Từ nay, cơ quan thuế chính thức kiểm tra người nộp thuế trong 9 trường hợp: Ai thuộc diện, khi nào được quyền từ chối?

Từ ngày 1/7/2026, hoạt động kiểm tra thuế chính thức được thực hiện theo quy định mới của Luật Quản lý thuế 2025. Theo đó, cơ quan thuế được phép tiến hành kiểm tra tại trụ sở người nộp thuế nếu thuộc một trong 9 trường hợp do luật quy định. Đồng thời, người nộp thuế cũng được bảo đảm nhiều quyền trong quá trình kiểm tra, song phải thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ theo quy định.

Theo khoản 3 Điều 22 Luật Quản lý thuế 2025, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, hoạt động kiểm tra thuế bước sang giai đoạn mới, đánh dấu bước hoàn thiện quan trọng trong công tác quản lý thuế theo hướng tăng cường kỷ luật tài chính, nâng cao tính minh bạch và áp dụng cơ chế quản lý rủi ro trong toàn hệ thống.

9 trường hợp cơ quan thuế được kiểm tra tại trụ sở người nộp thuế

Theo quy định mới, cơ quan thuế sẽ tiến hành kiểm tra tại trụ sở người nộp thuế trong 9 trường hợp cụ thể.

Trường hợp thứ nhất là hồ sơ thuộc diện kiểm tra trước hoàn thuế.

Thứ hai, hồ sơ thuộc diện kiểm tra sau hoàn thuế đối với các hồ sơ được hoàn thuế trước theo nguyên tắc quản lý rủi ro trong quản lý thuế và trong thời hạn 5 năm kể từ ngày ban hành quyết định hoàn thuế.

Thứ ba, khi phát hiện có dấu hiệu vi phạm pháp luật trong lĩnh vực thuế.

Thứ tư, người nộp thuế được lựa chọn để kiểm tra theo kế hoạch hoặc theo chuyên đề.

Thứ năm, việc kiểm tra được thực hiện theo yêu cầu hoặc đề nghị của cơ quan, người có thẩm quyền.

Thứ sáu, người nộp thuế có rủi ro cao trong các trường hợp chia, tách, sáp nhập, hợp nhất, chuyển đổi loại hình doanh nghiệp, phá sản, giải thể, chấm dứt hoạt động, cổ phần hóa, chấm dứt hiệu lực mã số thuế hoặc chuyển địa điểm kinh doanh.

Thứ bảy, trường hợp cơ quan quản lý thuế đã yêu cầu người nộp thuế giải trình, bổ sung thông tin, tài liệu; đã ban hành quyết định ấn định thuế, xử lý vi phạm hành chính về quản lý thuế hoặc chuyển sang kiểm tra tại trụ sở người nộp thuế.

Thứ tám là kiểm tra theo yêu cầu phục vụ việc giải quyết khiếu nại, tố cáo về thuế.

Thứ chín là kiểm tra hồ sơ miễn thuế, giảm thuế hoặc không thu thuế của người nộp thuế có rủi ro cao.

Người nộp thuế có những quyền và nghĩa vụ gì?

Ngoài việc quy định rõ các trường hợp kiểm tra, khoản 4 Điều 22 Luật Quản lý thuế 2025 cũng quy định cụ thể quyền và nghĩa vụ của người nộp thuế trong quá trình kiểm tra.

Về quyền, người nộp thuế được nhận các thông báo, quyết định, biên bản và kết luận liên quan đến việc xác định nghĩa vụ thuế từ các cơ quan chức năng khi tiến hành thanh tra, kiểm tra hoặc kiểm toán.

Trong quá trình kiểm tra thuế, người nộp thuế có quyền từ chối việc kiểm tra tại trụ sở của mình nếu cơ quan quản lý thuế không có quyết định kiểm tra của cơ quan có thẩm quyền.

Đồng thời, người nộp thuế cũng có quyền từ chối việc kiểm tra tại trụ sở cơ quan quản lý thuế nếu không có thông báo yêu cầu giải trình, bổ sung thông tin, tài liệu.

Bên cạnh đó, người nộp thuế được từ chối cung cấp các thông tin, tài liệu không liên quan đến nội dung kiểm tra hoặc thuộc phạm vi bí mật nhà nước, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.

Người nộp thuế cũng được quyền giải trình về các vấn đề liên quan đến nội dung kiểm tra, bảo lưu ý kiến, khiếu nại, khởi kiện, yêu cầu bồi thường thiệt hại theo quy định của pháp luật, tố cáo các hành vi vi phạm pháp luật trong quá trình kiểm tra thuế và thực hiện các quyền khác theo quy định của pháp luật về kiểm tra chuyên ngành.

Về nghĩa vụ, khi cơ quan quản lý thuế tiến hành kiểm tra, người nộp thuế phải chấp hành quyết định kiểm tra tại trụ sở của mình, đồng thời thực hiện đầy đủ các yêu cầu giải trình, bổ sung thông tin, tài liệu theo thông báo của cơ quan quản lý thuế.

Người nộp thuế cũng có trách nhiệm cung cấp kịp thời, đầy đủ, chính xác và trung thực các thông tin, tài liệu liên quan đến nội dung kiểm tra; ký biên bản kiểm tra thuế trong thời hạn luật định; đồng thời chấp hành kết luận và quyết định xử lý sau kiểm tra của cơ quan quản lý thuế.