Vị Chính ủy xuất sắc là liệt sĩ có quân hàm cao nhất hy sinh tại Trường Sơn, được truy phong danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân

Người chiến sĩ cách mạng xuất sắc

Cố Đại tá Đặng Tính tên thật là Đặng Văn Ty (1920-1973), quê ở thôn Khúc Thủy, xã Cự Khê, huyện Thanh Oai, tỉnh Hà Tây (nay thuộc thành phố Hà Nội), trú quán tại Phả Lại, huyện Chí Linh, tỉnh Hải Hưng cũ.

Năm 1944, ông tham gia hoạt động cách mạng trong tổ chức Thanh niên Cứu quốc. Ông là một trong những người sáng lập Chi bộ Đảng Cộng sản đầu tiên của huyện Chí Linh, tỉnh Hải Dương (cũ). Năm 1945, ông được kết nạp vào Đảng và tham gia khởi nghĩa giành chính quyền tại tỉnh Bắc Giang (nay là tỉnh Bắc Ninh).

Trong kháng chiến chống thực dân Pháp, ông lần lượt đảm nhiệm nhiều trọng trách. Năm 1946, ông giữ cương vị Bí thư Tỉnh ủy Hải Dương. Giai đoạn 1950-1951, ông là Chính ủy Mặt trận Đường số 5 Hà Nội - Hải Phòng. Từ năm 1951-1953, ông đảm nhiệm cương vị Chính ủy Liên khu 3, sau đó là Tư lệnh kiêm Phó Bí thư Khu Tả Ngạn sông Hồng.

Sau đó, ông lần lượt giữ các chức vụ Cục trưởng Cục Dân quân, Cục trưởng Cục Tác chiến, Bộ Tổng Tham mưu và Cục trưởng Cục Không quân trong giai đoạn 1954-1962.

Năm 1963, Bộ Tư lệnh Quân chủng Phòng không - Không quân được thành lập, Đại tá Đặng Tính được bổ nhiệm làm Chính ủy. Trên cương vị này, ông cùng tập thể lãnh đạo góp phần xây dựng Quân chủng trưởng thành nhanh chóng, tổ chức lực lượng và chiến đấu giành nhiều thắng lợi.

Năm 1971, trước yêu cầu của tuyến đường Trường Sơn đang ngày càng trở nên đặc biệt quan trọng và cần một Chính ủy có nhiều kinh nghiệm, Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên ra Hà Nội làm việc với Quân ủy Trung ương. Thượng tướng Song Hào, Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị, trực tiếp nói với vị Tư lệnh Trường Sơn rằng: “Trong các Phó chủ nhiệm Tổng cục Chính trị, các Chính ủy quân khu, quân chủng, anh muốn xin ai thì Quân ủy sẽ quyết cho người đó”.

Vốn từng biết ông Đặng Tính từ thời kháng chiến chống thực dân Pháp, Tư lệnh Đồng Sỹ Nguyên đã lựa chọn ông. Ngày 24/10/1971, ông chính thức nhận nhiệm vụ Chính ủy Bộ Tư lệnh Trường Sơn.

Vị Chính ủy gần gũi, quyết đoán trên tuyến lửa Trường Sơn

Trên tuyến lửa, với phong cách làm việc sâu sắc, quyết đoán và cụ thể, Chính ủy Đặng Tính có mặt tại nhiều chiến trường, mặt trận trọng điểm để trực tiếp tham gia chỉ huy bộ đội. Từ thực tiễn chiến đấu ở những nơi ác liệt, ông cùng tập thể lãnh đạo có thêm cơ sở để đưa ra những quyết định kịp thời, phù hợp với yêu cầu nhiệm vụ.

Các lực lượng cao xạ, pháo binh, phòng không, công binh, thông tin, hậu cần, quân y, xăng dầu... đều gắn bó với vị Chính ủy. Trong những hồi ức về người đồng đội, Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên khẳng định: “Anh Đặng Tính với tư thế đĩnh đạc của một cán bộ lãnh đạo chỉ huy tự tin, lạc quan hiếm có. Anh là một cán bộ quân sự, chính trị song toàn, xuất sắc. Tuy thời gian anh sống và chiến đấu trên tuyến đường Trường Sơn ngắn nhưng công lao của anh đóng góp cho tuyến đường rất có giá trị”.

