Xuất hiện lễ hội cho phép người dân đấm nhau để giải quyết mọi ân oán, mâu thuẫn

Tại thị trấn vùng cao Santo Tomás (tỉnh Chumbivilcas, Peru), người dân duy trì lễ hội Takanakuy vào dịp Giáng sinh, trong đó những người có mâu thuẫn sẽ đấm, đá nhau để giải quyết bất đồng rồi ôm nhau khép lại chuyện cũ.

Santo Tomás nằm ở độ cao khoảng 3.600m so với mực nước biển, với hơn 10.000 cư dân tại thị trấn và các khu vực lân cận. Phần lớn dân cư thuộc cộng đồng bản địa Korilazos (Qorilazos) và sử dụng tiếng Quechua.

Theo VICE, Santo Tomás chỉ có 3 cảnh sát. Tòa án gần nhất cách thị trấn khoảng 12 giờ lái xe. Điều kiện địa lý cùng chi phí và thời gian cần thiết để theo đuổi các thủ tục pháp lý khiến nhiều người dân địa phương khó tiếp cận hệ thống tư pháp chính thức. Từ thực tế này, Takanakuy được cộng đồng duy trì như một phương thức xử lý những bất đồng trong đời sống.

Từ ngày 24 đến 26/12 hằng năm, người dân Santo Tomás tổ chức lễ hội Takanakuy. Tên gọi này có nguồn gốc từ tiếng Quechua, trong đó “takar” có nghĩa là đánh, còn “nakuy” mang nghĩa tương hỗ hoặc lẫn nhau.

"Đánh một trận" để dẹp hết ân oán

Takanakuy là một phần trong chuỗi hoạt động kéo dài nhiều ngày, với các màn ăn uống, uống rượu, diễu hành và nhảy múa trên đường phố. Phụ nữ biểu diễn những bài hát truyền thống gọi là "waylilla", đi cùng nhạc cụ dây. Lời ca đề cao sức mạnh, lòng can đảm của người Quechua và tinh thần phản kháng trước ảnh hưởng của thời kỳ thuộc địa, đồng thời đề cập đến cả hòa bình và xung đột.

Khi lễ hội bước vào phần thi đấu, những người có mâu thuẫn sẽ ghép thành từng cặp và đối đầu trên một võ đài vòng tròn trước sự chứng kiến của cộng đồng. Các nguyên nhân dẫn đến cuộc đấu rất đa dạng, từ tranh chấp đất đai, lãnh thổ, mâu thuẫn gia đình, chuyện tình cảm đến những vụ việc trong sinh hoạt hàng ngày như mất cừu, mất thức ăn hoặc làm đổ một cốc bia.

Tuy nhiên, Takanakuy cũng thu hút những người tham gia vì muốn thử sức hoặc đơn giản muốn góp mặt trong lễ hội.

Để lý giải nguyên nhân cộng đồng duy trì các cuộc đấu, 2 nhà nhân chủng học Máximo Cama và Alejandra Ttito Tica dẫn lời một khán giả: “Vì những mối oán giận, vì những vấn đề phát sinh trong năm, họ đánh nhau. Nếu một thanh niên đã trưởng thành về thể chất và muốn thể hiện sức mạnh, anh ta có thể đánh nhau với người khác. Đó là một cuộc đấu mang tính nghi lễ; khi kết thúc, họ uống rượu và chicha (loại đồ uống lên men từ ngô) rồi trở thành bạn bè. Nó cũng giống như một môn thể thao".

Takanakuy có những quy định cụ thể nhằm kiểm soát các cuộc đối đầu. Trước khi giao đấu, hai bên bắt tay hoặc ôm nhau. Sau khi trận đấu kết thúc, họ tiếp tục ôm nhau, thể hiện mục đích khép lại mâu thuẫn và hướng tới một khởi đầu mới.

Người tham gia được phép đấm, tát và đá đối phương. Các hành vi cắn, kéo tóc, ghì giữ hoặc tiếp tục tấn công khi đối thủ đã ngã đều bị cấm. Nam giới thường sử dụng nắm đấm, trong khi phụ nữ chủ yếu dùng những cú đá mạnh.

