Bữa ăn 'siêu năng lượng' của một phi công lái máy bay chiến đấu tại Việt Nam
Chứng kiến khẩu phần thịnh soạn, không ít độc giả bày tỏ sự ngỡ ngàng và nửa đùa nửa thật gọi đây là "bữa ăn đại gia".

Những ngày gần đây, trên nhiều trang mạng xã hội và các diễn đàn quân sự, hình ảnh khay thức ăn của các phi công lái tiêm kích Su-30MK2 thuộc Trung đoàn Không quân 923 (Sư đoàn Không quân 371) thu hút lượng tương tác lớn.
Theo đó, khay ăn của một chiến sĩ đầy ắp đạm và rau củ gồm thịt gà luộc, thịt xá xíu, chả lá lốt, cá biển kho đi kèm hai món rau xanh và một đĩa trái cây tươi.

Chứng kiến khẩu phần thịnh soạn, không ít độc giả bày tỏ sự ngỡ ngàng và nửa đùa nửa thật gọi đây là "bữa ăn đại gia". Tuy nhiên, dưới góc độ y học hàng không và hậu cần quân đội, thực đơn này không phục vụ mục đích hưởng thụ mà đóng vai trò là nguồn nhiên liệu sinh học bắt buộc giúp cơ thể người lính phục hồi sau những giờ bay vắt cạn thể lực.
Định lượng dinh dưỡng khắt khe từ quy định của Bộ Quốc phòng
Để đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ đặc thù, tiêu chuẩn dinh dưỡng dành cho lực lượng không quân được nhà nước quản lý bằng những văn bản pháp quy chặt chẽ. Theo Thông tư 48/2026/TT-BQP do Bộ trưởng Bộ Quốc phòng ban hành ngày 25/5/2026 và chính thức áp dụng chế độ từ ngày 1/7/2026, tiêu chuẩn định lượng ăn của phi công quân sự được tính toán chi tiết đến từng gam dựa trên Phụ lục I.
Cụ thể, định mức nhiệt lượng cung cấp mỗi ngày cho phi công lái máy bay siêu âm đạt mức 4.860kcal và phi công lái máy bay dưới siêu âm là 4.630kcal. Con số này cao gấp hơn hai lần mức nạp 2.000-2.200kcal mỗi ngày của một nam giới trưởng thành làm việc văn phòng và tương đương với khẩu phần của các vận động viên điền kinh hay bơi lội chuyên nghiệp trong giai đoạn thi đấu đỉnh cao.
Danh mục thực phẩm tiêu chuẩn hàng ngày của phi công tiêm kích bao gồm 26 hạng mục nhằm bảo đảm sự cân bằng về vi chất. Về nhóm tinh bột và chất béo, cả hai nhóm phi công đều được cấp định lượng 600g gạo tám thơm, 75g lương thực chế biến, 40ml dầu thực vật, 20g đậu hạt cùng 20g vừng, lạc nhân.
Nguồn đạm động vật và hải sản được phân bổ đa dạng với 130g thịt lợn nạc loại 1, 50g xương sườn lợn, 120g cá nước ngọt loại 1, 170g cá, tôm nước mặn loại 1, 25g trứng gà hoặc trứng vịt và 25g trứng vịt lộn. Riêng nhóm phi công lái máy bay siêu âm được ưu tiên định lượng cao hơn ở một số thực phẩm giàu năng lượng gồm 170g thịt bò loại 1, 170g thịt gà loại 1, 500g trái cây tươi loại 1 và 15g kẹo sôcôla.
Trong khi đó, phi công lái máy bay dưới siêu âm hưởng mức 120g thịt bò loại 1, 120g thịt gà loại 1, 350g trái cây tươi loại 1 và không áp dụng định lượng sôcôla. Ngoài ra, thực đơn hàng ngày của họ còn đi kèm 600g rau xanh loại 1, 360ml sữa tươi đóng hộp, 500ml nước khoáng mặn không ga, 60g đường kính, 10g cà phê cùng các gia vị chuẩn như 40ml nước mắm hạng đặc biệt, 30g muối ăn I-ốt và 1g mì chính.

Khoang lái trở thành lò đốt năng lượng khắc nghiệt
Theo các chuyên gia y học hàng không, môi trường làm việc trên tiêm kích là thử thách ngặt nghèo đối với giới hạn sinh học của con người. Kết thúc mỗi chuyến bay huấn luyện hoặc làm nhiệm vụ, cơ thể phi công có thể sụt giảm trung bình 0,5kg trọng lượng.
Nguyên nhân lớn nhất đến từ tác động của lực quán tính G khi máy bay thực hiện các động tác nhào lộn hoặc tăng tốc đột ngột ở vận tốc siêu âm. Lúc này, máu bị dồn mạnh xuống phần thân dưới làm giảm lưu lượng máu lên não và tim.
Để không bị ngất xỉu trên không trung, phi công phải gồng chặt toàn bộ các nhóm cơ lớn ở đùi, bụng, ngực kết hợp kỹ thuật thở áp lực cao. Trạng thái gồng cơ liên tục khiến cơ thể tiêu hao năng lượng tối đa, làm cạn kiệt lượng đường glycogen dự trữ trong cơ bắp chỉ sau vài chục giây.


