng của khu vực tư nhân được đặt ở mức 10-12%, việc tháo gỡ đồng thời các nút thắt về đất đai, vốn, thị trường, nhân lực, chính sách và đổi mới sáng tạo sẽ có ý nghĩa quyết định đối với khả năng mở rộng quy mô của doanh nghiệp.

Nếu các điểm nghẽn không được xử lý, mục tiêu tăng trưởng cao sẽ tiếp tục tạo áp lực lớn lên doanh nghiệp. Ngược lại, khi môi trường kinh doanh trở nên minh bạch và dễ dự đoán hơn, doanh nghiệp mới có cơ sở để mạnh dạn đầu tư, mở rộng sản xuất và nâng sức cạnh tranh.