Từ kênh đào Phù Nam Techo đến đường cao tốc 187 km, Campuchia đang phụ thuộc vào nguồn vốn tỷ đô từ Trung Quốc như thế nào?

Từ đường cao tốc và cầu đến sân bay và đường thủy, Trung Quốc đã trở thành một đối tác quan trọng trong phát triển cơ sở hạ tầng của Campuchia, cung cấp nguồn vốn và năng lực xây dựng cho các dự án nhằm cải thiện logistics (hậu cần), kết nối các trung tâm kinh tế và mở rộng khả năng tiếp cận các thị trường khu vực.

Diễn biến mới nhất là Dự án Quản lý nguồn nước tích hợp Kênh đào Phù Nam Techo (Funan Techo), trong đó một thỏa thuận tài chính mới đã tiếp tục củng cố vai trò của Trung Quốc ở một trong những dự án cơ sở hạ tầng lớn nhất của Campuchia.

Dự án Quản lý nguồn nước tích hợp Kênh đào Funan Techo là một sáng kiến mang tính bước ngoặt trong lĩnh vực vận tải đường thủy của Campuchia, nhằm kết nối hệ thống sông Mê Kông với các tuyến hàng hải trên tổng chiều dài 172,6 km. Dự án được chia thành hai đoạn.

Đoạn 1 dài 21 km, trong khi đoạn 2 dài 151,6 km. Tuyến đường thủy này phần lớn sẽ được phát triển dọc theo các kênh tự nhiên và kênh cổ có từ thời kỳ Phù Nam.

Đoạn 2 dự kiến được xây dựng trong 36 tháng, với tổng vốn đầu tư khoảng 1,17 tỷ USD (hơn 30.376 tỷ đồng). Đoạn tuyến này bắt đầu từ Prek Po trên sông Bassac, đi qua Prek Ta Hing thuộc huyện Koh Thom và kéo dài ra biển tại tỉnh Kep. Tuyến đường thủy sẽ đi qua và kết nối 4 tỉnh gồm Kandal, Takeo, Kampot và Kep.

Ngày 9/9/2026, Ngân hàng Xuất nhập khẩu Trung Quốc (China Exim Bank) và Công ty Đường thủy Nội địa - Ven biển Phù Nam Techo đã ký thỏa thuận tín dụng trị giá gần 1 tỷ USD (khoảng 25.963 tỷ đồng) cho Dự án Quản lý nguồn nước tích hợp Kênh đào Phù Nam Techo. Ông Sun Chanthol, Phó Thủ tướng kiêm Phó Chủ tịch thứ nhất Hội đồng Phát triển Campuchia (CDC) đã chứng kiến ​​lễ ký kết lịch sử này tại thành phố Hạ Môn, tỉnh Phúc Kiến, Trung Quốc.

Giai đoạn 2 của dự án kênh đào Phù Nam Techo đã được khởi công vào tháng 4 năm nay với sự tham dự của Thủ tướng Hun Manet và Đại sứ Trung Quốc tại Campuchia, ông Uông Văn Bân (Wang Wenbin).

Các doanh nghiệp Nhà nước Trung Quốc đóng vai trò nổi bật trong hoạt động xây dựng, trong đó có Tập đoàn Xây dựng Cầu đường Trung Quốc (CRBC), một công ty con của Tập đoàn Xây dựng Giao thông Trung Quốc (CCCC). CRBC tham gia dự án và đã triển khai nhiều công trình giao thông lớn trên khắp Campuchia.

Dự án được kỳ vọng sẽ cải thiện lưu chuyển hàng hóa, tăng cường kết nối giữa các khu vực sản xuất nông nghiệp và công nghiệp với thị trường, đồng thời trở thành chất xúc tác tiềm năng cho các lĩnh vực logistics, nông nghiệp, chế biến, công nghiệp và du lịch.

Điều này nối dài hơn một thập kỷ Trung Quốc tham gia phát triển mạng lưới giao thông Campuchia.

Tuyến đường cao tốc Phnom Penh - Sihanoukville dài 187 km, tuyến cao tốc đầu tiên của Campuchia, được CRBC phát triển theo hình thức xây dựng - vận hành - chuyển giao (BOT) và đưa vào khai thác năm 2022, giúp cải thiện kết nối tới cảng nước sâu thương mại chính của quốc gia láng giềng với Việt Nam này. Nguồn vốn ưu đãi của Trung Quốc cũng hỗ trợ nâng cấp 45,5 km Quốc lộ 7 lên 4 làn xe.

Các cây cầu cũng nhận được sự hỗ trợ tương tự. Cầu sông Mekong Dei Edth - Thmor Kor, do CRBC xây dựng, bao gồm cây cầu chính dài 1.600 m cùng 2.100 m đường dẫn. Công trình này giúp tăng cường kết nối trên hành lang Phnom Penh - Bavet và đã hoàn thành hơn 53% tính đến cuối tháng 6.