Các trọng tài có mặt quanh võ đài để kiểm soát trận đấu và can thiệp khi cần thiết. Lực lượng Ronderos - lực lượng tư pháp cơ sở của cộng đồng, cũng tham gia giữ trật tự, cùng các trọng tài cầm roi đứng quanh khu vực thi đấu và giữa đám đông.

Trận đấu kết thúc khi một bên chảy máu, ngã xuống hoặc mất khả năng tự vệ. Trọng tài có thể lập tức bước vào can thiệp khi một võ sĩ bỏ cuộc hoặc cuộc đối đầu vượt quá giới hạn cho phép.

Takanakuy cũng có nguyên tắc riêng về kết quả. Cuộc đấu không nhằm đưa ra phán quyết xác định ai đúng, ai sai. Người tham gia tự diễn giải kết quả theo cách riêng, có thể coi đó là chiến thắng, sự giải tỏa cảm xúc hoặc cách đáp lại một mâu thuẫn cũ.

Trong một số trường hợp, sự tức giận vẫn còn và người thua rời khỏi võ đài với hai tay che mặt. Bạn bè hoặc người thân của họ có thể tiếp tục thách đấu người chiến thắng để bảo vệ danh dự cho người thua. Khi các cuộc đấu kết thúc, người tham gia trở về nhà ăn uống và dùng đồ uống có cồn để giảm đau.

Thu hút người tham gia ở nhiều độ tuổi

Trong thời gian diễn ra Takanakuy, các ranh giới về địa vị xã hội được thu hẹp trên võ đài. Cấp trên có thể đối đầu với nhân viên, thương nhân giao đấu với người phục vụ, các thành viên trong cùng gia đình cũng có thể trở thành đối thủ.

Người tham gia thuộc nhiều độ tuổi, từ trẻ nhỏ đến người cao tuổi. Trong những năm gần đây, số phụ nữ bước lên võ đài tăng lên và hình thức này dần được chấp nhận rộng rãi hơn tại địa phương.

Victor - một võ sĩ tham gia Takanakuy, cho biết việc giao đấu đem lại cảm giác thỏa mãn. Theo anh, cuộc đấu còn là cách chứng minh sức mạnh và khả năng bảo vệ bản thân, gia đình trước những bất công trong cuộc sống.

Nguồn gốc chính xác của Takanakuy vẫn còn nhiều tranh luận. Một số quan điểm cho rằng nghi lễ bắt nguồn từ các phong tục của cộng đồng bản địa tại Andes. Những giả thuyết khác liên hệ truyền thống này với các cuộc xung đột giữa người bản địa và thực dân Tây Ban Nha từ thế kỷ XVI.

Takanakuy hiện được duy trì tại nhiều khu vực thuộc vùng Andes của Peru, đặc biệt ở Cusco và các địa phương lân cận. Một số nghi lễ có hình thức tương đồng cũng xuất hiện tại các vùng cao của Bolivia.

Tại thị trấn San Pedro de Macha của Bolivia, Tinku là một nghi lễ thường được tổ chức vào tháng 5, kết hợp âm nhạc, nhảy múa và những cuộc đối đầu trực tiếp. Trong tiếng Quechua, “Tinku” mang nghĩa “cuộc gặp gỡ”. Người tham dự mặc trang phục truyền thống, đội những chiếc mũ da trang trí bằng lông vũ và tham gia các hoạt động cộng đồng kéo dài trong dịp lễ.

Cả Takanakuy và Tinku đều cho thấy những hình thức giải quyết xung đột được hình thành và duy trì trong các cộng đồng vùng Andes. Những nghi lễ này kết hợp yếu tố tranh đấu với các hoạt động văn hóa, đồng thời đặt trọng tâm vào việc khép lại bất đồng và duy trì quan hệ cộng đồng.

Theo VICE, Reuters, NyTimes, Economic Times, Americas Quarterly, Atlas Obscura