Vương quốc giàu có bậc nhất Trung Đông muốn phá vỡ kỷ lục về tháp chọc trời: Từ 1.000m ở Jeddah đến tham vọng 2.000m tại Riyadh

Ả Rập Xê Út đang theo đuổi một cuộc đua mới trên đường chân trời Trung Đông. Tại Jeddah, một tòa tháp cao hơn 1.000m đã trở lại công trường và đang từng bước vượt mốc 100 tầng; trong khi ở phía Bắc Riyadh, một siêu tháp cao khoảng 2.000m được đưa vào đề xuất. Nếu được hiện thực hóa, tham vọng này có thể tạo ra bước nhảy chưa từng có trong lịch sử nhà chọc trời.

Một quốc gia, hai tham vọng phá kỷ lục

Trong nhiều năm, cuộc đua xây dựng tòa nhà cao nhất thế giới gần như gắn với những thành phố giàu có tại châu Á và Trung Đông. Burj Khalifa ở Dubai hiện vẫn giữ kỷ lục với chiều cao 828m, theo Hội đồng Nhà cao tầng và Môi trường đô thị (CTBUH).

Nhưng khoảng cách từ 828m tới cột mốc tiếp theo có thể sớm bị xóa bỏ nếu một dự án tại Ả Rập Xê Út hoàn thành đúng thiết kế. Đó là Jeddah Tower tại thành phố Jeddah, công trình được thiết kế cao hơn 1.000m. Đáng chú ý hơn, dự án này không còn nằm trên giấy: Sau nhiều năm đình trệ, công trình đã được nối lại và đang tăng tốc thi công.

Trong khi Jeddah Tower hướng tới cột mốc 1km, một tham vọng còn lớn hơn đang được đặt tại Riyadh, đó là xây dựng một tòa tháp cao khoảng 2km, thuộc Project Rise trong khu phát triển North Pole.

Theo MEED, Public Investment Fund (PIF) của Saudi Arabia đã nhận hồ sơ từ các đơn vị tư vấn quản lý dự án cho một khu trung tâm thương mại mới ở phía Bắc Riyadh, trong đó bao gồm siêu tháp 2 km được đề xuất. Hai dự án vì thế đại diện cho hai trạng thái hoàn toàn khác nhau: Một kỷ lục đang được xây dựng và một kỷ lục mới vẫn ở giai đoạn đề xuất.

Jeddah Tower đang thực sự vươn lên

Jeddah Tower là dự án có mức độ chắc chắn cao hơn rất nhiều. Công trình nằm tại North Obhur, Jeddah, là tâm điểm của Jeddah Economic City - khu đô thị hỗn hợp có tổng diện tích khoảng 5,3 triệum2. Theo Jeddah Economic Company, tòa tháp được thiết kế cao trên 1.000m, với hơn 167 tầng và được định hướng trở thành tòa nhà cao nhất thế giới khi hoàn thành.

Dự án từng bị đình trệ trong nhiều năm, nhưng bước ngoặt xuất hiện vào tháng 10/2024 khi Jeddah Economic Company ký thỏa thuận với Saudi Binladin Group để tiếp tục thi công.

Giá trị thỏa thuận lên tới 7,2 tỷ riyal Saudi, trong đó khoảng 1,1 tỷ riyal là phần chi phí cho các công việc đã thực hiện trước đó. Thời gian thi công dự kiến theo thỏa thuận là 42 tháng.

Tại thời điểm công bố thỏa thuận, công trình đã hoàn thành 63 tầng. Đến tháng 3/2026, báo cáo của Kingdom Holding cho biết tháp đã đạt Level 91, tương đương khoảng 370m, với hơn 65.000m3 bê tông được đổ và chu kỳ thi công khoảng 5 ngày cho mỗi tầng. Khoảng 5.200 nhân công làm việc liên tục 24/7 trên các hạng mục chính.

Đến tháng 8/2026, các báo cáo mới nhất cho biết Jeddah Tower đã vượt mốc 100 tầng, đưa công trình tiến gần hơn tới mục tiêu cuối cùng là vượt 1.000m. Như vậy, con số 1.000m trong câu chuyện về Jeddah Tower không phải chiều cao hiện tại của công trình, mà là chiều cao thiết kế mục tiêu khi hoàn thành.

Cao hơn Burj Khalifa hơn 170m

Nếu hoàn thành đúng thiết kế, Jeddah Tower sẽ vượt Burj Khalifa một khoảng đáng kể. Burj Khalifa cao 828m. Jeddah Tower được thiết kế trên 1.000m. Như vậy, chỉ riêng chiều cao dự kiến tối thiểu đã cao hơn kỷ lục hiện tại hơn 172m. Khoảng cách này không đơn thuần là một con số.

