Căn biệt thự cổ gắn với vị Đại tướng duy nhất trong lịch sử hiện đại đánh bại 4 cường quốc trên thế giới, nằm trên hòn đảo giữa lòng hồ nhân tạo rộng 2.500ha
Đây từng là nơi Đại tướng cùng gia đình sinh hoạt, nghỉ ngơi bên cạnh căn nhà tại số 30 Hoàng Diệu (Hà Nội).
Trong lòng nhiều người dân Việt Nam, Đại tướng Võ Nguyên Giáp không chỉ là vị tướng văn võ song toàn, người học trò xuất sắc của Chủ tịch Hồ Chí Minh mà còn là một con người nghĩa tình, thủy chung, giản dị.
Với những công lao to lớn trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, hình ảnh và những dấu ấn về cuộc đời Đại tướng được lưu giữ tại nhiều di tích, nhà tưởng niệm, nhà lưu niệm trên khắp cả nước.
Một trong những địa điểm gắn với những năm tháng nghỉ hưu của Đại tướng là căn biệt thự cổ trên đảo Kim Bảng, thuộc hồ Núi Cốc - lòng hồ nhân tạo rộng 2.500ha ở tỉnh Thái Nguyên. Đây từng là nơi Đại tướng cùng gia đình sinh hoạt, nghỉ ngơi bên cạnh căn nhà tại số 30 Hoàng Diệu (Hà Nội).
Đảo Kim Bảng rộng hơn 30ha, là một trong 89 hòn đảo trên hồ Núi Cốc. Ngày 22/11/1996, UBND tỉnh Thái Nguyên cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đảo Kim Bảng cho ông Võ Điện Biên - con trai lớn của Đại tướng để trồng và quản lý rừng phòng hộ. Trong khuôn viên đảo, một phần diện tích được khoanh lại để xây dựng nhà nghỉ cho Đại tướng.
Ngôi nhà được khởi công năm 1996 và hoàn thành vào năm 1999. Đúng ngày sinh nhật lần thứ 89 của mình (25/8/2000), Đại tướng đã cùng gia đình lên thăm và nghỉ tại ngôi nhà này.
Căn nhà được xây dựng 2 tầng, mái ngói, mang kiến trúc hiện đại nhưng vẫn giữ dáng dấp của nhà sàn của đồng bào Tày, Nùng ở Việt Bắc. Công trình có diện tích 259m² sàn, nằm trong khuôn viên khoảng 3.000m², xung quanh là cây lâu năm, sân vườn và bể cá. Phần diện tích còn lại rộng 35.100m² được sử dụng để trồng rừng phòng hộ, trong đó có hơn 80 cây thông.
Năm 2011, ông Võ Điện Biên ủy quyền cho ông Nguyễn Quý Nghĩa quản lý khu nhà.
Sau khi Đại tướng qua đời năm 2014, gia đình đưa chân nhang từ Hà Nội về ngôi nhà để thắp hương tưởng nhớ. Năm 2020, nhân kỷ niệm 109 năm ngày sinh của Đại tướng, một bức tượng đồng của ông được đặt tại đây.
Gần 30 năm qua, ngôi nhà vẫn giữ được nét giản dị, hướng về phía Nam hồ Núi Cốc, xung quanh là mặt hồ trong xanh và những hàng cây tỏa bóng mát. Những kỷ vật tại đây gắn với cuộc đời và những lần Đại tướng về nghỉ ngơi bên hồ Núi Cốc vẫn được gìn giữ cho đến hiện tại.
Trong khuôn viên ngôi nhà có một cây đa được Đại tướng cho người mang lên trồng vào năm 1998. Cây đa ngày nay tỏa bóng xanh mát và trở thành một trong những hình ảnh quen thuộc gắn với không gian nơi đây.
Tại phòng khách, bức ảnh Đại tướng Võ Nguyên Giáp chụp cùng Chủ tịch Hồ Chí Minh năm 1950 ở Thái Nguyên trước giờ xuất phát đi Chiến dịch Biên giới được treo trang trọng. Trong bức ảnh, Chủ tịch Hồ Chí Minh nằm nghỉ trên tấm bạt bên gốc đa chợ Đu, huyện Phú Lương cũ, còn Đại tướng ngồi bên cạnh. Phòng khách cũng lưu giữ nhiều bức ảnh do các phóng viên, nhà báo từng gặp gỡ, phỏng vấn Đại tướng trao tặng gia đình.
Cùng với những bức ảnh, gia đình còn gìn giữ các kỷ vật từng gắn bó với Đại tướng như chiếc giường ngủ bằng gỗ đơn sơ, bộ bàn ghế làm việc bằng gỗ thông, bộ bàn ghế mây để ngồi uống nước và bộ bàn ăn nơi gia đình Đại tướng từng quây quần dùng bữa.
Ban thờ trong nhà được đặt trên bộ bàn ăn mà Đại tướng và gia đình từng sử dụng, được đưa từ số 30 Hoàng Diệu lên.
Hiện ngôi nhà lưu niệm chưa mở cửa rộng rãi để đón khách tham quan. Các đoàn khách đến thăm thường phải liên hệ và được gia đình nhất trí. Hằng năm, vào các dịp lễ, chính quyền địa phương tổ chức các đoàn đến thắp hương tưởng nhớ Đại tướng tại nơi lưu giữ những kỷ vật gắn với cuộc đời ông.
Đại tướng Võ Nguyên Giáp (1911-2013) là một chỉ huy quân sự lỗi lạc của Việt Nam.
Đại tướng là người duy nhất trong lịch sử hiện đại đánh bại quân của đế quốc Nhật Bản, quân đội Pháp, quân đội Mỹ và quân đội Trung Quốc hùng mạnh.
