TS. Nguyễn Trí Hiếu chỉ rõ 3 ‘tử huyệt’ khiến doanh nghiệp Việt rơi vào khủng hoảng thanh khoản

Thiếu CFO, doanh nghiệp chỉ "ghi sổ" mà không quản trị tài chính

Từ góc nhìn nhiều năm làm việc trong lĩnh vực ngân hàng và tư vấn tài chính doanh nghiệp, chuyên gia kinh tế TS. Nguyễn Trí Hiếu đã chỉ ra ba "tử huyệt" phổ biến khiến nhiều doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, rơi vào khó khăn, thậm chí đứng trước nguy cơ đổ vỡ.

Theo TS. Nguyễn Trí Hiếu, tại các doanh nghiệp phát triển, giám đốc tài chính (CFO) luôn là cánh tay phải của CEO trong việc hoạch định chiến lược tài chính.

"Tuy nhiên, phần lớn doanh nghiệp Việt Nam không có CFO. Chỉ những doanh nghiệp lớn mới có giám đốc tài chính, còn doanh nghiệp vừa và nhỏ chủ yếu chỉ có kế toán trưởng hoặc nhân viên kế toán", ông nói.

Theo ông, kế toán chỉ thực hiện nhiệm vụ ghi chép sổ sách, kê khai và báo cáo tài chính, trong khi việc hoạch định tài chính, quản trị dòng tiền hay xây dựng chiến lược vốn lại thuộc chức năng của CFO.

Việc thiếu vị trí này khiến nhiều doanh nghiệp không có người chịu trách nhiệm lập kế hoạch tài chính, đánh giá rủi ro hay chuẩn bị nguồn lực cho tăng trưởng.

Tăng trưởng bằng kỳ vọng nhưng không có kế hoạch tài chính

"Tôi gặp nhiều doanh nghiệp nói rằng năm tới tăng trưởng 20%, lợi nhuận 15%, sẽ IPO hoặc gọi vốn. Nhưng khi tôi hỏi phương án kinh doanh đâu, financial projection đâu, các giả định đằng sau các con số đó đâu thì phần lớn đều không có", TS. Nguyễn Trí Hiếu cho biết.

Theo ông, nhiều doanh nghiệp đang xây dựng mục tiêu tăng trưởng dựa trên kỳ vọng thay vì dựa trên các mô hình tài chính và dữ liệu nghiên cứu.

Các bản dự báo doanh thu, lợi nhuận, dòng tiền, nhu cầu vốn hay các giả định về lãi suất, thị trường, chi phí gần như không được xây dựng.

"Họ có một bức tranh rất đẹp về tương lai nhưng không có một phương án kinh doanh mang tính khoa học", ông nhận định.

Không quản trị được dòng tiền

"Tử huyệt" thứ ba được TS. Nguyễn Trí Hiếu nhấn mạnh là quản trị dòng tiền. Ông cho biết nhiều doanh nghiệp chỉ quan tâm doanh thu mà không kiểm soát dòng tiền thực tế. Khi tiền về thì chi tiêu, khi dòng tiền gián đoạn thì lập tức rơi vào khủng hoảng thanh khoản.

"Tiền đến thì họ có và họ tiêu. Tiền không đến thì họ mắc kẹt và đi vào khủng hoảng thanh khoản", ông nói.

Đặc biệt, ở nhiều doanh nghiệp nhỏ, chủ doanh nghiệp sử dụng chung một tài khoản cho cả hoạt động công ty và chi tiêu cá nhân.

Toàn bộ doanh thu, lợi nhuận và chi phí đều tập trung vào một tài khoản duy nhất do chủ doanh nghiệp kiểm soát. Điều này khiến việc quản trị tài chính thiếu minh bạch và tiềm ẩn rủi ro rất lớn.

Một người ‘ôm’ cả sản xuất, bán hàng và tiền bạc

Với kinh nghiệm nhiều năm trong ngành ngân hàng, TS. Nguyễn Trí Hiếu cho biết khi đánh giá một doanh nghiệp, ông luôn tìm ba vị trí quan trọng nhất gồm người phụ trách sản xuất, người phụ trách thị trường và người phụ trách tài chính.

Tuy nhiên, ở nhiều doanh nghiệp nhỏ, cả ba vai trò này đều do một người đảm nhiệm.

"Ông chủ vừa là production man, vừa là salesman và cũng là money man", ông nói.

Theo ông, rất khó để một cá nhân có thể đồng thời giỏi về sản xuất, bán hàng và quản trị tài chính. Đó cũng là nguyên nhân khiến nhiều doanh nghiệp thất bại vì thiếu kiến thức và kinh nghiệm trong quản trị dòng tiền.

TS. Nguyễn Trí Hiếu cho rằng doanh nghiệp cần xây dựng quỹ dự phòng hoặc hạn mức tín dụng từ sớm thay vì đợi đến lúc khó khăn mới đi vay.

"Phải luôn luôn có một reserve. Đó có thể là quỹ dự phòng hoặc hạn mức tín dụng với ngân hàng để đối phó với những tình huống bất ngờ", ông khuyến nghị.

Ông cũng nhấn mạnh doanh nghiệp nên tiếp cận ngân hàng khi tình hình tài chính còn lành mạnh.

"Nếu đợi đến lúc hết tiền mới đi vay thì bạn bè cũng chạy xa, còn ngân hàng chắc chắn cũng chạy xa", ông nói.

Đối với các doanh nghiệp không đủ nguồn lực để xây dựng bộ máy tài chính chuyên nghiệp, TS. Nguyễn Trí Hiếu cho rằng giải pháp phù hợp là thuê các đơn vị tư vấn tài chính bên ngoài. Các chuyên gia có thể hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng kế hoạch tài chính, dự báo dòng tiền, xác định nhu cầu vốn, hoạch định chiến lược tăng trưởng và kiểm soát rủi ro.

"Bản thân doanh nghiệp nếu không đủ ngân sách và năng lực để tự quản lý tài chính thì nên tìm các công ty tư vấn tài chính để có sự hỗ trợ đắc lực", ông khuyến nghị.

Theo TS. Nguyễn Trí Hiếu, trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều biến động về lãi suất, tỷ giá, địa chính trị và thị trường tài chính quốc tế, việc lập kế hoạch tài chính và dự báo dòng tiền ngày càng trở thành yếu tố sống còn đối với doanh nghiệp.