Từ triệu lượt theo dõi đến vòng lao lý: 'Giang hồ mạng' Phú Lê, Huấn Hoa Hồng... đã tận dụng mạng xã hội ra sao?

Trong một thời gian dài, những “giang hồ mạng” như Khá “Bảnh”, Huấn Hoa Hồng, Phú Lê... liên tục xuất hiện trên các nền tảng mạng xã hội. Không ít nhân vật sở hữu lượng người theo dõi từ hàng trăm nghìn đến hàng triệu trên Facebook, YouTube, TikTok..., tạo sức ảnh hưởng lớn trong một bộ phận cộng đồng mạng, thậm chí không kém nhiều người nổi tiếng trong giới giải trí.

Thế nhưng, chỉ trong khoảng 2 tuần, một loạt nhân vật từng gây chú ý như Huấn Hoa Hồng, Phú Lê, Phạm Tuấn, Hải Sapa hay “Cô giáo Hương” lần lượt bị khởi tố, bắt giữ hoặc khám xét để phục vụ điều tra.

Cú ngã ngựa của loạt "giang hồ mạng"

Điểm chung của những trường hợp này là từng tận dụng độ nổi tiếng và lượng người theo dõi lớn để mở rộng hoạt động kinh doanh, quảng cáo, bán hàng hoặc tìm kiếm nguồn thu trên mạng. Khi sức ảnh hưởng trở thành công cụ kiếm tiền, ranh giới giữa việc khai thác hình ảnh cá nhân và hành vi vi phạm pháp luật cũng trở thành vấn đề được dư luận đặc biệt quan tâm.

Bùi Xuân Huấn (Huấn Hoa Hồng) là một trường hợp điển hình. Từng sở hữu hàng triệu người theo dõi, Huấn bị cáo buộc cùng đồng phạm lợi dụng sức ảnh hưởng trên mạng để kinh doanh, hoạt động từ thiện, mua bán tài sản và thu lợi bất chính đặc biệt lớn.

Lê Văn Phú (Phú Lê) cùng vợ cũng tận dụng danh tiếng trên mạng để kinh doanh, với doanh thu hơn 107 tỷ đồng nhưng không được hạch toán đầy đủ vào sổ sách kế toán.

Nguyễn Thị Hương (Cô giáo Hương) sở hữu nhiều tài khoản có hàng trăm nghìn người theo dõi, thường xuất hiện trong các video quảng cáo sản phẩm Loramen với nội dung được cho là phóng đại công dụng, qua đó thu lợi nhiều tỷ đồng.

Mới đây, Phạm Tuấn, người tự nhận là “đàn em” của Khá “bảnh”, bị bắt. Tuấn vận hành kênh YouTube hơn 1 triệu người đăng ký, đăng tải nhiều video, phim ngắn có nội dung cổ xúy bạo lực.

Những vụ việc liên tiếp được xử lý cũng đặt ra câu hỏi về cách mạng xã hội đã góp phần tạo dựng và khuếch đại sức ảnh hưởng của các “giang hồ mạng”. Khi một nhân vật sở hữu lượng người theo dõi lớn, mỗi phát ngôn hay nội dung đăng tải đều có khả năng lan truyền rộng, từ đó thu hút sự chú ý của cộng đồng và biến nó thành sức ảnh hưởng, thậm chí là nguồn thu “khủng”.

Từ góc độ này, việc xử lý các trường hợp vi phạm không chỉ dừng ở câu chuyện pháp lý, mà còn cho thấy nhu cầu nhìn nhận lại cách nội dung lệch chuẩn được tạo ra, lan truyền và tiếp nhận trên mạng xã hội. Đây cũng là vấn đề cần được phân tích sâu hơn từ góc độ truyền thông.

"Giang hồ mạng" dễ tạo ra nhận thức sai về sự nổi tiếng và thành công

Chia sẻ về hiện tượng “giang hồ mạng”, chuyên gia truyền thông Hoàng Tùng cho rằng, những nhân vật này dễ thu hút lượt xem và tương tác bởi họ đánh trúng một số nguyên lý cơ bản của truyền thông trên mạng xã hội: Hình ảnh khác biệt, nhân vật rõ nét, cách nói trực diện, nội dung gây tranh cãi và liên tục tạo ra những câu chuyện mới.

Theo ông Tùng, các “giang hồ mạng” thường xây dựng được những dấu hiệu nhận diện rất mạnh. Chỉ cần nhắc đến mái tóc, điệu múa, cách ăn mặc hay một câu cửa miệng, người xem có thể lập tức nhớ đến một nhân vật. Khi nội dung đủ lạ hoặc gây tranh luận, chính người dùng lại tiếp tục bình luận, chia sẻ, cắt clip và bàn tán, khiến mức độ lan truyền tăng nhanh.

“Nói đơn giản, họ hiểu cách tạo sự chú ý, dù nhiều người có thể làm điều đó một cách bản năng chứ chưa chắc xuất phát từ một chiến lược truyền thông bài bản”, chuyên gia Hoàng Tùng nhận định.

Đặc biệt, tranh cãi cũng có thể giúp “giang hồ mạng” nổi tiếng hơn. Ông Hoàng Tùng nhấn mạnh, mạng xã hội có cơ chế khá rõ: Nội dung càng nhận được nhiều lượt xem, bình luận, chia sẻ thì càng có cơ hội được phân phối rộng hơn. Với “giang hồ mạng”, những phát ngôn gây sốc, đời tư hay các cuộc xung đột, “bóc phốt” thường tạo lượng tương tác lớn, kể cả tương tác tiêu cực.

