Từ 'công xưởng thế giới' đến 'bộ não ngành ô tô': Vì sao GM, Volkswagen và Renault đều đặt cược vào kỹ sư Trung Quốc?

Tháng 5 vừa qua, General Motors (GM) đạt một cột mốc hiếm hoi tại thị trường Trung Quốc khi bán được hơn 10.000 chiếc Buick Electra E7 chỉ trong tháng đầu tiên mở bán.

Điều đáng chú ý là dù mang thương hiệu Buick của Mỹ, gần như toàn bộ chiếc xe lại được phát triển tại Trung Quốc. Toàn bộ quá trình phát triển được thực hiện tại trung tâm kỹ thuật do GM và đối tác SAIC vận hành ở Thượng Hải.

Theo một nguồn tin thân cận, GM hiện có kế hoạch xuất khẩu Electra E7 sang Hàn Quốc, đồng thời sử dụng nền tảng do Trung Quốc phát triển trên thế hệ tiếp theo của mẫu Cadillac Optiq. Đây là thông tin lần đầu được tiết lộ.

Động thái này phản ánh sự thay đổi lớn trong chiến lược của các hãng xe toàn cầu. Nếu trước đây Trung Quốc chủ yếu là nơi sản xuất những mẫu xe do trụ sở chính thiết kế, thì nay các tập đoàn như GM, Volkswagen và Renault đang trao quyền nghiên cứu, phát triển sản phẩm cho chính đội ngũ kỹ sư Trung Quốc, nhằm tận dụng lợi thế về công nghệ xe điện và phần mềm thông minh.

Trụ sở chính không còn nắm toàn quyền

Theo ông Zhu Yulong, cựu kỹ sư GM Trung Quốc, hiện là chuyên gia phân tích độc lập, các nhóm kỹ sư tại Trung Quốc đang được trao quyền tự chủ nhiều hơn, thay vì chỉ thực hiện theo chỉ đạo từ trụ sở.

"Với Electra, lần đầu tiên việc định hình sản phẩm và lộ trình công nghệ hoàn toàn nằm trong tay đội ngũ Trung Quốc", ông cho biết.

Đại diện GM Trung Quốc từ chối bình luận về kế hoạch xuất khẩu hay chiến lược sản phẩm trong tương lai, nhưng khẳng định hãng đang tập trung phát triển những mẫu xe và công nghệ phù hợp với khách hàng tại Trung Quốc cũng như các thị trường quốc tế.

Theo các lãnh đạo ngành ô tô và chuyên gia phân tích, công nghệ được phát triển tại Trung Quốc giờ đây không còn chỉ phục vụ thị trường nội địa mà ngày càng được đưa lên các mẫu xe bán trên toàn cầu.

Nền tảng "Made in China" thay thế công nghệ Mỹ

Buick Electra E7 được xây dựng trên nền tảng Xiao Yao do các kỹ sư tại Trung tâm Kỹ thuật Ô tô Pan Asia (PATAC) ở Thượng Hải phát triển. Trung tâm này có khoảng 3.000 nhân viên.

Tên gọi Xiao Yao bắt nguồn từ một khái niệm trong Đạo giáo, mang ý nghĩa "tự do, không bị ràng buộc".

Nền tảng này sở hữu hệ thống sạc siêu nhanh 900V cùng hệ truyền động plug-in hybrid, đồng thời đạt hiệu suất nhiên liệu thuộc nhóm hàng đầu thị trường theo SAIC GM.

Những công nghệ này hiện chưa xuất hiện trên các mẫu xe GM được phát triển tại Detroit.

Theo nguồn tin, GM dự định sử dụng Xiao Yao cho thế hệ Cadillac Optiq tiếp theo, thay thế nền tảng Ultium do Detroit phát triển đang được sử dụng trên các phiên bản trước.

Trong khi Electra E7 sử dụng Xiao Yao đạt doanh số khả quan tại Trung Quốc, các mẫu xe dùng nền tảng Ultium lại có sức tiêu thụ khá chậm.

Ông Pedro Pacheco, Phó Chủ tịch phụ trách nghiên cứu của Gartner, nhận định các hãng xe truyền thống vốn là doanh nghiệp sản xuất, nhưng đang phải thích nghi với một thế giới nơi công nghệ đóng vai trò quyết định. Vì vậy, họ tìm đến Trung Quốc, nơi tập trung nguồn nhân lực công nghệ chất lượng cao.

Không chỉ GM, nhiều hãng xe cũng giao R&D cho Trung Quốc

Renault đã sử dụng trung tâm nghiên cứu tại Thượng Hải để phát triển mẫu xe điện cỡ nhỏ Twingo E Tech dành riêng cho thị trường châu Âu.

Hyundai dù gặp nhiều khó khăn trong việc bán xe tại Trung Quốc vẫn tiếp tục đầu tư, với kế hoạch biến quốc gia này thành trung tâm nghiên cứu và xuất khẩu.

