Anthropic 'đại chiến' Bộ Quốc phòng Mỹ, Trung Quốc ung dung hưởng lợi

Mỹ đang đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo vào quốc phòng và an ninh quốc gia, nhưng chính quyền Trump lại liên tục thay đổi chính sách trong lúc Trung Quốc nhanh chóng thu hẹp khoảng cách công nghệ. Những mâu thuẫn xoay quanh Anthropic cho thấy rõ tình thế khó xử của Washington: vừa muốn kiểm soát các công ty AI vì lý do an ninh, vừa không thể từ bỏ những công nghệ có thể mang lại lợi thế quân sự quyết định.

Giữa tháng 7, Không quân Mỹ yêu cầu các nhà thầu quốc phòng phải loại bỏ toàn bộ sản phẩm của Anthropic khỏi phần mềm dùng trong các hệ thống vũ khí và điều khiển trước ngày 1/9, nếu không có thể mất hợp đồng với Lầu Năm Góc. Nhưng chưa đầy một tháng sau, họ lại được thông báo rằng tạm thời chưa cần thực hiện yêu cầu này.

Sự đảo chiều phản ánh tình trạng hỗn loạn trong cách bộ máy an ninh Mỹ ứng phó với AI. Các cơ quan vốn vận hành nhiều hệ thống công nghệ cũ đang phải chạy đua với những mô hình AI có năng lực tăng lên chỉ trong vài tháng.

Cuộc đối đầu giữa Lầu Năm Góc và Anthropic

Tâm điểm tranh cãi là Anthropic và CEO Dario Amodei. Công ty muốn đặt ra giới hạn đối với cách quân đội Mỹ sử dụng các mô hình AI của mình. Sau nhiều tháng thương lượng, Anthropic chỉ còn giữ lại hai điều kiện chính: công nghệ của hãng không được sử dụng để giám sát người Mỹ trong nước và không được dùng cho các vũ khí hoàn toàn tự động thiếu sự kiểm soát cuối cùng của con người.

Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth phản đối, cho rằng một nhà cung cấp công nghệ không có quyền quyết định quân đội được sử dụng sản phẩm của mình như thế nào. Lầu Năm Góc sau đó coi Anthropic là một “rủi ro chuỗi cung ứng” và cấm sử dụng sản phẩm của công ty trong quân đội.

Theo các quan chức, gần như toàn bộ hệ thống quân sự từng sử dụng Claude for Government đã chuyển sang những mô hình AI khác. Anthropic cũng bị loại khỏi hệ thống Maven, nền tảng hỗ trợ phân tích tình báo và lựa chọn mục tiêu cho các cuộc không kích.

Nhưng việc cắt đứt với Anthropic nhanh chóng tạo ra một nghịch lý lớn.

Anthropic sau đó tung ra Mythos, một mô hình AI đặc biệt mạnh trong việc phát hiện và khai thác lỗ hổng phần mềm. Các quan chức NSA cho rằng công nghệ này có thể giúp Mỹ kiểm tra điểm yếu trong hệ thống quân sự của chính mình, đồng thời tìm kiếm lỗ hổng trong mạng lưới của Trung Quốc, Nga, Triều Tiên và Iran.

Một cựu quan chức cấp cao Mỹ thậm chí cho rằng từ bỏ Mythos chẳng khác nào “đơn phương giải giáp”, bởi nó có thể trở thành một trong những công cụ tấn công mạng mạnh nhất từng được phát triển.

Vì vậy, dù Lầu Năm Góc chính thức cấm Anthropic, NSA vẫn được phép sử dụng Mythos trên cơ sở thử nghiệm. Điều này cho thấy Mỹ khó có thể hoàn toàn loại bỏ một công ty AI hàng đầu nếu công nghệ của công ty đó mang lại lợi thế chiến lược.

AI đang thay đổi chiến tranh và an ninh mạng

Mỹ đã chi hàng tỷ USD để đưa AI vào các hoạt động quốc phòng, từ phát triển vũ khí giảm sự phụ thuộc vào con người, phân tích tình báo, kiểm tra mạng quân sự cho tới đánh giá độ an toàn của các hệ thống liên quan đến vũ khí hạt nhân.

AI cũng được xem là yếu tố then chốt trong kế hoạch Golden Dome của Tổng thống Trump, một hệ thống phòng thủ tên lửa đặt trong không gian.

Mối lo lớn hơn là AI có thể làm tăng mạnh năng lực tấn công mạng của các đối thủ. Trung Quốc từng xâm nhập vào mạng viễn thông và cơ sở hạ tầng trọng yếu của Mỹ trong các chiến dịch như Volt Typhoon và Salt Typhoon. Với các mô hình AI tiên tiến, những hoạt động tương tự có thể trở nên nhanh hơn, quy mô lớn hơn và khó phòng thủ hơn.

Các chuyên gia Mỹ ước tính Trung Quốc hiện chỉ chậm hơn Mỹ khoảng sáu tháng hoặc ít hơn về các mô hình AI tiên tiến nhất, dù còn tụt hậu nhiều năm trong việc sản xuất các loại chip cao cấp cần thiết cho AI.

