TS. Nguyễn Đình Cung: Nên chọn doanh nghiệp có sức bật như Petrovietnam, Petrolimex, Viettel để thí điểm cơ chế mới thay vì làm dàn trải

Nghị quyết 79 đặt mục tiêu đầy tham vọng: đến năm 2030 có từ 1-3 doanh nghiệp Việt Nam nằm trong nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới và 50 doanh nghiệp nằm trong Top 500 châu Á. Song song với đó là xây dựng danh mục doanh nghiệp Nhà nước quy mô lớn trong các lĩnh vực then chốt.

Theo bà Nguyễn Thu Thủy, Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp Nhà nước (Bộ Tài chính), Bộ đang xây dựng tiêu chí lựa chọn doanh nghiệp dựa trên quy mô tài sản, vốn chủ sở hữu và nhiều chỉ tiêu quốc tế, đồng thời hướng tới cả những doanh nghiệp có tiềm năng phát triển trong tương lai chứ không chỉ nhìn vào quy mô hiện tại.

Điểm đáng chú ý là cùng với mục tiêu này, khu vực doanh nghiệp Nhà nước sẽ được trao quyền tự chủ lớn hơn trong đầu tư, quản trị, tiền lương và tổ chức bộ máy. Cơ quan đại diện chủ sở hữu sẽ không còn phê duyệt các quyết định kinh doanh thông thường mà tập trung vào mục tiêu, chiến lược và giám sát kết quả.

"Hãy bắt đầu từ những doanh nghiệp đã đủ sức bật"

Theo TS. Nguyễn Đình Cung, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương (CIEM), điều quan trọng không phải triển khai đồng loạt mà là lựa chọn đúng doanh nghiệp để áp dụng cơ chế mới trước.

Ông cho rằng cần ưu tiên những doanh nghiệp Nhà nước đã có nền tảng tốt, hoạt động hiệu quả và có khả năng cạnh tranh quốc tế như Petrovietnam, Petrolimex và Viettel. Song song với đó, Nhà nước phải chuẩn bị trước các điều kiện về thể chế, nguồn lực và chính sách thay vì vừa làm vừa hoàn thiện.

Theo vị chuyên gia, vai trò của chủ sở hữu Nhà nước là xác định mục tiêu và chiến lược phát triển, còn doanh nghiệp phải được toàn quyền quyết định cách thức thực hiện, từ đầu tư, huy động vốn đến tuyển dụng nhân sự và phân bổ nguồn lực.

"Nếu đã giao mục tiêu thì phải giao cả quyền quyết định và quyền hưởng thành quả", ông nhấn mạnh.

TS. Nguyễn Đình Cung cũng cho rằng doanh nghiệp Nhà nước cần được đánh giá dựa trên hiệu quả tổng thể, thay vì chỉ nhìn vào thành bại của từng dự án riêng lẻ, bởi hoạt động kinh doanh luôn đi kèm rủi ro.

Cũng Theo ông Cung, nếu muốn giữ vai trò dẫn dắt nền kinh tế, doanh nghiệp Nhà nước phải chuyển từ lợi thế về quy mô sang lợi thế về công nghệ.

Ông cho rằng chỉ khi làm chủ khoa học, công nghệ và công nghệ lõi trong chuỗi giá trị thì doanh nghiệp Việt mới có thể cạnh tranh với các tập đoàn quốc tế. Đây là quá trình đòi hỏi nguồn vốn lớn và chấp nhận rủi ro cao.

Một mô hình đáng tham khảo, theo ông, là Viettel - doanh nghiệp đã chuyển mình từ đơn vị xây lắp thành doanh nghiệp viễn thông, sau đó phát triển lên doanh nghiệp công nghiệp công nghệ cao và đổi mới sáng tạo.

Điểm nghẽn không còn là quy mô, mà là chưa "go global"

Đồng quan điểm, TS. Nguyễn Tú Anh, Giám đốc Nghiên cứu Chính sách, Trường Đại học VinUni, đánh giá doanh nghiệp Nhà nước hiện có nhiều lợi thế về nguồn lực, dữ liệu và vị thế ở các ngành trọng yếu như năng lượng, hạ tầng, viễn thông và tài chính.

Theo ông, Việt Nam đã có những "đầu tàu" đủ khả năng dẫn dắt như Viettel hay Petrovietnam. Tuy nhiên, phần lớn doanh nghiệp Nhà nước vẫn chủ yếu hoạt động trong nước.

"Khi chúng ta chưa đi ra được nước ngoài, chưa 'go global', thì năng lực cạnh tranh vẫn chưa được khẳng định", ông nhận định.

Vị chuyên gia cũng cho rằng tư duy phát triển hiện nay không nên đặt doanh nghiệp Nhà nước và doanh nghiệp tư nhân trên hai "đường ray" riêng biệt.

"Chỉ khi kết hợp được sức mạnh của cả hai thì chúng ta mới xây dựng được chuỗi giá trị của người Việt Nam và cùng đưa Việt Nam ra thị trường thế giới. Nếu vẫn để doanh nghiệp Nhà nước đi một đường, doanh nghiệp tư nhân đi một đường thì lẽ ra phải nhân đôi sức mạnh, chúng ta lại đang chia đôi nó", ông nói.