Song song với áp lực thể chất là sự căng thẳng thần kinh cực độ khi bộ não phải xử lý hàng trăm thông số kỹ thuật với độ chính xác tính bằng phần nghìn giây.
Hệ thần kinh giao cảm liên tục tiết ra adrenaline, đẩy nhịp tim tăng cao và tiêu tốn lượng lớn glucose trong máu. Cộng thêm sự biến động áp suất cabin và tình trạng mất nước, thất thoát khoáng chất natri, kali, magie qua mồ hôi trong bộ đồ bay chuyên dụng, mỗi giờ làm việc trên bầu trời của phi công tương đương với một buổi tập kháng lực cường độ cao kết hợp bài kiểm tra thần kinh ở ngưỡng chịu đựng tối đa. Nếu không nạp đủ năng lượng để tái tạo sợi cơ và cân bằng điện giải, thể trạng người lính sẽ nhanh chóng suy kiệt.

Bên cạnh dinh dưỡng, việc duy trì thể lực tại Trung đoàn Không quân 925 được Trung tá Đỗ Ngọc Trường, Phó Trung đoàn trưởng Quân huấn khẳng định là nhiệm vụ bắt buộc.
Hàng ngày, ngoài 4 bài thể dục buổi sáng và chạy bộ 3-6km hai buổi sáng chiều, phi công phải tập luyện thể thao hàng không từ 1-2 giờ với các khí tài chuyên dụng như vòng quay trụ, thang quay, vòng đổ, xà, tạ nhằm rèn luyện tiền đình và khả năng chịu tải.
Họ cũng tham gia chơi bóng chuyền, bóng rổ để tăng phản xạ nhanh nhạy và luôn trải qua bước kiểm tra của y sĩ hàng y ngay trước mỗi ban bay, duy trì tỷ lệ quân số khỏe đạt mức 100%.
Quy trình giám sát bếp ăn nghiêm ngặt như một nhiệm vụ chiến đấu
Theo thông tin từ website chính thức Phòng không - Không quân Việt Nam, tại Trung đoàn Không quân 925, đơn vị khai thác dòng tiêm kích Su-27, công tác nuôi dưỡng phi công được giám sát tỉ mỉ dưới sự điều hành của Thiếu tá Nguyễn Minh Tuấn, Chủ nhiệm Hậu cần Trung đoàn và Thượng úy QNCN Hoàng Hữu Dược, Quản lý bếp ăn phi công. Để bảo đảm mức 4.860kcal mỗi ngày, Hội đồng giá của đơn vị duy trì lịch khảo sát thực tế đều đặn hai lần vào ngày đầu tháng và giữa tháng.
Toàn bộ lương thực thực phẩm đều phải nhập từ các cơ sở uy tín có giấy chứng nhận vệ sinh an toàn thực phẩm, bảo đảm độ tươi ngon và tuyệt đối không sử dụng đồ để qua đêm. Đáng chú ý, khi địa bàn xuất hiện dịch bệnh ở gia súc, gia cầm, nhà bếp lập tức chuyển đổi sang các nguồn thực phẩm thay thế có giá trị dinh dưỡng tương đương.
Dựa trên kế hoạch huấn luyện bay hàng tuần, bếp trưởng cùng bộ phận quản lý và nhân viên quân y sẽ phối hợp lên thực đơn luân phiên trình Chủ nhiệm Hậu cần phê duyệt.

Bữa sáng của phi công thường gồm các món nước dễ hấp thu như phở gà, phở bò kết hợp cùng trứng vịt lộn, sữa tươi, cà phê, sôcôla hoặc nước trà để nạp nhanh năng lượng cho ca bay sớm. Bữa trưa và bữa tối duy trì cơ cấu tối thiểu 6 món gồm 4 món chính, hai món phụ và đồ tráng miệng như chè, sữa tươi hoặc hoa quả.
Vào những ngày huấn luyện bay, phi công còn được phục vụ thêm bữa ăn phụ ngay tại sân bay để bù đắp năng lượng tức thì.
Trong khâu chế biến, nhà bếp loại bỏ hoàn toàn các thực phẩm dễ sinh hơi, chứa nhiều dầu mỡ hoặc khó tiêu nhằm tránh gây áp lực lên hệ tiêu hóa khi bay ở độ cao lớn. Dụng cụ cấp dưỡng bắt buộc phải phơi khô hoặc trụng qua nước sôi trước khi chia suất ăn.
Đặc biệt, lực lượng quân y duy trì quy trình lưu mẫu thức ăn nghiêm ngặt trong vòng 24 giờ cho mọi bữa ăn. Bất kỳ dấu hiệu bất thường nào về tiêu hóa hay sức khỏe dù nhỏ nhất cũng khiến phi công lập tức bị đình chỉ bay để bảo đảm an toàn tuyệt đối.
Sự khác biệt trong chế độ ăn của phi công thế giới và Việt Nam
Nếu không quân Việt Nam áp dụng chế độ định lượng chuẩn đến từng gam thì với Không quân Mỹ, các phi công quân sự lại được phục vụ theo hình thức buffet tự chọn mà không gò bó bởi thực đơn cố định.
Dù vậy, sự tự do vẫn đi kèm với cơ chế giám sát y tế khắt khe thông qua các đợt kiểm tra định kỳ. Nếu phi công ăn uống thiếu kiểm soát dẫn đến tăng cân hoặc mất cân đối hình thể làm giảm khả năng chịu lực G, họ sẽ lập tức phải chịu hình thức "thiết quân luật" dinh dưỡng để ép cân theo chế độ tiêu chuẩn.