Để đưa một công trình vượt mốc 1km vào thực tế, bài toán kỹ thuật trở nên phức tạp hơn rất nhiều so với những tòa nhà cao vài trăm mét. Tải trọng, gió, dao động, nền móng, vận chuyển vật liệu theo chiều đứng, hệ thống thang máy và khả năng vận hành ở độ cao đặc biệt lớn đều trở thành những thách thức mà các kỹ sư phải xử lý.

Chính vì vậy, việc Jeddah Tower trở lại công trường có ý nghĩa lớn hơn một dự án bất động sản đơn lẻ. Nó là phép thử đối với khả năng hiện thực hóa một công trình chọc trời vượt giới hạn 1km.

Một “thành phố đứng” bên bờ Biển Đỏ

Jeddah Tower cũng không được thiết kế đơn thuần để lập kỷ lục chiều cao. Theo Jeddah Economic Company, công trình là một tổ hợp đa chức năng với khách sạn Four Seasons, căn hộ, văn phòng, các căn hộ cao cấp và khu quan sát với tầm nhìn 360 độ hướng ra Biển Đỏ.

Tòa tháp được thiết kế bởi kiến trúc sư Adrian Smith cùng nhóm Adrian Smith + Gordon Gill Architecture. Adrian Smith cũng là người từng tham gia thiết kế Burj Khalifa.

Về tổng thể, Jeddah Tower được tạo hình với các cạnh vươn lên từ một nền ba cánh, thu hẹp dần về phía đỉnh. Hình thái này vừa tạo dấu ấn kiến trúc vừa được tính toán để ứng phó với các điều kiện gió ở độ cao lớn.

Tòa tháp được đặt tại trung tâm của giai đoạn đầu Jeddah Economic City. Theo Kingdom Holding, riêng giai đoạn đầu của khu đô thị có diện tích khoảng 1,3 triệu m2, trong tổng thể khoảng 5,3 triệu m2. Nói cách khác, Saudi Arabia không chỉ xây một tòa nhà cao hơn 1km. Quốc gia này đang đặt Jeddah Tower làm hạt nhân cho một không gian đô thị mới bên bờ Biển Đỏ.

Và Riyadh muốn đi xa gấp đôi

Nếu Jeddah Tower gây chú ý bởi mục tiêu vượt 1.000m, thì đề xuất tại Riyadh còn đưa cuộc chơi sang một cấp độ khác.

Theo MEED, Project Rise bao gồm một siêu tháp được đề xuất cao khoảng 2km, nằm trong khu phát triển lớn hơn mang tên North Pole ở phía Bắc Riyadh. PIF đã nhận hồ sơ từ các công ty tư vấn cho vai trò quản lý dự án của tòa tháp và khu trung tâm thương mại xung quanh.

Con số 2.000m đặc biệt gây chú ý khi đặt cạnh những kỷ lục hiện tại: Burj Khalifa: 828m; Jeddah Tower: Trên 1.000m theo thiết kế và Rise Tower: Khoảng 2.000m theo đề xuất.

Nếu Rise Tower thực sự được xây dựng với chiều cao này, công trình sẽ cao khoảng 2,4 lần Burj Khalifa và gần gấp đôi mục tiêu chiều cao của Jeddah Tower. Đây không còn là câu chuyện “cao thêm vài chục mét” mà được xem là một bước nhảy về quy mô.

Rise Tower hiện mới là tham vọng

Khác với Jeddah Tower, Rise Tower hiện chưa phải một công trường đang thi công.

MEED xác định đây là một “proposed 2-kilometre megatall tower”, tức siêu tháp 2km được đề xuất. PIF đã tiến hành các bước liên quan đến lựa chọn tư vấn quản lý dự án, nhưng điều đó không đồng nghĩa tòa tháp đã được quyết định xây dựng với đầy đủ thiết kế, tổng mức đầu tư và tiến độ thi công cuối cùng.

Vì vậy, con số 2.000m được xem là mục tiêu trong phương án đề xuất, không phải chiều cao của một công trình đã được triển khai trên thực địa. Tương tự, con số khoảng 5 tỷ USD được nhắc tới trong các thông tin về dự án cũng không phải tổng mức đầu tư chính thức đã được PIF công bố. MEED dẫn ước tính từ các nhà thầu từng định giá những siêu tháp trong khu vực rằng một công trình cao 2km có thể tiêu tốn khoảng 5 tỷ USD, tùy thiết kế cuối cùng.