Từ sự chú ý ban đầu, mạng xã hội tiếp tục đóng vai trò khuếch đại hình ảnh và sức ảnh hưởng của những nhân vật này. Một sự việc có thể bắt đầu từ bài đăng hoặc livestream của nhân vật, sau đó được người xem bình luận, các trang khác cắt clip đăng lại, rồi tiếp tục được nhiều kênh nội dung khai thác. Từ một phát ngôn ban đầu, có thể xuất hiện hàng trăm nội dung khác nhau.

“Có một nghịch lý là ngay cả việc chỉ trích, tranh cãi hay chia sẻ với mục đích phản đối đôi khi cũng vô tình giúp những nhân vật này tiếp cận thêm nhiều người”, ông Tùng nói.

Dưới góc độ truyền thông, đây cũng là ví dụ rõ về cách sự chú ý có thể tự khuếch đại trên mạng xã hội. Những nhân vật này thường có hình ảnh khác biệt, phát ngôn mạnh, nhiều tranh cãi và liên tục tạo ra câu chuyện mới - những yếu tố dễ khiến người dùng dừng lại, bình luận và chia sẻ. Trong khi đó, thuật toán của các nền tảng có xu hướng tiếp tục phân phối những nội dung nhận được nhiều tín hiệu quan tâm.

Từ đó hình thành một vòng lặp: Nội dung gây chú ý tạo ra nhiều tương tác, tương tác giúp nội dung được phân phối rộng hơn, nhiều người biết đến lại tiếp tục tạo thêm tương tác. Đáng nói, tương tác tiêu cực cũng có thể góp phần duy trì vòng lặp này. Một người vào phản đối, tranh luận hoặc chia sẻ để chỉ trích vẫn có thể khiến nội dung được chú ý nhiều hơn.

Chính cơ chế này khiến ranh giới giữa thông tin chính thống và nội dung câu view trên mạng xã hội trở thành vấn đề đáng lưu ý. Theo chuyên gia, sự khác biệt trước hết nằm ở nguồn thông tin và cách kiểm chứng. Nội dung chính thống thường có nguồn rõ ràng, được kiểm chứng và người cung cấp phải chịu trách nhiệm về thông tin đăng tải. Trong khi đó, nội dung câu view thường đặt tốc độ, sự tò mò và cảm xúc lên hàng đầu, thậm chí sử dụng cách cắt ghép hoặc tiêu đề gây hiểu nhầm để tăng tương tác.

Trong môi trường mạng xã hội, hai loại nội dung này có thể xuất hiện đan xen. Vì vậy, người dùng cần chủ động kiểm tra nguồn, xem thông tin đã được báo chí hoặc cơ quan có thẩm quyền xác nhận hay chưa, thay vì mặc nhiên coi một nội dung là đúng chỉ vì có nhiều lượt xem và chia sẻ.

Từ góc độ xã hội, chuyên gia Hoàng Tùng cho rằng hậu quả đáng lo nhất là những hình ảnh và hành vi lệch chuẩn có thể dần trở nên bình thường khi xuất hiện quá nhiều trên mạng xã hội: “Đặc biệt với người trẻ, việc liên tục nhìn thấy những nhân vật khoe tiền, sử dụng ngôn ngữ bạo lực, coi thường pháp luật nhưng lại có hàng triệu lượt xem rất dễ tạo ra nhận thức sai về sự nổi tiếng và thành công”, ông bày tỏ.

“Truyền thông về bản chất có khả năng khuếch đại. Nếu thứ được khuếch đại là kiến thức và giá trị tốt thì tác động sẽ tích cực. Nhưng nếu đó là hành vi lệch lạc, truyền thông càng mạnh thì ảnh hưởng tiêu cực càng lan rộng”, ông Tùng phân tích.

Nguy cơ lớn hơn là một bộ phận người trẻ có thể bắt chước khi cho rằng gây sốc, tạo “drama” hay hành xử theo kiểu “giang hồ” là con đường để nổi tiếng và kiếm tiền.

Để hạn chế hiện tượng này, theo chuyên gia, cần sự tác động từ cả cơ quan quản lý, nền tảng mạng xã hội và người dùng.

“Theo tôi, cơ quan quản lý và các nền tảng mạng xã hội cần xử lý nghiêm những tài khoản thường xuyên truyền bá nội dung bạo lực, vi phạm pháp luật, cổ súy lối sống lệch chuẩn, đặc biệt khi những nội dung này ảnh hưởng tới người trẻ.

Ở phía người dùng, cần hiểu rằng mỗi lượt xem, bình luận hay chia sẻ đều góp phần làm nội dung được lan rộng hơn. Muốn hạn chế 'giang hồ mạng', cách đơn giản nhất là không tiếp tay cho sự nổi tiếng của họ: Không theo dõi vì tò mò, không chia sẻ clip gây sốc, chủ động báo cáo nội dung vi phạm và biết chọn lọc nguồn thông tin. Khi sự chú ý giảm, sức ảnh hưởng và khả năng kiếm tiền từ những nội dung này cũng sẽ giảm theo”, ông Tùng nói.