Giám đốc CIA John Ratcliffe đã ví AI với “vũ khí hạt nhân kỹ thuật số”. Tuy nhiên, phép so sánh này có giới hạn. Vũ khí hạt nhân chủ yếu do nhà nước kiểm soát, trong khi AI được phát triển bởi doanh nghiệp tư nhân, phổ biến rộng rãi và được nâng cấp với tốc độ rất nhanh.

Thậm chí phía Trung Quốc cũng được cho là bắt đầu quan tâm đến khả năng thiết lập một số hình thức kiểm soát AI tương tự kiểm soát vũ khí. Đây có thể trở thành chủ đề trong các cuộc gặp giữa Tổng thống Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình.

Washington liên tục thay đổi chính sách

Mâu thuẫn với Anthropic chỉ là một phần trong sự thiếu nhất quán lớn hơn của chính quyền Trump.

Trong năm đầu, chính quyền chủ yếu theo đuổi cách tiếp cận ít quản lý, cắt giảm quy định và thúc đẩy xuất khẩu công nghệ Mỹ nhằm khiến thế giới phụ thuộc vào một “hệ sinh thái công nghệ Mỹ”.

Tháng 5, ông Trump hủy dự thảo yêu cầu các công ty AI phải gửi mô hình mới cho chính phủ đánh giá an toàn trong 90 ngày, vì lo quy định quá chặt sẽ giúp Trung Quốc có lợi thế.

Nhưng khi năng lực của Mythos trở nên rõ ràng, Washington lại chuyển sang áp dụng những biện pháp kiểm soát mạnh tay. Chính phủ từng cấm người nước ngoài tiếp cận mô hình này, bao gồm cả một số kỹ sư tham gia phát triển nó. Chỉ hai tuần sau, lệnh cấm lại được dỡ bỏ mà không có giải thích rõ ràng.

Gần đây, chính quyền tiếp tục yêu cầu các công ty AI hàng đầu như OpenAI và Anthropic cho phép chính phủ đánh giá các mô hình mới nhằm bảo đảm chúng không thể được sử dụng để chế tạo vũ khí sinh học, xâm nhập hệ thống mật hoặc tấn công các mạng kiểm soát vũ khí hạt nhân.

Tuy vậy, các mô hình “mở” lại được miễn trừ, dù nhiều mô hình dạng này đến từ Trung Quốc và có thể được người dùng tùy chỉnh. Một số lãnh đạo ngành AI cho rằng đây là một lỗ hổng lớn vì mô hình mở có thể nguy hiểm không kém.

Chính sách chip với Trung Quốc cũng thiếu nhất quán

Một ví dụ khác là các biện pháp kiểm soát chip Nvidia.

Chính quyền ông Trump ban đầu hạn chế xuất khẩu một số chip AI của Nvidia sang Trung Quốc. Nhưng sau cuộc gặp giữa ông Trump và CEO Jensen Huang, chính sách được nới lỏng, với điều kiện chính phủ Mỹ nhận được một phần doanh thu từ hoạt động bán chip.

Chính quyền cũng hủy một quy định thời Biden giới hạn việc bán các loại chip tiên tiến nhất cho các quốc gia ngoài nhóm đồng minh thân cận của Mỹ, nhưng chưa thống nhất được cơ chế thay thế.

Điều này tạo ra một nghịch lý: Washington lo ngại Trung Quốc bắt kịp về AI, nhưng đồng thời lại nới lỏng một số biện pháp vốn được thiết kế để hạn chế khả năng tiếp cận công nghệ của Bắc Kinh.

Các biện pháp kiểm soát cũng có thể phản tác dụng. Trung Quốc có thể tìm cách mua chip qua thị trường chợ đen hoặc đầu tư mạnh hơn vào việc tự sản xuất chất bán dẫn.

Bài toán khó của Mỹ

Washington hiện phải cân bằng hai rủi ro đối nghịch.

Nếu Mỹ kiểm soát các công ty AI quá chặt, hạn chế quyền tiếp cận của nước ngoài hoặc gây sức ép quá mức lên những công ty hàng đầu như Anthropic, các quốc gia khác - đặc biệt là châu Âu - có thể chuyển sang sử dụng các mô hình Trung Quốc.

Nhưng nếu quản lý quá lỏng, AI có thể được sử dụng cho tấn công mạng, vũ khí sinh học, hệ thống vũ khí tự động hoặc các hoạt động khác vượt khỏi khả năng kiểm soát của con người.

Hơn 1.300 nhân sự AI đã kêu gọi Mỹ giảm tốc độ phát triển công nghệ. Tuy nhiên, phe phản đối luôn đặt ra câu hỏi: “Nếu Mỹ chậm lại thì Trung Quốc sẽ làm gì?” Với lợi thế được cho là chỉ khoảng sáu tháng, Washington lo rằng bất kỳ sự chậm trễ nào cũng có thể khiến Mỹ mất vị thế dẫn đầu.

Chris McGuire, chuyên gia tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại, mô tả chính sách kiểm soát xuất khẩu của chính quyền Trump là “thiếu nhất quán”: Mỹ nới lỏng một số hạn chế với Trung Quốc và để lại nhiều kẽ hở, trong khi lại áp dụng các biện pháp mạnh nhất đối với Anthropic - một công ty của chính nước Mỹ.