Từ kỷ lục chiều cao đến chiến lược phát triển Riyadh

Rise Tower được đặt trong North Pole - một khu phát triển quy mô lớn ở phía Bắc Riyadh. Theo MEED, Project Rise bao gồm tòa tháp 2km và khu trung tâm thương mại xung quanh, nằm trong tổng thể North Pole. Kiến trúc sư Foster + Partners được lựa chọn sau một cuộc thi thiết kế được khởi động từ cuối năm 2022. Điều này cho thấy tham vọng của Saudi Arabia không chỉ nằm ở việc tạo ra một công trình cao kỷ lục.

Các siêu dự án đang được đặt trong chiến lược tái định hình các đô thị lớn của quốc gia này, đặc biệt là Riyadh và Jeddah.

Một tòa tháp cao 2km, nếu trở thành hiện thực, sẽ không chỉ là nơi tập trung văn phòng hay căn hộ. Nó có thể trở thành tâm điểm của một khu đô thị mới, kéo theo nhu cầu về giao thông, thương mại, dịch vụ, lưu trú và không gian công cộng. Đây cũng là cách những công trình biểu tượng được kỳ vọng tạo ra hiệu ứng lớn hơn bản thân tòa nhà.

Burj Khalifa từng đưa Dubai lên đỉnh cao của cuộc đua nhà chọc trời. Với chiều cao 828m, công trình này vẫn đang giữ vị trí số 1 thế giới. Nhưng nếu Jeddah Tower hoàn thành đúng thiết kế, kỷ lục đó sẽ được chuyển sang Saudi Arabia. Và nếu Rise Tower được hiện thực hóa ở mức khoảng 2.000m, khoảng cách với Burj Khalifa sẽ không còn được tính bằng vài chục mét mà bằng hơn 1km.

Điều đáng nói là Saudi Arabia không chỉ cạnh tranh bằng chiều cao.

Jeddah Tower được đặt trong một khu đô thị mới bên Biển Đỏ. Rise Tower lại nằm trong một quy hoạch phát triển mới ở phía Bắc Riyadh. Cả hai đều cho thấy cách quốc gia này sử dụng những công trình quy mô cực lớn như những điểm neo để định hình các không gian đô thị mới. Đó là một chiến lược khác với việc đơn thuần xây một tòa nhà lập kỷ lục.

Nhìn các mốc thời gian của các nhà chọc trời, bước nhảy mà Saudi Arabia đang hướng tới đặc biệt lớn: 828m - Burj Khalifa, kỷ lục hiện tại; Trên 1.000m - Jeddah Tower, công trình đang được xây dựng trở lại và khoảng 2.000m - Rise Tower là công trình tham vọng đang ở giai đoạn đề xuất.

Nếu Jeddah Tower hoàn thành, Saudi Arabia sẽ lần đầu tiên sở hữu công trình vượt qua Burj Khalifa về chiều cao. Còn nếu Rise Tower được triển khai đúng phương án hiện nay, kỷ lục ấy có thể tiếp tục bị đẩy lên một khoảng cách chưa từng có. Nhưng giữa hai cột mốc đó vẫn còn một chặng đường rất dài.

Jeddah Tower đã có công trường, hợp đồng xây dựng và tiến độ thi công thực tế. Trong khi đó, Rise Tower mới đang ở giai đoạn đề xuất và chuẩn bị các bước phát triển dự án. Vì thế, không thể đặt hai dự án vào cùng một trạng thái triển khai.

Dẫu vậy, việc một quốc gia có thể đồng thời theo đuổi một tòa tháp vượt mốc 1km và nghiên cứu một công trình cao khoảng 2km cho thấy quy mô tham vọng của cuộc đua kiến trúc tại Trung Đông đang thay đổi.

Từ Dubai với Burj Khalifa 828m, đường chân trời Trung Đông có thể sắp chứng kiến một bước nhảy mới: Jeddah Tower hướng tới hơn 1.000m, còn Riyadh đặt lên bàn một tham vọng 2.000m. Một công trình đang vươn lên từng tầng. Một công trình khác vẫn nằm trên bản vẽ và trong các phương án phát triển.

Nhưng nếu cả hai câu chuyện cùng tiến xa, Saudi Arabia sẽ không chỉ cạnh tranh cho một kỷ lục - quốc gia này đang được kỳ vọng để viết lại cả giới hạn về độ cao mà một thành phố hiện đại có thể vươn tới.