Vị tướng duy nhất thâm nhập cơ quan tình báo cao cấp nhất của địch, được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, nhiều chiến sĩ tình báo Việt Nam đã âm thầm hoạt động sâu trong hàng ngũ đối phương, khai thác những thông tin có giá trị chiến lược phục vụ cách mạng. Trong số đó, Thiếu tướng Đặng Trần Đức (bí danh Ba Quốc) là một trường hợp đặc biệt. Ông hoạt động ngay trong cơ quan đầu não tình báo của chính quyền Sài Gòn, tiếp cận những nguồn tin quan trọng mà không phải ai cũng có thể chạm tới.

Luôn khéo léo, nhạy bén trong thực hiện nhiệm vụ

Thiếu tướng Đặng Trần Đức sinh năm 1922 tại Thanh Trì, Hà Nội. Ông tham gia cách mạng từ năm 1945, khi nhân dân Hà Nội vùng lên giành chính quyền. Sau đó, ông đảm nhiệm chức vụ Chủ tịch UBND cách mạng lâm thời xã Thanh Trì, rồi công tác trong lực lượng công an huyện Thanh Trì cũ.

Năm 1950, theo yêu cầu của tổ chức trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, ông được bố trí hoạt động trong hàng ngũ đối phương. Bằng sự mưu trí, thận trọng và tinh thần kiên định, ông đã thu thập, cung cấp nhiều tin tức, tài liệu có giá trị, góp phần phục vụ cuộc kháng chiến.

Sau Hiệp định Giơ-ne-vơ năm 1954, theo chỉ thị của tổ chức, ông vào Sài Gòn tiếp tục nhiệm vụ tình báo. Đây là bước ngoặt mở ra chặng đường hoạt động bí mật kéo dài hơn 20 năm, đặt ông vào môi trường đặc biệt nguy hiểm, nơi chỉ một sơ suất nhỏ cũng có thể khiến thân phận bị bại lộ.

Ban đầu, Ba Quốc làm nhân viên kế toán. Với khả năng quan sát nhạy bén, sự khéo léo trong ứng xử và tính toán thận trọng, ông từng bước tạo dựng lòng tin với Trần Kim Tuyến (Giám đốc Sở Nghiên cứu chính trị của chính quyền Ngô Đình Diệm) một cơ quan mật vụ chống cộng.

Dần dần, ông trở thành một trong những người được Trần Kim Tuyến tin cậy. Sau khi vượt qua những cuộc kiểm tra bằng máy phát hiện nói dối của phía Mỹ, ông tiếp tục củng cố vỏ bọc, mở rộng quan hệ và tiếp cận nhiều tài liệu quan trọng trong bộ máy tình báo đối phương.

Sau cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân năm 1968, từ những thông tin nắm được, ông nhận thấy Mỹ đang đứng trước nhiều khó khăn trong cuộc chiến tại Việt Nam và tìm kiếm phương án thoát khỏi tình trạng sa lầy. Trong đó có những tính toán liên quan đến khả năng thay đổi chính quyền tại miền Nam nhằm tìm kiếm giải pháp thương lượng.

Nắm bắt tình hình, Ba Quốc khéo léo đưa thông tin đến Linh Quang Viên, Tổng trưởng Quốc phòng chính quyền Sài Gòn. Theo đề xuất của ông, Viên cho thành lập Phòng Tình hình, nơi tập trung các thông tin về an ninh và tình báo. Từ đây, Ba Quốc có thêm điều kiện tiếp cận các nguồn tin quan trọng, mở rộng quan hệ với những nhân vật trong bộ máy đối phương và củng cố vị trí của mình.

Trong hơn 20 năm hoạt động giữa lòng địch, Ba Quốc là điệp viên duy nhất thâm nhập được vào cơ quan tình báo cao cấp nhất của chính quyền Sài Gòn với tư cách sĩ quan tình báo làm việc tại cơ quan mật vụ Phủ Tổng thống và Phủ Đặc ủy Trung ương Tình báo. Đây là vị trí đặc biệt, giúp ông tiếp cận nhiều thông tin quan trọng về an ninh, các kế hoạch quân sự và ý đồ giải quyết chiến tranh của Mỹ cùng chính quyền Sài Gòn.

Những tài liệu ông thu thập được được chuyển về cho tổ chức, phục vụ công tác chỉ đạo và đấu tranh trên các chiến trường. Không chỉ cung cấp thông tin về hoạt động quân sự, Ba Quốc còn phát hiện các địa điểm đặt điện đài và những tổ chức gián điệp của đối phương cài cắm tại vùng giải phóng. Nguồn tin này giúp lực lượng cách mạng chủ động đấu tranh, ngăn chặn hoạt động tình báo của địch và hạn chế nguy cơ tổn thất.

