Bộ Chính trị ra chỉ đạo quan trọng, kéo dài chuỗi giá trị tài nguyên: Loạt doanh nghiệp trên sàn đứng trước cơ hội mới

Theo Kết luận 83-KL/TW ngày 8/8/2026, Bộ Chính trị đánh giá công nghiệp vật liệu Việt Nam đã từng bước đáp ứng nhu cầu nguyên liệu đầu vào cho nền kinh tế nhưng vẫn tồn tại hạn chế lớn: hoạt động sản xuất còn nặng về khai thác tài nguyên, giá trị gia tăng thấp, trong khi vật liệu chất lượng cao, vật liệu công nghệ cao và vật liệu đặc chủng vẫn phụ thuộc đáng kể vào nhập khẩu.

Trọng tâm chính sách mới là dịch chuyển từ khai thác tài nguyên sang làm chủ công nghệ vật liệu, từ phát triển theo chiều rộng sang chiều sâu. Bộ Chính trị yêu cầu quản lý khoáng sản chiến lược theo chuỗi giá trị từ thăm dò, khai thác, tinh chế, sản xuất vật liệu ứng dụng đến tái chế và dự trữ; đồng thời hạn chế tối đa xuất khẩu khoáng sản thô.

Đáng chú ý, định hướng này không chỉ dừng ở khai khoáng. Kết luận yêu cầu hình thành các chuỗi công nghiệp vật liệu khép kín đối với nhiều nhóm như đất hiếm, vật liệu pin, vật liệu điện tử - bán dẫn, nhôm, thép, titan, kim loại màu, hợp kim đặc chủng, hóa chất, phân bón và carbon. Đến năm 2030, Việt Nam đặt mục tiêu làm chủ một số công nghệ chế biến sâu đất hiếm, vật liệu bán dẫn, vật liệu pin và phấn đấu tỷ lệ nội địa hóa một số vật liệu chiến lược đạt 50%.

Với cộng đồng doanh nghiệp, Bộ Chính trị xác định doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt doanh nghiệp tư nhân, là trung tâm và chủ thể chính trong thương mại hóa công nghệ, tổ chức sản xuất và tham gia chuỗi cung ứng. Nhà nước cũng được định hướng xây dựng cơ chế hỗ trợ hình thành các doanh nghiệp vật liệu lớn có khả năng cạnh tranh khu vực và quốc tế, dẫn dắt chuỗi giá trị và tham gia sâu vào mạng lưới sản xuất toàn cầu.

Trong nhóm doanh nghiệp trên sàn, Masan High-Tech Materials (mã MSR) là một trường hợp khá sát với định hướng này. Doanh nghiệp đang vận hành chuỗi khai thác - chế biến vonfram tại Việt Nam và trong tháng 7 vừa qua đã ký hợp tác với GB Innovation của Hàn Quốc, đưa tinh quặng vonfram từ nước này về Việt Nam để chế biến thành các sản phẩm trung gian như APT và oxide vonfram. Điều này giúp MSR tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng vonfram ngoài Trung Quốc, thay vì chỉ tập trung vào khai thác tài nguyên trong nước.

Trước đó, MSR cũng công bố kế hoạch mở rộng vùng tài nguyên quanh Núi Pháo, với tiềm năng bổ sung khoảng 115 triệu tấn tài nguyên vonfram đa kim theo số liệu tính toán từ Quy hoạch Khoáng sản quốc gia. Doanh nghiệp dự kiến nâng công suất oxide vonfram lên hơn 8.000 tấn WO₃, qua đó kéo dài dư địa hoạt động khai thác và chế biến trong nhiều năm tới.

Ở lĩnh vực thép, Hòa Phát (HPG) đang đứng trước bước mở rộng quy mô lớn sau khi Dung Quất 2 đi vào vận hành. Tập đoàn đặt mục tiêu sản lượng gần 15 triệu tấn thép trong năm 2026, trong đó HRC từ Dung Quất 2 dự kiến đóng góp thêm 3-4 triệu tấn. Công suất thép của Hòa Phát được nâng lên khoảng 16 triệu tấn/năm từ cuối năm nay.

Đáng chú ý hơn về chiều sâu sản phẩm, Hòa Phát cho biết đang gia tăng tỷ trọng thép chất lượng cao, hiện chiếm trên 60% sản lượng, phục vụ các lĩnh vực cơ khí chế tạo, ô tô, đóng tàu, dầu khí và năng lượng. Tập đoàn cũng đang triển khai nhà máy thép ray và thép đặc biệt tại Dung Quất, dự kiến có sản phẩm từ quý II/2027, hướng tới phục vụ các dự án đường sắt trong nước và xuất khẩu.

Hóa chất Đức Giang (DGC) lại nằm ở một mắt xích khác của chuỗi vật liệu hóa chất. Doanh nghiệp có nền tảng sản xuất phốt pho vàng - nguyên liệu quan trọng trong một số công đoạn của ngành điện tử, bán dẫn và đang mở rộng sang các sản phẩm hóa chất có giá trị gia tăng cao hơn. Dự án Tổ hợp Hóa chất Nghi Sơn là một trong những động lực mở rộng mới của DGC trong giai đoạn tới.

Trong khi đó, Tổng Công ty Khoáng sản TKV (KSV) đại diện cho nhóm doanh nghiệp khai khoáng đang nắm giữ vai trò quan trọng trong chuỗi nguyên liệu kim loại màu. KSV hiện là doanh nghiệp niêm yết trên HNX, với vốn điều lệ 2.000 tỷ đồng và hoạt động trong lĩnh vực khai khoáng.

Điểm chung của các doanh nghiệp này là đang đứng trước một thay đổi quan trọng về cách nhìn đối với tài nguyên: Giá trị không chỉ nằm ở lượng quặng, mỏ hay công suất khai thác, mà ngày càng nằm ở khả năng tinh chế, chế biến sâu, phát triển vật liệu và kết nối được với khách hàng trong chuỗi sản xuất toàn cầu.

Đây cũng chính là khoảng trống mà Kết luận 83-KL/TW đặt ra khi yêu cầu Việt Nam chuyển từ vị thế tham gia chuỗi cung ứng sang từng bước làm chủ những công đoạn có giá trị gia tăng cao hơn. Bộ Chính trị đồng thời yêu cầu xây dựng Chiến lược quốc gia phát triển công nghiệp vật liệu đến năm 2030, tầm nhìn 2045 ngay trong năm 2026, đồng thời hình thành 3-5 trung tâm nghiên cứu vật liệu quốc gia vào năm 2028.