Tại thủ đô Phnom Penh (Campuchia), Tập đoàn Xây dựng Thượng Hải (Shanghai Construction Group) đang xây dựng cầu Chak Angre Krom - Prek Pra bắc qua sông Bassac bằng nguồn vốn ưu đãi của Trung Quốc.

Trong lĩnh vực hàng không, Sân bay quốc tế Siem Reap Angkor được đưa vào khai thác năm 2023 theo hình thức xây dựng - vận hành - chuyển giao (BOT).

Hiệu quả kinh tế của những công trình này sẽ phụ thuộc vào mức độ khai thác chúng. Đường cao tốc cần có lưu lượng giao thông; cảng biển và sân bay cần sản lượng hàng hóa, hành khách; còn đường thủy cần có người sử dụng thương mại để tạo ra nguồn thu.

Đối với Dự án Quản lý nguồn nước tích hợp Kênh đào Funan Techo, việc phát triển các hoạt động công nghiệp, nông nghiệp và logistics xung quanh tuyến đường thủy cũng quan trọng không kém việc hoàn thành dự án. Vì vậy, Campuchia cần tích hợp các dự án giao thông lớn với các khu công nghiệp, vùng sản xuất nông nghiệp, trung tâm logistics, cảng biển và chuỗi cung ứng khu vực.

Trao đổi với nhật báo Khmer Times, ông Ben Li, nhà sáng lập kiêm Chủ tịch danh dự của Hiệp hội Thương mại Trung Quốc tại Campuchia (CCCA) cho biết: “Là một nhà đầu tư Hồng Kông đã xây dựng hoạt động kinh doanh tại Phnom Penh trong nhiều năm qua, tôi thấy được đóng góp của Trung Quốc mỗi ngày”.

Ông nhận định nguồn vốn cho cơ sở hạ tầng, đường sá, đường cao tốc, cảng được nâng cấp, năng lực sân bay mới và hệ thống đường thủy được cải thiện đã giúp Campuchia rút ngắn hàng thập kỷ phát triển chỉ trong một thế hệ.

“Đối với các nhà phát triển, lợi ích là rất cụ thể: Thời gian vận chuyển ngắn hơn, chi phí vận tải và năng lượng thấp hơn, đồng thời tạo niềm tin để cam kết nguồn vốn dài hạn. Các khu đô thị và nhà máy ở Phnom Penh khó có thể phát triển với tốc độ như hiện nay nếu thiếu nền tảng đó. Điều gây ấn tượng nhất với tôi là đây là sự kết nối thực chất, chứ không chỉ là những công trình bê tông: Nó kết nối các nhà máy với cảng biển và kết nối người lao động với việc làm”, ông nói.

Ông Ben cho rằng Dự án Quản lý nguồn nước tích hợp Kênh đào Phù Nam Techo là dự án có ý nghĩa quan trọng nhất đang được triển khai, mang lại cho các nhà xuất khẩu một tuyến đường độc lập thứ hai ra biển, giảm chi phí vận tải nội địa, giảm sự phụ thuộc vào một cảng duy nhất và mở rộng vùng phục vụ cho hoạt động nông nghiệp, sản xuất tại các tỉnh phía Nam.

Ông kỳ vọng những lợi ích thực tế sẽ thể hiện rõ trong các lĩnh vực lúa gạo, chế biến nông sản, sản xuất công nghiệp nhẹ và logistics hàng rời.

Khi được hỏi Vương quốc Campuchia nên làm gì để tối đa hóa lợi ích, ông Ben nói: “Lời khuyên của tôi rất đơn giản: Cơ sở hạ tầng chỉ có thể hoàn vốn khi nền kinh tế xung quanh nó được tạo điều kiện để phát triển. Sự hỗ trợ của Trung Quốc dành cho Campuchia tạo ra một nền tảng quan trọng, nhưng có ba yếu tố cần được chú trọng”.

Thứ nhất là tính dự đoán được: Một môi trường chính sách, thuế và pháp lý ổn định để nguồn vốn dài hạn có thể được định giá và huy động.

Thứ hai là tính kết nối: Đường sá, nguồn điện đáng tin cậy, thủ tục hải quan hiệu quả và các nền tảng số giúp giảm chi phí vận chuyển hàng hóa cũng như hoàn tất giao dịch.

Thứ ba là con người: Một tuyến đường thủy hoặc đường cao tốc không có đội ngũ vận hành, kỹ thuật viên và nhà quản lý được đào tạo sẽ trở thành một công trình đắt đỏ nhưng kém hiệu quả.

“Lợi thế của Campuchia là nước này vẫn đang ở giai đoạn đầu. Hãy tận dụng những dự án này để đào sâu nền tảng công nghiệp thay vì chỉ đơn thuần vận chuyển hàng hóa qua lại. Khi đó, lợi ích thu được sẽ vượt xa chi phí bỏ ra”, ông Ben quả quyết.

Theo Khmer Times