Có lần, từ tin tức do ông cung cấp, ta đã phá hàng chục tổ chức gián điệp Mỹ - ngụy cài cắm ở miền Bắc. Ông cũng khẩn cấp báo tin về những cuộc vây bắt của cảnh sát đối phương nhằm vào cán bộ cách mạng hoạt động tại nội thành, giúp các cơ quan có trách nhiệm kịp thời triển khai biện pháp bảo vệ, bảo đảm an toàn cho cán bộ.

Hy sinh cả hạnh phúc cá nhân để phục vụ lý tưởng

Tuy nhiên, phía sau những chiến công thầm lặng ấy là sự hy sinh không nhỏ của gia đình ông. Để bảo vệ vỏ bọc và duy trì hoạt động bí mật, ông phải sống với thân phận khác, xây dựng một gia đình tại miền Nam, trong khi vợ con ở miền Bắc chịu cảnh xa cách kéo dài.

Năm 1949, Đặng Trần Đức lập gia đình với bà Phạm Thị Thanh và có hai người con. Khi ông được tổ chức giao nhiệm vụ vào Nam, bà Thanh phải ở lại miền Bắc, một mình nuôi dạy các con. Ban đầu, ông nói với vợ rằng việc tạo dựng một gia đình khác để che đậy thân phận chỉ kéo dài khoảng 2 năm. Nhưng thực tế, hai người phải xa nhau tới 21 năm.

Theo lời kể của bà Đặng Thị Chính Giang (con gái ông) chia sẻ với VTV, quyết định ấy khiến mẹ bà vô cùng đau đớn. Trong những năm tháng xa chồng, bà Thanh còn phải đối diện với những lời dị nghị, có người cho rằng chồng bà đã phản bội Tổ quốc, đi theo đối phương vào miền Nam. Dù vậy, bà vẫn giữ vững niềm tin vào chồng và căn dặn các con không được nghĩ cha mình là người phản bội.

Năm 1954, ông Đặng Trần Đức kết hôn với bà Ngô Thị Xuân tại miền Nam để phục vụ yêu cầu hoạt động tình báo. Bà Xuân cùng các con trở thành chỗ dựa cho ông trong những năm tháng sống giữa lòng đối phương, đồng thời phải chấp nhận những nguy cơ, bất trắc gắn liền với nhiệm vụ bí mật của chồng.

Hai người vợ, hai gia đình ở hai miền Nam - Bắc, mỗi người chịu đựng những mất mát và thiệt thòi riêng. Trong khi ông phải giữ kín thân phận, gia đình ở miền Bắc sống trong cảnh chia lìa và điều tiếng, còn gia đình ở miền Nam phải cùng ông duy trì vỏ bọc trước sự theo dõi, kiểm soát của đối phương. Những hy sinh ấy ít được biết đến, nhưng là phần không thể tách rời trong hành trình hoạt động của nhà tình báo Ba Quốc.

Ngày nay, tại Nhà lưu niệm Thiếu tướng, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Đặng Trần Đức, di ảnh của hai bà Phạm Thị Thanh và Ngô Thị Xuân được đặt trang trọng bên di ảnh người chồng.

Ngày 6/11/1978, ông Đặng Trần Đức được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, ghi nhận những đóng góp đặc biệt xuất sắc của ông đối với sự nghiệp cách mạng. Ông được thăng quân hàm Thiếu tướng và tiếp tục đảm nhiệm công tác trong ngành tình báo quân sự.

Năm 2004, Thiếu tướng, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Đặng Trần Đức qua đời, để lại niềm tiếc thương trong gia đình, đồng chí và đồng đội.

Cuộc đời Ba Quốc là câu chuyện tiêu biểu về trí tuệ, lòng quả cảm và sự tận hiến của người chiến sĩ tình báo Việt Nam. Giữa sào huyệt đối phương, ông kiên trì thực hiện nhiệm vụ, giữ vững lòng trung thành với Tổ quốc và góp phần bảo vệ lực lượng cách mạng qua những năm tháng chiến tranh khốc liệt. Những chiến công của ông cùng sự hy sinh âm thầm của hai người vợ, hai gia đình ở hai miền Nam - Bắc đã góp phần làm nên một trang đặc biệt trong lịch sử tình báo Việt Nam.

Bài viết sử dụng thông tin tham khảo từ các nguồn:

- Sự hy sinh phi thường của 2 người vợ phía sau nhà tình báo Đặng Trần Đức - VTV Online

- Điều ít biết về số phận 2 người vợ của tướng tình báo Đặng Trần Đức - Báo VTC News

- Thiếu tướng Đặng Trần Đức: Điệp viên giữa sào huyệt tình báo địch - Báo Quân đội Nhân dân