TS Nguyễn Đình Cung: 'Phải có thể chế vượt trội cho Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam'

Phát biểu về mô hình thể chế cho Trung tâm Tài chính quốc tế, TS Nguyễn Đình Cung, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu và Quản lý kinh tế Trung ương (CIEM) cho rằng trước hết cần làm rõ khái niệm “thể chế vượt trội” là gì và vượt trội so với tiêu chuẩn nào, nếu không sẽ không có định hướng chính sách cụ thể.

Theo ông, thể chế vượt trội trước hết phải dựa trên việc tuân thủ đầy đủ các nguyên tắc cơ bản mà các trung tâm tài chính quốc tế trên thế giới đã áp dụng.

Trên nền tảng đó, Việt Nam mới có thể thiết kế các yếu tố vượt trội riêng như cơ chế vận hành hiệu quả hơn, năng lực xử lý tranh chấp tốt hơn, quản trị minh bạch hơn hoặc phát triển các loại tài sản, hàng hóa tài chính mới mang tính khác biệt.

Ông nhấn mạnh: “Chúng ta phải hiểu rõ vượt trội là gì. Trước hết phải đứng trên nền tảng các nguyên tắc quốc tế, sau đó mới thiết kế sự khác biệt của mình”.

Từ đó, TS Nguyễn Đình Cung kiến nghị Việt Nam cần sớm ban hành một Luật về Trung tâm Tài chính quốc tế. Đây sẽ là đạo luật riêng, mang tính hệ thống, bao quát đầy đủ các nội dung cốt lõi và tiếp cận theo hướng quản lý tổng thể thay vì rời rạc theo từng lĩnh vực như hiện nay.

Cùng với khuôn khổ pháp lý, ông cho rằng năng lực thực thi là yếu tố then chốt. Việt Nam cần thiết kế mô hình hai trung tâm độc lập, với bộ máy điều hành chuyên nghiệp, được vận hành bởi đội ngũ nhân sự đạt chuẩn quốc tế. Đồng thời, cơ chế phân cấp, phân quyền phải thực sự triệt để để bảo đảm tính linh hoạt trong điều hành.

Theo ông, đây không chỉ là “vượt trội” so với hiện tại mà còn là sự thay đổi căn bản về mô hình quản trị.

Bên cạnh đó, TS Nguyễn Đình Cung nhấn mạnh cần thiết lập một cơ chế giám sát ở cấp trung ương để chia sẻ trách nhiệm trong quá trình vận hành Trung tâm Tài chính quốc tế. Theo ông, nếu không có cơ chế chia sẻ trách nhiệm rõ ràng thì sẽ rất khó thúc đẩy quyết định và hành động trong thực tiễn.

Ông cũng lưu ý, các nền tảng thể chế phải được xây dựng trước, sau đó mới tính đến phát triển sản phẩm tài chính. Nếu nền tảng chưa hoàn thiện, sản phẩm sẽ khó vận hành và nhà đầu tư cũng chỉ dừng ở mức quan tâm chứ chưa tham gia thực chất.

Liên quan đến vấn đề này, TS Võ Trí Thành cho rằng khi thiết kế thể chế, cần đặt trọng tâm vào nhà đầu tư và thị trường. Thực tế đàm phán xây dựng khuôn khổ cho thấy nhiều nhà đầu tư lớn trên thế giới lại quan tâm đến Đà Nẵng trước TP. Hồ Chí Minh, dù điều kiện phát triển của TP. Hồ Chí Minh vượt trội hơn.

Ông cho biết hiện nay các quốc gia thường tiếp cận trung tâm tài chính theo ba hướng: tiên phong như Singapore; thận trọng vừa làm vừa điều chỉnh; và chậm hơn là chờ quan sát rồi mới học hỏi. Việt Nam hiện chưa thể đi theo mô hình tiên phong, nhưng cần ít nhất theo hướng thận trọng nhưng chủ động, thay vì chậm trễ trong thử nghiệm như trước đây.

Theo TS Võ Trí Thành, Trung tâm Tài chính quốc tế thực chất là một “sandbox lớn” của quốc gia, do đó Việt Nam cần đẩy nhanh hơn quá trình thử nghiệm thể chế, đặc biệt trong lĩnh vực tài chính – fintech, để tránh bị tụt lại trong cuộc cạnh tranh thu hút dòng vốn quốc tế.