Từng mọc quanh xóm làng, loại quả thơm nức tuổi thơ nay khan hiếm giá lên tới 100.000 đồng/kg

Với nhiều người Việt, đặc biệt là thế hệ 8X, 9X, mùi thị chín gợi nhớ cả một khoảng trời tuổi thơ. Ngày trước, cây thị thường xuất hiện trong vườn nhà, cạnh bờ rào hay những khoảng đất rộng ở làng quê. Đến mùa, quả chín vàng, rụng xuống gốc, trẻ con nhặt về đôi khi không phải để ăn mà chỉ để trong phòng cho thơm.

Thế nhưng, loại quả từng chẳng mấy giá trị kinh tế này nay lại trở thành món hàng được nhiều người thành phố tìm mua.

Từ quả quê ít người để ý đến đặc sản 100.000 đồng/kg

Thị có tên khoa học Diospyros decandra Lour., thuộc họ Thị (Ebenaceae). Đây là loài cây được ghi nhận mọc tự nhiên và cũng được trồng tại Việt Nam. Quả khi chín chuyển sang màu vàng, có mùi thơm đặc trưng rất dễ nhận biết.

Điểm đặc biệt của quả thị không nằm hoàn toàn ở hương vị. Thịt quả khi chín mềm, có vị ngọt nhẹ xen chút chát, nhưng thứ khiến nhiều người tìm mua lại chính là mùi thơm. Chỉ cần vài quả chín đặt trong phòng cũng có thể tạo ra hương thơm dịu nhẹ kéo dài.

Trên thị trường hiện nay, thị thường xuất hiện nhiều vào khoảng cuối hè và đầu thu. Theo khảo sát được Eva đăng tải, giá phổ biến dao động khoảng 35.000-70.000 đồng/kg, tùy kích thước và chất lượng. Những quả đẹp, màu vàng bắt mắt, hương thơm rõ có thể được bán tới 100.000 đồng/kg. Một số nơi còn bán lẻ với giá khoảng 10.000-20.000 đồng/quả.

Đáng chú ý, thị giờ không chỉ được bán theo cân. Nhiều cửa hàng còn kết hợp thị cùng tre, hoa sen, hoa cau, ngọc lan hoặc cành lá để tạo thành những mẹt, giỏ quà trang trí. Giá mỗi sản phẩm có thể từ vài trăm nghìn đồng đến cả triệu đồng, tùy kích thước và cách bài trí.

Trồng lâu cho quả nhưng có thể khai thác nhiều năm

Trước đây, cây thị từng bị nhiều gia đình chặt bỏ để nhường chỗ cho những loại cây ăn quả mang lại hiệu quả kinh tế nhanh hơn. Nguyên nhân là thị sinh trưởng khá chậm. Nếu trồng từ hạt, cây có thể mất nhiều năm mới bắt đầu cho quả, trong khi trước kia đầu ra và giá bán không cao.

Bù lại, thị là cây thân gỗ lâu năm. Khi đã trưởng thành và ổn định, cây có thể tiếp tục cho quả trong nhiều năm. Đây là điểm khác biệt so với nhiều loại cây ngắn ngày phải thường xuyên trồng mới.

Hai dạng thị thường được nhắc đến là thị quả lớn, dạng tròn và loại thị sáp có kích thước nhỏ hơn, hơi dẹt. Trong đó, thị sáp được nhiều người chuộng vì quả có màu đẹp, hương thơm rõ và giữ mùi khá lâu.

Quả thị được dùng trong dân gian, nhưng không nên coi là thuốc chữa bệnh

Bên cạnh giá trị ẩm thực và văn hóa, quả thị cùng một số bộ phận của cây từ lâu cũng xuất hiện trong các kinh nghiệm sử dụng dân gian. Một số tài liệu y học cổ truyền ghi nhận quả, lá hoặc rễ cây từng được dùng cho những mục đích khác nhau.

Tuy nhiên, những công dụng này chủ yếu dựa trên kinh nghiệm truyền thống, chưa đồng nghĩa với việc đã được chứng minh đầy đủ bằng các nghiên cứu lâm sàng hiện đại. Vì vậy, không nên sử dụng quả thị, lá hay rễ cây thay cho thuốc hoặc phương pháp điều trị được bác sĩ chỉ định.

Khi ăn, nên lựa chọn quả đã chín kỹ. Các loại quả thuộc chi Diospyros khi còn xanh thường có nhiều chất tạo vị chát. Nghiên cứu trên một số loài cùng chi cũng ghi nhận việc ăn quá nhiều quả chứa hàm lượng tannin cao có thể liên quan tới sự hình thành khối bã thực vật trong đường tiêu hóa ở người có yếu tố nguy cơ.

Vì thế, dù quả thị có mùi thơm hấp dẫn và gắn với nhiều ký ức đẹp, người dùng vẫn nên ăn với lượng vừa phải, ưu tiên quả chín và không tự ý sử dụng các bộ phận của cây với mục đích chữa bệnh.

Từ loại quả từng rụng đầy dưới những gốc cây quê, thị nay bước lên các quầy hàng thành phố với mức giá có thể đạt 100.000 đồng/kg. Sự thay đổi này cho thấy không ít sản vật tưởng như đã bị lãng quên vẫn có thể trở thành đặc sản có giá trị khi nhu cầu thị trường và thị hiếu người tiêu dùng thay đổi.