Việt Nam sở hữu một công trình lọt TOP 1.000 kiến trúc tiêu biểu thế giới thế kỷ XX, mang đậm dấu ấn Đông Dương
Những đường cong mềm mại, tháp chuông cao 54m cùng vật liệu nguyên bản đã tạo nên sức sống bền bỉ cho công trình qua gần 100 năm tuổi.
Ít ai biết rằng giữa trung tâm Đà Lạt có một công trình giáo dục gần 100 năm tuổi được Hội Kiến trúc sư Thế giới (UIA) vinh danh là một trong 1.000 công trình kiến trúc tiêu biểu của thế kỷ XX. Không chỉ là biểu tượng của thành phố sương mù, nơi đây còn được xem là một trong những đại diện đặc sắc của kiến trúc Đông Dương tại Việt Nam.
Nằm trên ngọn đồi cao hướng ra hồ Xuân Hương, Trường Cao đẳng Sư phạm Đà Lạt (nay thuộc Trường Cao đẳng Đà Lạt) từ lâu không chỉ là nơi đào tạo giáo viên mà còn là một công trình kiến trúc mang giá trị lịch sử và nghệ thuật đặc biệt.
Năm 2000, Hội Kiến trúc sư Thế giới (UIA) đã đưa công trình vào danh sách 1.000 công trình kiến trúc tiêu biểu của thế kỷ XX. Một năm sau, ngôi trường tiếp tục được công nhận là Di tích kiến trúc cấp quốc gia, khẳng định giá trị nổi bật của công trình trong dòng chảy kiến trúc Việt Nam.
Điều khiến công trình này được đánh giá cao không nằm ở quy mô đồ sộ, mà ở cách kiến trúc hòa quyện giữa phong cách châu Âu với cảnh quan tự nhiên đặc trưng của Đà Lạt, tạo nên một tổng thể có bản sắc riêng.
Đường cong hiếm thấy trong kiến trúc trường học
Nếu phải chọn một chi tiết làm nên dấu ấn của Trường Cao đẳng Sư phạm Đà Lạt, đó chính là khối giảng đường hình vòng cung.
Được khởi công từ năm 1927 theo thiết kế của kiến trúc sư người Pháp Moncet, công trình chính gồm bốn tầng uốn cong mềm mại ôm lấy khoảng sân trung tâm. Nhìn từ trên cao, toàn bộ dãy nhà gợi liên tưởng đến hình ảnh một cuốn sách đang mở - biểu tượng cho tri thức, giáo dục và khát vọng học tập.
Khác với những công trình giáo dục thường sử dụng bố cục đối xứng hoặc các khối nhà vuông vức, đường cong của giảng đường giúp công trình trở nên mềm mại, đồng thời tạo cảm giác gần gũi với địa hình đồi dốc vốn là đặc trưng của Đà Lạt. Đây cũng là chi tiết khiến công trình trở nên khác biệt trong kho tàng kiến trúc Đông Dương tại Việt Nam.
Tháp chuông - điểm nhấn định hình đường chân trời Đà Lạt
Ở vị trí trung tâm của khối giảng đường là tháp chuông cao 54m, công trình nổi bật trên đường chân trời của Đà Lạt suốt nhiều thập kỷ. Từ đỉnh tháp có thể phóng tầm mắt bao quát hồ Xuân Hương, nhà thờ Con Gà cùng dãy Lang Biang ở phía xa.
Không chỉ mang giá trị tạo hình, tháp chuông còn đóng vai trò như điểm nhấn thị giác, giúp cân bằng tỷ lệ cho toàn bộ khối kiến trúc trải dài theo hình vòng cung.
Sự kết hợp giữa các mảng ngang và điểm nhấn thẳng đứng là một trong những nguyên tắc thiết kế quen thuộc của kiến trúc châu Âu đầu thế kỷ XX, được vận dụng hiệu quả trong công trình này.
Kiến trúc Đông Dương thể hiện trong từng chi tiết
Giá trị của công trình không chỉ nằm ở hình khối tổng thể mà còn thể hiện qua từng vật liệu và chi tiết kiến trúc.
Những bức tường gạch trần màu đỏ được xây bằng gạch nhập từ châu Âu, trong khi phần mái sử dụng ngói vận chuyển từ Pháp. Chính chất liệu này đã góp phần tạo nên màu sắc đặc trưng của ngôi trường suốt gần một thế kỷ.
Các dãy lớp học, phòng thí nghiệm và không gian làm việc được thiết kế theo phong cách Pháp với hệ cửa sổ lớn, tận dụng tối đa ánh sáng tự nhiên và thông gió - giải pháp phù hợp với khí hậu cao nguyên.
Đặc biệt, hệ hành lang nối các khối nhà sử dụng mái bê tông uốn cong liên tục, tạo cảm giác như những trang sách đang mở. Chi tiết này vừa đảm bảo công năng che chắn, vừa tạo nên nhịp điệu thị giác hiếm gặp trong kiến trúc trường học cùng thời.
Trải qua nhiều biến động lịch sử, phần lớn hình khối kiến trúc, màu sắc và vật liệu nguyên bản của công trình vẫn được bảo tồn.
Năm 2022, Trường Cao đẳng Sư phạm Đà Lạt sáp nhập với Trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Lâm Đồng và Trường Cao đẳng Nghề Đà Lạt để thành lập Trường Cao đẳng Đà Lạt. Dù vậy, cái tên Trường Cao đẳng Sư phạm Đà Lạt vẫn được nhiều người sử dụng khi nhắc đến công trình kiến trúc nổi tiếng này.
Ngày nay, bên cạnh chức năng đào tạo, nơi đây còn là điểm đến quen thuộc của những người yêu kiến trúc và du khách khi ghé thăm Đà Lạt.
Không chỉ là một ngôi trường, công trình được xem như dấu ấn tiêu biểu của kiến trúc Đông Dương - nơi những đường nét châu Âu được điều chỉnh để thích nghi với cảnh quan, khí hậu và địa hình bản địa, góp phần tạo nên một trong những biểu tượng kiến trúc đặc sắc nhất của thành phố ngàn hoa.
