Việt Nam đối đầu với Ấn Độ, Thái Lan, vì sao vẫn lọt tầm ngắm của Samsung, Intel, Nvidia và Tesla?

Tính đến tháng 8/2026, Việt Nam thu hút hơn 40,6 tỷ USD vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đăng ký, trong đó vốn giải ngân đạt 17,25 tỷ USD. Dòng vốn mới tập trung vào các lĩnh vực công nghệ then chốt như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), điện tử công nghệ cao, xe điện, năng lượng xanh và đô thị thông minh.

Trong lĩnh vực bán dẫn và AI, Intel nâng vốn đầu tư lên 4,1 tỷ USD tại TP.HCM, Amkor đầu tư 1,6 tỷ USD tại Bắc Ninh, cùng sự hiện diện của các phòng thí nghiệm AI của Nvidia. Samsung duy trì tổng vốn đầu tư tích lũy trên 22 tỷ USD, trong khi Apple, Foxconn, Luxshare và Pegatron tiếp tục mở rộng hoạt động. Ở các lĩnh vực khác, Lego vận hành nhà máy trung hòa carbon trị giá 1 tỷ USD; Sumitomo, Trump Organization và CapitaLand có các dự án bất động sản, đô thị thông minh với vốn đầu tư lần lượt là 4,2 tỷ USD, 1,5 tỷ USD và 1 tỷ USD.

Tuy nhiên, chia sẻ trong talkshow "Cả thế giới săn đón, Samsung, Intel, Nvidia tiếp tục mở rộng tại Việt Nam", chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan cho rằng, cơ hội thu hút dòng vốn hàng chục tỷ USD không đồng nghĩa Việt Nam có thể chủ quan. Các quốc gia trong khu vực và trên thế giới đều cạnh tranh quyết liệt để thu hút những tập đoàn công nghệ hàng đầu.

Việt Nam có lợi thế gì giữa cuộc đua thu hút các tập đoàn toàn cầu?

Bà Phạm Chi Lan cho biết Ấn Độ, Indonesia, Malaysia, Thái Lan và Mexico đều đưa ra những chính sách hấp dẫn để thu hút nhà đầu tư. Bà dẫn chứng, khoảng hai năm trước, Samsung từng được Ấn Độ tích cực mời gọi với các điều kiện ưu đãi lớn hơn nhằm chuyển cơ sở sản xuất từ Việt Nam sang nước này. Tuy nhiên, Samsung đã từ chối và quyết định mở trung tâm nghiên cứu và phát triển (R&D) tại Việt Nam.

Ở chiều ngược lại, bà bày tỏ tiếc nuối khi CEO Apple Tim Cook, sau chuyến thăm và tìm hiểu Việt Nam, quyết định ký kết đầu tư 500 triệu USD vào Indonesia. Theo bà, điều này cho thấy các tập đoàn quốc tế có nhiều lựa chọn, vì vậy Việt Nam không thể cho rằng mình là điểm đến duy nhất.

Thay vì chỉ xem các nước láng giềng là đối thủ, bà Phạm Chi Lan gợi ý Việt Nam tìm kiếm cơ hội hợp tác trong chuỗi cung ứng chung của ASEAN. Bà lấy ví dụ các tập đoàn tiêu dùng đa quốc gia như Unilever sử dụng đầu vào từ Malaysia, Thái Lan và lấy Việt Nam làm cứ địa mở rộng hoạt động.

Nhìn lại gần 40 năm thu hút FDI, bà nhận định vị thế của Việt Nam đã thay đổi đáng kể. Khi ban hành Luật Khuyến khích Đầu tư nước ngoài năm 1987, một năm sau công cuộc Đổi mới, Việt Nam thiếu nguồn lực nên đưa ra những chính sách ưu đãi chưa từng có tiền lệ, như cho phép doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài hoặc nhà đầu tư nước ngoài nắm giữ tới 70% vốn trong liên doanh. Những dự án đầu tiên có ý nghĩa quan trọng đối với quá trình phát triển đất nước.

Tuy nhiên, khi đã trở thành nước có thu nhập trung bình cao và là thị trường mới nổi, Việt Nam nên nói không với các dự án gây tổn hại môi trường, khai thác tài nguyên thô không qua chế biến hoặc sử dụng công nghệ lạc hậu.

Bà cũng nhấn mạnh sự cần thiết của việc chuyển từ cơ chế ưu đãi trước sang hậu ưu đãi, tức nhà đầu tư chỉ được hưởng ưu đãi sau khi thực hiện đúng cam kết về công nghệ, chuyển giao công nghệ và kết nối với doanh nghiệp trong nước.

Nâng giá trị nội địa, phát triển doanh nghiệp Việt để tăng sức tự chủ

Một trong những vấn đề khiến bà Phạm Chi Lan trăn trở là khu vực FDI đóng góp hơn 20% GDP và chiếm khoảng 70-80% kim ngạch xuất khẩu, nhưng Việt Nam chưa thành công trong việc thúc đẩy chuyển giao công nghệ và nâng vị thế doanh nghiệp nội địa.

Theo nghiên cứu của Tổ chức Phát triển Công nghiệp Liên Hợp Quốc (UNIDO) phối hợp với Bộ Công Thương, tỷ lệ giá trị gia tăng nội địa trong các ngành công nghiệp chế biến, chế tạo của Việt Nam chỉ đạt trung bình 10%, thấp hơn nhiều so với mức 26% của Philippines.

