Việt Nam có thể học gì từ Nvidia để phát triển doanh nghiệp bán dẫn thay vì chỉ gia công, mua chip?
Theo chuyên gia, muốn phát triển ngành bán dẫn, Việt Nam cần có chính sách bảo vệ, hỗ trợ doanh nghiệp tư nhân đầu tư dài hạn vào công nghệ. Mục tiêu trước mắt không nhất thiết phải tạo ra một Nvidia thứ hai, mà là hình thành doanh nghiệp đủ năng lực sản xuất những dòng chip phù hợp với nhu cầu trong nước.

Tại talkshow về hành trình phát triển của Nvidia, chuyên gia kinh tế TS Bùi Ngọc Sơn cho rằng Việt Nam không thể đơn giản sao chép mô hình của tập đoàn Mỹ để xây dựng doanh nghiệp bán dẫn. Ngay cả châu Âu, với nền tảng công nghệ phát triển, cũng gặp khó khăn trong việc hình thành những doanh nghiệp có quy mô và sức cạnh tranh như Nvidia.
Theo ông, một trong những khác biệt quan trọng nằm ở môi trường chính sách. Tại châu Âu, các thương vụ sáp nhập lớn thường bị xem xét chặt chẽ về nguy cơ độc quyền hoặc vi phạm cạnh tranh. Trong khi đó, tại Mỹ, doanh nghiệp có không gian phát triển và mở rộng hoạt động. Cơ quan quản lý chỉ can thiệp khi có bằng chứng về hành vi vi phạm độc quyền.
“Phải có một chính sách của Nhà nước công nhận, bảo vệ những hoạt động đấy”, ông Sơn nhấn mạnh.
Theo chuyên gia, nếu doanh nghiệp liên tục phải đối mặt với những rào cản và sự soi xét ngay từ khi mới phát triển, họ sẽ khó có đủ điều kiện để lớn mạnh. Vì vậy, Việt Nam cần xây dựng môi trường chính sách thuận lợi để doanh nghiệp công nghệ có thể đầu tư, thử nghiệm và phát triển sản phẩm trong dài hạn.
Doanh nghiệp tư nhân phải là lực lượng phát triển công nghệ
Một điểm được TS Bùi Ngọc Sơn đặc biệt lưu ý là vai trò của khu vực tư nhân. Theo ông, Nhà nước cần hỗ trợ hình thành những doanh nghiệp bán dẫn do tư nhân làm chủ, thay vì trực tiếp đứng ra làm thay doanh nghiệp.
“Nhà nước rất khó làm được việc này, bởi khi không phải tài sản của mình, người ta khó có thể toàn tâm toàn ý. Ngược lại, doanh nghiệp tư nhân có động lực và sự quyết tâm để theo đuổi đến cùng”, ông phân tích.
Ông cho rằng Nhà nước cần có định hướng và chính sách hỗ trợ để doanh nghiệp tư nhân đủ khả năng theo đuổi những mục tiêu công nghệ dài hạn. Đây là lĩnh vực đòi hỏi nguồn lực lớn, thời gian nghiên cứu kéo dài và khả năng chấp nhận rủi ro, do đó không thể chỉ trông chờ vào những kết quả nhanh chóng.
Thay vì đặt mục tiêu ngay lập tức tạo ra một tập đoàn có quy mô như Nvidia, Việt Nam nên bắt đầu từ những bước đi phù hợp với năng lực và nhu cầu thị trường.
Cụ thể, ông Sơn cho rằng cần hướng tới mục tiêu trong 5-10 năm có một doanh nghiệp Việt Nam đủ khả năng sản xuất những dòng chip cấp độ thấp để phục vụ thị trường trong nước.
“Chỉ cần hình thành được một doanh nghiệp đủ sức sản xuất các dòng chip cấp thấp phục vụ thị trường trong nước, đó đã là bước tiến rất đáng giá”, ông nhấn mạnh.

Công nghệ bán dẫn không thể phát triển bằng những bước đi ngắn hạn
Nhìn từ hành trình của Nvidia, TS Bùi Ngọc Sơn cho rằng phát triển công nghệ là quá trình tích lũy lâu dài, không thể chỉ dựa vào vốn đầu tư hay quyết tâm của một doanh nghiệp.
Ông nhắc lại câu chuyện Nvidia kiên trì đầu tư vào nền tảng CUDA dù phải trải qua nhiều năm chưa thu được lợi ích tài chính tương xứng. Chính lựa chọn theo đuổi công nghệ trong dài hạn đã góp phần tạo nên lợi thế cạnh tranh lớn cho tập đoàn này.
Theo ông, Việt Nam muốn có doanh nghiệp bán dẫn thực sự cần tạo điều kiện để doanh nghiệp tự do nghiên cứu, phát triển sản phẩm và được bảo vệ thành quả sáng tạo. Khi doanh nghiệp có thể kiếm sống, tạo lợi nhuận từ công nghệ do mình phát triển, họ mới có động lực tiếp tục đầu tư và mở rộng.
Đây cũng là bài toán đòi hỏi sự kiên trì của cả Nhà nước và doanh nghiệp. Thay vì chỉ tập trung thu hút đầu tư hoặc tham gia những công đoạn gia công, Việt Nam cần từng bước xây dựng năng lực công nghệ nội địa, bắt đầu từ những phân khúc có thể làm chủ.
“Việt Nam không cần đặt mục tiêu trở thành Nvidia ngay lập tức, nhưng phải tạo được những doanh nghiệp tư nhân có khả năng nghiên cứu, sản xuất và thương mại hóa sản phẩm bán dẫn của chính mình”, vị chuyên gia nêu quan điểm.