Cách người Do Thái dạy con làm giàu từ nông nghiệp công nghệ cao: Đưa con ra sa mạc làm nông, lớn lên trở thành triệu phú

Israel thường được nhắc đến như thung lũng Silicon của ngành nông nghiệp và công nghệ nước. Trên vùng đất mà hơn 60% diện tích là sa mạc, người Do Thái đã xây dựng nên những nông trại trù phú, xuất khẩu nông sản đi khắp thế giới. Nhưng điều đáng học hỏi nhất không nằm ở hệ thống tưới nhỏ giọt hay nhà kính hiện đại, mà ở tư duy giáo dục được gieo trồng ngay từ khi con trẻ còn rất nhỏ.

Theo Huỳnh Thanh Dư (Cựu tu nghiệp sinh nông nghiệp tại Israel), trong thời gian tu nghiệp tại Israel, Dư có cơ hội sống tại một làng nông nghiệp của người Do Thái theo mô hình moshav, gần với hợp tác xã nhưng mang dáng dấp một cộng đồng làng. Nơi Dư ở là Moshav Ein Yahav, nằm dọc quốc lộ 90 nối Tel Aviv với thành phố Eilat, thuộc thung lũng Arava của sa mạc Negev.

Khí hậu ở đây khắc nghiệt đến cực đoan. Mùa hè, nhiệt độ thường xuyên chạm ngưỡng 45 đến 50 độ C, mưa hiếm và ngắn, độ ẩm và nhiệt độ chênh lệch mạnh giữa ngày và đêm. Hệ sinh thái tự nhiên gần như nghèo nàn, chủ yếu là cát đá và cây bụi. Thế nhưng, ngay khi xe buýt bước qua cổng làng, trước mắt lại là một khung cảnh hoàn toàn khác. Những nông trại xanh mướt, nhà kính nối tiếp nhau, hệ thống tưới tiêu vận hành chính xác đến từng giọt nước.

Israel chỉ có khoảng 1,7% dân số làm nông nghiệp nhưng mỗi năm xuất khẩu khoảng 3,5 tỷ USD nông sản, nằm trong nhóm các quốc gia xuất khẩu nông nghiệp hàng đầu thế giới. Điều phi thường ấy không chỉ đến từ công nghệ, mà từ tư duy coi nông nghiệp là nền tảng để làm giàu bền vững.

Người Do Thái không đợi con trưởng thành mới nói đến lao động. Họ dạy con làm nông ngay từ nhỏ, không phải bằng lý thuyết, mà bằng trải nghiệm thực tế.

Yossi Yitzhaki, sinh ra trong một gia đình nông nghiệp ở Kiryat Gat, là một ví dụ tiêu biểu. Từ những bài học trồng rau sau vườn của mẹ và thói quen tiết kiệm tài nguyên từ cha, anh đã hình thành một tình yêu sâu sắc với đất đai. Sau này, Yossi sáng lập Siach Hasadeh, một mô hình giáo dục đặc biệt dành cho trẻ em, nằm cách Jerusalem khoảng 15 km về phía tây bắc.

Tại đây, trẻ em được rời xa thiết bị điện tử để làm việc trên cánh đồng, trồng và thu hoạch rau, ủ phân từ rác hữu cơ, làm khô gia vị, chăm sóc động vật nhỏ. Các em được học về sinh thái, tái chế, những luật lệ trong Kinh Thánh liên quan đến đất đai, và trên hết là tinh thần trân trọng tài nguyên, lao động và giá trị cộng đồng.

Ở Siach Hasadeh, không có khái niệm rác thải. Vali cũ, bồn rửa hỏng hay khung giường được tái sử dụng làm chậu trồng cây. Rau thừa và vỏ trái cây được ủ làm phân. Nước thải được xử lý để tái sử dụng trong nông nghiệp. Sự tiết kiệm ấy không phải do nghèo, mà là một lối tư duy đã ăn sâu vào văn hóa.

Tại các moshav, hình ảnh trẻ em tham gia lao động là điều rất bình thường. Vào mùa hè, khi nhiệt độ ngoài trời thường xuyên ở mức 40 độ C, nhiều chủ nông trại vẫn chở con mình ra nhà kính làm việc. Các em không làm nhanh, không khéo, nhưng làm đều đặn đến hết giờ.

Sau vài ngày, các em được trả lương như những công nhân thực thụ. Đó không chỉ là tiền công, mà là bài học về giá trị lao động. Nhiều bạn trẻ ở đây đã có thể quản lý nhà máy đóng gói hàng trăm tấn nông sản mỗi ngày để xuất khẩu sang châu Âu và Mỹ. Có những đứa trẻ hơn 10 tuổi đã rành rọt máy móc, xe vận chuyển trong nông trại, làm việc thành thạo và có trách nhiệm.

Cuộc sống của họ không chỉ xoay quanh trường lớp, mà gắn chặt với lao động thực tế và đồng tiền do chính mình tạo ra.

Những thử thách khắc nghiệt về khí hậu, lịch sử và địa chính trị buộc Israel phải đổi mới không ngừng. Một tỷ lệ rất cao thanh niên Do Thái mang trong mình khát vọng khởi nghiệp. Trung bình, cứ khoảng 1.400 người dân lại có một start up.

Riêng trong lĩnh vực nông nghiệp và thực phẩm, Israel đã tạo ra hơn 500 công ty khởi nghiệp Agri FoodTech. Năm 2020, ngay trong giai đoạn đại dịch, các start up này vẫn thu hút khoảng 290 triệu USD vốn đầu tư. Trong 50 công ty công nghệ nông nghiệp hàng đầu thế giới, có tới 10 doanh nghiệp đến từ Israel.

Trong thời gian phục vụ quân đội bắt buộc từ 2 đến 2,5 năm, thanh niên Israel được tiếp cận robot, trí tuệ nhân tạo, cảm biến và công nghệ cao. Đây cũng là giai đoạn họ tích lũy kinh nghiệm, xây dựng đội nhóm và hình thành tư duy giải quyết vấn đề, nền tảng cho các dự án khởi nghiệp sau này.

Nông nghiệp, từ chỗ chỉ là phương tiện sinh tồn, đã trở thành bệ phóng để người Do Thái ứng dụng công nghệ, tạo ra những doanh nghiệp trị giá hàng triệu USD.

Việt Nam có điều kiện tự nhiên thuận lợi hơn rất nhiều so với Israel để phát triển nông nghiệp. Chúng ta không chỉ có thể làm nông nghiệp công nghệ cao, mà còn có thể đa dạng các mô hình nông nghiệp thuận tự nhiên. Vấn đề cốt lõi nằm ở con người, ở năng lực, tư duy và cách đào tạo những người làm nông.

Điều Dư tâm đắc nhất từ Israel là tư duy khởi nghiệp nông nghiệp liên ngành và sự đồng lòng của cả xã hội trong việc coi nông nghiệp là thương hiệu quốc gia. Đó là bài học không chỉ dành cho những người làm nông, mà cho cả những ai đang nghĩ đến con đường làm giàu bền vững từ đất đai.