Từng bị bỏ mặc rụng đầy gốc, loại quả rừng này giờ là món ngon đắt đỏ được dân thành thị tranh mua với giá rất cao

Ký ức của những người con vùng núi phía Bắc thường gắn liền với những gốc cây cổ thụ tỏa bóng mát, nơi những quả trám xanh rụng đầy gốc mỗi độ hè về. Từng có thời điểm, thứ quả chát ngầm này chỉ quẩn quanh trong gian bếp nghèo hoặc bị bỏ quên dưới lớp lá khô. Thế nhưng, guồng quay của thị trường ẩm thực đã tạo ra một cú lội ngược dòng ngoạn mục. Thứ quả quê mùa ngày nào nay chễm chệ trên các sạp hàng đặc sản, trở thành món ngon được giới sành ăn chốn thị thành săn đón với mức giá đắt đỏ.

Loại quả mang đậm vị núi rừng

Bắt đầu từ tháng sáu kéo dài đến tháng bảy âm lịch hàng năm, những phiên chợ vùng cao tại Cao Bằng lại nhộn nhịp cảnh mua bán một loại trái cây đặc thù. Cây trám thuộc dòng gỗ lớn, tán lá rộng, chỉ cần ươm trồng một lần là có thể cho thu hoạch bền bỉ qua nhiều thế hệ. Quả có hình thoi nhỏ nhắn, hai đầu thuôn nhọn với kích cỡ chừng ngón chân cái. Điểm thú vị là dù ở giai đoạn quả non hay đã già đanh, lớp vỏ bên ngoài vẫn duy trì một màu xanh lục đặc trưng không hề biến đổi.

Khi nếm thử lúc còn sống, người ăn sẽ cảm nhận ngay vị chua chát xông lên nơi đầu lưỡi, sau đó mới để lại chút ngọt hậu nhè nhẹ. Chính cái vị chát nguyên bản ấy từng khiến nó kén người thưởng thức. Nhưng giờ đây, khi khẩu vị con người hướng về những giá trị mộc mạc và an lành, giá trám xanh đã vọt lên ngưỡng 120.000 VNĐ cho mỗi kilogam. Vào những đợt đầu mùa hoặc năm thời tiết khắc nghiệt gây mất mùa, thực khách có tiền chưa chắc đã tìm mua được hàng chuẩn vì nguồn cung không đủ đáp ứng lực cầu mạnh mẽ từ các đô thị lớn.

Nghệ thuật khử chát và biến tấu ẩm thực độc đáo

Để biến thứ quả nhiều nhựa và chát ngầm thành món ngon đưa cơm, người dân bản địa phải nhờ đến một nghệ thuật sơ chế đầy tỉ mỉ. Những quả tươi khi mới hái về sẽ được đập giập cẩn thận hoặc dùng dao khía nhẹ từng đường trên vỏ, sau đó ngâm chìm trong nước lạnh chừng 15 phút nhằm loại bỏ bớt phần nhựa đắng. Công đoạn quan trọng nhất mang tên om trám, khi người làm bếp thả quả vào nước nóng liu riu chờ đến khi lớp cùi mềm nhũn. Lúc này, hạt cứng được tách bỏ, chỉ giữ lại phần thịt quả cong vút tựa như chiếc thuyền nan thu nhỏ.

Từ nguyên liệu đã qua xử lý, mâm cơm gia đình bỗng trở nên hấp dẫn lạ thường. Đơn giản và giữ trọn hương vị nguyên bản nhất là món trám om chấm nước mắm nhĩ. Vị bùi béo tan trong miệng hòa cùng chút mặn mòi đủ sức đánh gục mọi thực khách khó tính. Cầu kỳ hơn, người ta mang đi kho cùng thịt lợn ba chỉ hoặc các loại cá suối. Dưới ngọn lửa liu riu, lớp thịt quả hút trọn mỡ màng và gia vị, tạo ra một tổng thể đậm đà, béo ngậy nhưng không hề ngán. Chỉ cần thưởng thức một lần, hương vị lạ miệng ấy sẽ khiến người ta phải nhớ mãi.

Kho tàng dược lý ẩn sau lớp vỏ xanh lục

Không đơn thuần là một mảnh ghép của bức tranh ẩm thực vùng cao, loại quả này còn được giới chuyên môn và các tài liệu Đông y đánh giá cao về giá trị dinh dưỡng. Phần cùi thịt chứa hàm lượng chất xơ vô cùng dồi dào, đóng vai trò như một cỗ máy dọn dẹp đường ruột, thúc đẩy nhu động tiêu hóa và giải quyết triệt để tình trạng táo bón. Trong dân gian, đây vẫn luôn là phương thuốc tự nhiên hữu hiệu để làm dịu các cơn đầy bụng, khó tiêu sau những bữa ăn nhiều đạm.

Sự hiện diện của các hợp chất thực vật quan trọng, đặc biệt là flavonoid, biến thứ quả dân dã này thành một tấm khiên chống oxy hóa tự nhiên. Chúng hỗ trợ bảo vệ tế bào cơ thể trước sự tàn phá của gốc tự do, góp phần củng cố hệ miễn dịch tổng thể. Bên cạnh đó, nguồn canxi và hệ vitamin thiết yếu ẩn chứa bên trong cũng tham gia tích cực vào quá trình tái tạo, duy trì một hệ xương khớp chắc khỏe khi được kết hợp cùng chế độ dinh dưỡng đa dạng.

Đối với những người đang phải đối mặt với bệnh lý rối loạn chuyển hóa, lượng tinh bột và chất xơ trong cùi trám có khả năng làm chậm tốc độ hấp thu carbohydrate. Cơ chế này giúp đường huyết giữ được mức ổn định cần thiết ngay sau bữa ăn. Thêm vào đó, những viên trám muối ngậm hoặc nước hãm từ quả tươi từ lâu đã trở thành cứu cánh cho cổ họng, giúp xua tan nhanh chóng các cơn ho khan, tiêu đờm và chữa trị chứng khàn tiếng hiệu quả. Phụ nữ mang thai cũng tìm thấy niềm an ủi từ vị chua chát, bùi bùi này, bởi nó có tác dụng kích thích vị giác, đánh lừa cảm giác buồn nôn và chán ăn trong giai đoạn ốm nghén mệt mỏi.

Tuy mang trong mình nhiều dược tính quý giá, các chuyên gia dinh dưỡng vẫn đưa ra lời khuyên thận trọng cho người tiêu dùng. Dù tốt đến đâu, thức quả này chỉ nên đóng vai trò là một phần của chế độ ăn uống cân bằng, tiêu thụ ở mức độ vừa phải. Việc lạm dụng hoặc coi đây là phương thuốc thần kỳ để thay thế hoàn toàn các phác đồ điều trị bệnh lý chuyên khoa là một sai lầm cần phải tránh.