Từ 1/7/2027 áp quy chuẩn mới với trạm sạc xe điện: Phải được thiết kế sẵn sàng cho nhiều loại xe, tự ngắt khi gặp sự cố

Quy định được Bộ Công Thương ban hành tại Thông tư 61/2026/TT-BCT, kèm Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về trụ sạc, trạm sạc xe điện. Đây được xem là cơ sở kỹ thuật mới trong bối cảnh số lượng phương tiện sử dụng điện tại Việt Nam ngày càng tăng.

Trạm sạc phải đáp ứng khả năng dùng chung

Theo quy chuẩn mới, các trạm sạc phục vụ công cộng, khu vực trông giữ xe tập trung và trạm dừng nghỉ phải bảo đảm khả năng phục vụ những phương tiện giao thông đường bộ chạy điện có cổng sạc tương thích với loại đầu nối, chế độ sạc và cấu hình kỹ thuật mà trạm hỗ trợ.

Phạm vi này cũng bao gồm các trạm sạc được lắp đặt ngoài trời hoặc dưới mái che độc lập. Tuy nhiên, các trạm sạc nằm tại tầng hầm, nhà để xe hoặc khu vực đỗ xe trong nhà không thuộc phạm vi áp dụng của quy định này.

Một số loại thiết bị cũng được loại trừ khỏi quy chuẩn, gồm trạm sạc nội bộ, thiết bị sạc không dây, bộ sạc đi kèm phương tiện và một số thiết bị phục vụ mục đích thử nghiệm, nghiên cứu.

Việc đưa ra yêu cầu về khả năng sử dụng chung được kỳ vọng tạo ra mặt bằng kỹ thuật thống nhất hơn khi các doanh nghiệp đầu tư và mở rộng mạng lưới sạc.

Trạm sạc phải tự cảnh báo khi cháy, ngập nước

Bên cạnh khả năng tương thích, yêu cầu về an toàn cũng được đặt ra rõ hơn đối với hệ thống sạc xe điện.

Theo quy chuẩn, trạm sạc phải được trang bị cơ chế tự động cảnh báo và ngắt nguồn điện trong những tình huống có nguy cơ mất an toàn như xảy ra cháy, ngập nước hoặc nhiệt độ tăng quá mức.

Đối với trụ sạc được sản xuất, lắp ráp trong nước hoặc nhập khẩu, doanh nghiệp phải thực hiện các yêu cầu về dán tem, công bố hợp quy. Thiết bị chỉ được đưa vào vận hành sau khi hoàn tất việc thử nghiệm và nghiệm thu theo quy định.

Các trạm sạc đã được lắp đặt trước ngày 1/7/2027 không bắt buộc phải dừng hoạt động ngay để áp dụng quy chuẩn mới. Những hệ thống này vẫn có thể tiếp tục được sử dụng nhưng phải được bảo trì và bảo đảm an toàn trong quá trình vận hành.

Các đơn vị đang khai thác trạm sạc phải tiến hành rà soát an toàn trong vòng 6 tháng kể từ khi quy chuẩn có hiệu lực. Thời gian tối đa để khắc phục các tồn tại được quy định là 24 tháng kể từ ngày 1/7/2027.

Đáng chú ý, những hạng mục sửa chữa, cải tạo hoặc mở rộng trạm sạc được thực hiện sau thời điểm quy chuẩn có hiệu lực sẽ phải đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật mới.

Trong trường hợp phát hiện nguy cơ trực tiếp đe dọa an toàn, đơn vị vận hành phải dừng hoạt động hoặc cô lập khu vực bị ảnh hưởng để xử lý. Nếu không thể khoanh vùng, toàn bộ trạm sạc phải tạm ngừng cho đến khi sự cố được khắc phục.

Nhu cầu đầu tư hạ tầng sạc ngày càng lớn

Các yêu cầu mới được đưa ra trong bối cảnh thị trường xe điện tại Việt Nam đang tăng trưởng nhanh.

Theo Bộ Công Thương, trong 6 tháng đầu năm nay, người tiêu dùng trong nước đã mua 17.536 ô tô điện thuần. Con số này cao hơn tổng lượng 15.676 xe được tiêu thụ trong cả năm 2023. Đáng chú ý, xe sản xuất và lắp ráp trong nước chiếm tới 17.482 chiếc.

Cùng với sự gia tăng của phương tiện điện, nhu cầu xây dựng mạng lưới trạm sạc cũng ngày càng rõ nét. Thị trường hiện có sự tham gia của nhiều nhóm doanh nghiệp, từ các hãng xe điện như VinFast, Selex, Dat Bike đến doanh nghiệp năng lượng như Petrolimex và các hãng ô tô truyền thống như Honda.

Trong dài hạn, Việt Nam đặt mục tiêu đẩy mạnh quá trình điện hóa giao thông nhằm hướng tới phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Theo lộ trình, đến năm 2030, khoảng 50% phương tiện giao thông đô thị được định hướng chuyển sang sử dụng điện, trong khi toàn bộ xe buýt và taxi được điện hóa.

Quá trình này đòi hỏi nguồn vốn lớn cho hạ tầng. Ngân hàng Thế giới ước tính Việt Nam có thể cần khoảng 2,2 tỷ USD để phát triển hệ thống trạm sạc vào năm 2030. Con số này có thể tăng lên 32,6 tỷ USD vào năm 2050.

Doanh nghiệp sạc phải thay đổi cách đầu tư?

Quy chuẩn mới được áp dụng trong bối cảnh cuộc đua phát triển hạ tầng sạc đang diễn ra mạnh mẽ. Khi yêu cầu về khả năng tương thích, an toàn, thử nghiệm và nghiệm thu được cụ thể hóa, các doanh nghiệp sẽ phải tính toán kỹ hơn từ khâu lựa chọn thiết bị, thiết kế cho tới vận hành trạm.

Với các hệ thống mới xây dựng hoặc được cải tạo sau ngày 1/7/2027, việc đáp ứng quy chuẩn sẽ trở thành một trong những điều kiện quan trọng để đưa trạm vào hoạt động.

Về phía người sử dụng, việc hình thành các yêu cầu kỹ thuật chung có thể giúp mạng lưới sạc từng bước đồng bộ hơn, đồng thời tăng yêu cầu về an toàn trong quá trình sạc và vận hành xe điện.

Trong bối cảnh số lượng ô tô điện tiếp tục tăng, quy chuẩn mới sẽ tạo thêm khung kỹ thuật cho quá trình mở rộng hạ tầng sạc, đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn đối với các doanh nghiệp đang tham gia thị trường này.