Đối với cán bộ, chiến sĩ Trường Sơn, ông luôn giữ sự gần gũi, hòa mình với bộ đội. Tại Ba Lòng, Quảng Trị, tháng 3/1972, sau một đợt bom B52 rải thảm, khi bộ đội công binh xuống sửa đường, Chính ủy Đặng Tính đã có mặt tại đó. Ông cùng các chiến sĩ vác đá lấp hố bom, trực tiếp tham gia khắc phục hậu quả bom đạn.

Không chỉ cùng bộ đội làm nhiệm vụ trên tuyến đường, ông còn cắt tóc cho thương binh, lợp lán cùng chiến sĩ, nói chuyện thời sự và đọc thơ, làm thơ. Sự gần gũi ấy khiến ông được cán bộ, chiến sĩ coi như người anh, người bạn thân thiết.

Một dấu ấn khác của Chính ủy Đặng Tính tại Trường Sơn là chủ trương đưa các nhà văn, nhà thơ, họa sĩ, nhạc sĩ, văn công, tuyên văn vào tuyến lửa. Những tác phẩm văn học, nghệ thuật được sáng tác và biểu diễn ngay tại chiến trường đã trực tiếp cổ vũ, động viên cán bộ, chiến sĩ, góp phần xây dựng phẩm chất cao đẹp của Bộ đội Trường Sơn - Bộ đội Cụ Hồ.

Từ chủ trương đó, Trường Sơn trở thành nơi có nhiều tác phẩm văn học, nghệ thuật gắn với cuộc sống chiến đấu của cán bộ, chiến sĩ. Nhiều bài hát, trường ca và tiểu thuyết về chiến tranh đã ra đời từ thực tiễn của tuyến đường huyền thoại.

Đầu tháng 4/1973, trong một chuyến đi kiểm tra và giao nhiệm vụ cho các sư đoàn đang làm nhiệm vụ tại khu vực Hạ Lào, Chính ủy Đặng Tính hy sinh trên chiến trường. Theo tư liệu của Quân chủng Phòng không - Không quân, ông hy sinh ngày 4/4/1973 tại Trường Sơn.

Sự hy sinh của ông để lại niềm tiếc thương sâu sắc trong Bộ đội Trường Sơn cũng như cán bộ, chiến sĩ Quân chủng Phòng không - Không quân nơi ông từng công tác. Người chỉ huy có năng lực, sống giản dị, chân tình và luôn dành sự quan tâm cho cấp dưới đã nằm lại trên chính tuyến đường mà ông từng ngày đêm gắn bó.

Theo Tạp chí Văn hóa và Phát triển, trong số hơn 20.000 liệt sĩ của Binh đoàn Trường Sơn nằm lại với những con đường huyền thoại, Chính ủy Đại tá Đặng Tính là người có cấp bậc, chức vụ cao nhất và thuộc những người có tuổi đời cao nhất trong số các liệt sĩ Trường Sơn.

Khi hy sinh, ông đã có quyết định bổ nhiệm giữ chức Phó Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị và được dự kiến phong quân hàm vượt cấp từ Đại tá lên Trung tướng.

Sinh thời, ông được bầu làm Đại biểu Quốc hội khóa III và khóa IV. Trên các lĩnh vực chính trị, quân sự, ngoại giao, ông đều hoàn thành nhiệm vụ được giao. Ông được Quốc hội và Chính phủ tặng thưởng Huân chương Hồ Chí Minh, Huân chương Quân công hạng Nhất, hạng Ba, Huân chương Chiến thắng hạng Nhất, Huân chương Chiến sĩ vẻ vang hạng Nhất, hạng Nhì, hạng Ba, được phong quân hàm Đại tá vào tháng 8/1958.

Tháng 2/2010, ông được truy phong danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Cuộc đời hoạt động cách mạng của Đại tá Đặng Tính trải qua nhiều chiến trường, nhiều cương vị và những giai đoạn quan trọng của lịch sử dân tộc. Ông đã để lại dấu ấn của một cán bộ quân sự, chính trị có năng lực, một người chỉ huy gần gũi với bộ đội và một người dành trọn tâm sức cho sự nghiệp cách mạng.

Bài viết sử dụng thông tin tham khảo từ các nguồn:

- Chính ủy Đặng Tính - Phòng không - Không quân

- Chính ủy Đặng Tính với Đường Trường Sơn huyền thoại - Báo Quốc phòng Thủ đô Online

- Chính ủy Đặng Tính - Bài 2: Chính ủy Đặng Tính với đường Trường Sơn huyền thoại - Báo Quân đội Nhân dân

- Người Anh hùng liệt sỹ có quân hàm cao nhất trong số các liệt sỹ Trường Sơn nằm lại Trường Sơn - Tạp chí Điện tử Văn hóa và Phát triển