Bà cho rằng nguyên nhân là Việt Nam đã ở quá lâu trong các khâu gia công, lắp ráp giá rẻ và phụ thuộc vào nguồn cung linh kiện từ các nước lân cận. Dù vậy, bà kỳ vọng dòng vốn mới vào các ngành công nghệ cao sẽ giúp thay đổi cấu trúc này, đưa Việt Nam từ chỗ chủ yếu “bán sức lao động” sang phát huy trí tuệ và chất xám.

Dẫn chứng về những nhà đầu tư có đóng góp lâu dài, bà Phạm Chi Lan đánh giá cao Intel, tập đoàn đã có mặt tại Việt Nam 20 năm, mang lại giá trị xuất khẩu lũy kế 90 tỷ USD. Gần đây, Intel bàn giao 31 thiết bị lắp ráp, kiểm định chip cho TP.HCM và Đại học Quốc gia Hà Nội phục vụ đào tạo.

Bà cũng nhắc đến Bosch của Đức. Từ khi vào Việt Nam năm 2017, tập đoàn đã phát triển hai trung tâm R&D với hơn 4.000 kỹ sư Việt Nam, đóng góp hơn 800 đăng ký bảo hộ sở hữu trí tuệ và trở thành trung tâm lớn nhất của Bosch ngoài nước Đức.

Theo bà, việc Nvidia quyết định thâu tóm VinBrain và hợp tác với Viettel, cùng việc Tesla thành lập pháp nhân thương mại tại Việt Nam vào giữa tháng 9/2024, cho thấy các tập đoàn lớn bắt đầu tìm kiếm và đặt niềm tin vào năng lực công nghệ do người Việt tạo ra.

Theo bà Phạm Chi Lan, muốn xây dựng nền kinh tế độc lập, tự cường, Việt Nam phải phát triển công nghiệp hỗ trợ và nâng năng lực doanh nghiệp trong nước. Bên cạnh những doanh nghiệp cốt lõi, Nhà nước cần có chính sách hỗ trợ các doanh nghiệp ở những tầng cung ứng tiếp theo.

Bà ghi nhận sự chủ động của hơn 1 triệu doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) cùng thế hệ khởi nghiệp trẻ trong việc đón đầu các tiêu chuẩn chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và ESG. Bà cũng cho rằng sự hiện diện của các tập đoàn quốc tế tạo sức ép tích cực, thúc đẩy doanh nghiệp nhà nước đổi mới tư duy quản trị theo các nghị quyết mới, đồng thời phát huy vai trò dẫn dắt trong các lĩnh vực hạ tầng, năng lượng, nước và logistics.

Bên cạnh chính sách, các dự án bán dẫn, AI, xe điện và trung tâm dữ liệu đặt ra yêu cầu lớn về hạ tầng kỹ thuật và xã hội. Việt Nam không chỉ cần bảo đảm điện, nước và giao thông mà còn phải cung cấp nguồn điện xanh, năng lượng tái tạo đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường khắt khe.

Về tài chính, bà đánh giá cao việc thị trường tài chính Việt Nam được nâng hạng lên thị trường mới nổi và kế hoạch thành lập các trung tâm tài chính quốc tế. Theo bà, những bước đi này có thể đa dạng hóa kênh huy động vốn qua trái phiếu, chứng khoán, giảm áp lực tín dụng ngân hàng đối với doanh nghiệp. Nhà nước cần phát huy vai trò kiến tạo, xây dựng hệ sinh thái đồng bộ từ đất đai, tài chính, thể chế đến thị trường lao động.

Với mục tiêu đưa 20 doanh nghiệp lớn của Việt Nam vươn ra thế giới vào năm 2045, bà Phạm Chi Lan cho rằng đây là mục tiêu hoàn toàn khả thi. Bà dẫn chứng Viettel đầu tư viễn thông ra quốc tế theo phương châm phát triển bao trùm và Vinamilk đầu tư tại Mỹ, New Zealand, qua đó khẳng định năng lực của doanh nghiệp Việt.

Bà đặc biệt nhấn mạnh vai trò của ngoại giao công nghệ và việc kết nối với mạng lưới trí thức Việt Nam ở nước ngoài, tiêu biểu là mạng lưới 3.500 trí thức Việt - Nhật.

Bà Phạm Chi Lan cũng đặt nhiều kỳ vọng vào thế hệ trẻ Việt Nam, những người được đào tạo bài bản, có tư duy quản trị mới, nhạy bén với công nghệ và sẵn sàng hợp tác quốc tế. Bà dẫn chứng quá trình chuyển giao thế hệ tại nhiều doanh nghiệp, như một minh chứng cho thấy việc trao quyền cho thế hệ kế cận có thể giúp doanh nghiệp nâng cấp sản phẩm và vươn lên những tầng giá trị cao hơn.

Từ đó, bà Phạm Chi Lan nhấn mạnh, thu hút các tập đoàn toàn cầu mới chỉ là bước khởi đầu. Điều cốt yếu là Việt Nam phải phát huy nội lực, chấp nhận rủi ro và khuyến khích tinh thần khởi nghiệp, qua đó biến cơ hội hợp tác quốc tế thành sức mạnh tự cường của nền kinh tế.