Trong khi đó, Audi thuộc Tập đoàn Volkswagen đã công bố thành lập trung tâm R&D mới tại Trung Quốc với toàn quyền phát triển các mẫu xe thuộc thương hiệu AUDI mới.

Ông Stefan Poetzl, CEO SAIC Audi, cho biết quyết định này xuất phát từ thành công ban đầu của mẫu AUDI E5 Sportback và đánh dấu bước chuyển từ việc đưa công nghệ Đức vào Trung Quốc sang phát triển công nghệ ngay tại Trung Quốc.

Mẫu E5 được trang bị hệ thống treo khí nén thông minh có khả năng dự đoán dao động của mặt đường để mang lại cảm giác êm ái hơn.

Đây là tính năng được khách hàng Trung Quốc đánh giá cao nhưng lại không có trên Mercedes CLA, mẫu xe được phát triển trên nền tảng toàn cầu tại Đức rồi điều chỉnh cho thị trường Trung Quốc.

Kể từ khi ra mắt cuối năm 2025, AUDI E5 đạt doanh số trung bình khoảng 910 xe mỗi tháng tại Trung Quốc, vượt xa Mercedes CLA với khoảng 296 xe mỗi tháng, theo hãng tư vấn ThinkerCar.

Audi hiện chưa có kế hoạch xuất khẩu E5 khỏi Trung Quốc, dù nhiều người yêu xe tại châu Âu đã bày tỏ sự tiếc nuối trên mạng xã hội vì mẫu xe này không được bán tại thị trường của họ.

Mercedes cho biết CLA EV chỉ được định vị là mẫu xe ngách, đồng thời hãng đang tăng cường phát triển các sản phẩm được thiết kế riêng cho thị trường Trung Quốc.

Trung Quốc trở thành "bộ não" mới của ngành ô tô

Ông Chang Yan, nhà sáng lập blog xe điện Supercharged, cho rằng các trụ sở chính ở nước ngoài thường phản ứng không đủ nhanh trước những thay đổi của thị trường Trung Quốc. Vì vậy, các hãng xe buộc phải tăng cường hoạt động R&D ngay tại quốc gia này.

Theo Phòng Thương mại Đức tại Trung Quốc, chỉ trong vòng 2 năm, tỷ trọng hoạt động nghiên cứu và phát triển của ngành ô tô Đức thực hiện tại Trung Quốc cho cả thị trường nội địa lẫn toàn cầu đã tăng từ 12% lên 33%.

Ông Oliver Oehms, Giám đốc điều hành khu vực Bắc Trung Quốc của tổ chức này, nhận định dòng chảy tri thức hiện không còn diễn ra theo một chiều từ phương Tây sang Trung Quốc như trước.

Cơ hội lớn nhưng cũng đầy thách thức

Việc chuyển giao hoạt động nghiên cứu sang Trung Quốc cũng khiến nhiều hãng xe đối mặt với bài toán giữ gìn bản sắc thương hiệu, đặc biệt với những thương hiệu lâu đời nổi tiếng nhờ kỹ thuật Đức.

Audi đã giải quyết bằng chiến lược hai thương hiệu. Các công nghệ do trung tâm R&D tại Trung Quốc phát triển sẽ được sử dụng cho thương hiệu AUDI mới, trong khi thương hiệu Audi truyền thống với logo bốn vòng tròn vẫn tiếp tục sử dụng công nghệ phát triển tại Đức.

Bên cạnh đó, việc chuyển dịch năng lực nghiên cứu sang Trung Quốc cũng có thể gây ra xung đột văn hóa trong doanh nghiệp và thậm chí tạo áp lực chính trị.

Theo ông Pedro Pacheco, nếu quá nhiều năng lực nghiên cứu được chuyển sang Trung Quốc, hệ sinh thái công nghiệp tại quê nhà, bao gồm các nhà cung ứng, có thể bị suy yếu và điều này dễ bị nhìn nhận là một tổn thất chiến lược.

Dự án Twingo E Tech của Renault là một ví dụ. Mẫu xe được trung tâm tại Trung Quốc phát triển chỉ trong 21 tháng, khoảng thời gian mà Giám đốc Công nghệ Philippe Brunet đánh giá là "đáng kinh ngạc".

Tuy nhiên, ban đầu dự án vấp phải sự hoài nghi từ trụ sở chính về tiêu chuẩn chất lượng cũng như văn hóa làm việc với cường độ cao của các kỹ sư Trung Quốc.

Để thu hẹp khác biệt, Renault đã luân chuyển các kỹ sư Pháp sang làm việc tại Trung Quốc.

Theo ông Brunet, càng nhiều kỹ sư Pháp sang Trung Quốc thì càng có lợi, bởi khi trở về, họ sẽ giúp trụ sở chính hiểu rõ hơn cách các nhóm kỹ sư Trung Quốc đang phát triển công nghệ.