Che giấu doanh thu bằng 'hai sổ kế toán' có thể bị phạt đến 10 tỷ đồng và xử lý hình sự
Đây là hành vi bị nghiêm cấm và được xác định là một hình thức điển hình của gian lận, trốn thuế.
Ban Pháp chế (Cục Thuế) vừa ban hành sổ tay hướng dẫn phòng, chống việc sử dụng hai hệ thống sổ kế toán tài chính, đồng thời cảnh báo doanh nghiệp, hộ kinh doanh về các chế tài nghiêm khắc đối với hành vi lập "hai sổ kế toán" để trốn thuế.
Theo Cục Thuế, hành vi sử dụng "hai sổ kế toán" là việc một đơn vị đồng thời lập và vận hành từ hai hệ thống sổ kế toán tài chính trở lên.
Trong đó, một hệ thống ghi nhận số liệu thấp hơn thực tế để kê khai với cơ quan thuế nhằm giảm số thuế phải nộp, còn hệ thống còn lại phản ánh doanh thu, chi phí và lợi nhuận thực tế phục vụ quản trị nội bộ hoặc các mục đích khác như vay vốn, chia lợi nhuận.
Cơ quan thuế khẳng định bản chất của hành vi này là cố ý che giấu doanh thu, quy mô hoạt động sản xuất, kinh doanh nhằm làm sai lệch nghĩa vụ thuế. Đây là hành vi bị nghiêm cấm và được xác định là một hình thức điển hình của gian lận, trốn thuế.
Tuy nhiên, Cục Thuế lưu ý không phải mọi hệ thống sổ sách nội bộ đều vi phạm. Doanh nghiệp vẫn được lập các báo cáo phục vụ quản trị, phân tích hoặc dự báo nếu không làm sai lệch nghĩa vụ thuế và không tồn tại song song một hệ thống số liệu tài chính khác với số liệu đã kê khai.
Đối với hành vi trốn thuế thông qua việc lập hai hệ thống sổ kế toán, ngoài việc bị truy thu toàn bộ số thuế đã trốn, người nộp thuế còn phải nộp tiền chậm nộp với mức 0,03% mỗi ngày tính trên số thuế chậm nộp theo quy định của Luật Quản lý thuế.
Theo Nghị định 125/2020, hành vi trốn thuế còn có thể bị xử phạt từ một đến ba lần số tiền thuế trốn, tùy tính chất, mức độ vi phạm. Người vi phạm đồng thời phải khai bổ sung, điều chỉnh hồ sơ khai thuế của các kỳ liên quan theo quy định.
Cục Thuế cũng cho biết, ngoài nguy cơ bị xử lý theo tội trốn thuế, hành vi lập hai hệ thống sổ kế toán để che giấu doanh thu còn có thể bị xem xét xử lý về tội vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng nếu đủ căn cứ pháp lý.
Theo cơ quan này, việc sử dụng "hai sổ kế toán" không chỉ gây thất thu ngân sách mà còn ảnh hưởng đến uy tín doanh nghiệp, khả năng tiếp cận vốn, đối tác và cơ hội tham gia đấu thầu.
Nếu đủ yếu tố cấu thành tội phạm, hành vi này có thể bị xử lý hình sự theo Điều 200 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017). Theo đó, cá nhân trốn thuế từ 100 triệu đồng hoặc pháp nhân thương mại trốn thuế từ 200 triệu đồng trở lên có thể bị khởi tố. Mức phạt cao nhất đối với cá nhân là 7 năm tù và 4,5 tỷ đồng tiền phạt; đối với doanh nghiệp, mức phạt tiền có thể từ 300 triệu đồng đến 10 tỷ đồng. Trường hợp đặc biệt nghiêm trọng, doanh nghiệp còn có thể bị đình chỉ hoạt động có thời hạn hoặc vĩnh viễn, kèm theo các hình phạt bổ sung...
