Cục Thuế chỉ ra 5 chiêu thức gian lận hóa đơn phổ biến để trốn thuế

Thông tin tại một hội nghị chuyên đề, bà Nguyễn Thu Trà, Trưởng ban Quản lý tuân thủ và hỗ trợ người nộp thuế (Cục Thuế), cho biết thông qua công tác phân tích dữ liệu hóa đơn điện tử, quản lý rủi ro và kiểm tra thực tế, cơ quan thuế đã nhận diện 5 hành vi vi phạm điển hình.

Đầu tiên là hành vi mua bán hóa đơn khống. Đây là trường hợp doanh nghiệp không phát sinh giao dịch hàng hóa, dịch vụ thực tế nhưng vẫn lập hóa đơn để bán cho các tổ chức, cá nhân khác nhằm hợp thức hóa chi phí đầu vào, tăng số thuế giá trị gia tăng được khấu trừ hoặc giảm nghĩa vụ thuế thu nhập doanh nghiệp.

Thủ đoạn thứ hai là sử dụng hóa đơn của các doanh nghiệp "ma". Các đối tượng thành lập doanh nghiệp chỉ để phát hành hóa đơn, không có hoạt động sản xuất kinh doanh thực chất, không sở hữu kho bãi, tài sản hay lao động.

Sau một thời gian ngắn hoạt động, các doanh nghiệp này thường ngừng hoạt động hoặc bỏ địa chỉ đăng ký nhằm gây khó khăn cho cơ quan quản lý. Hành vi thứ ba là lập hóa đơn không đúng giá trị giao dịch thực tế.

Một số doanh nghiệp nâng khống giá trị hàng hóa, dịch vụ để tăng chi phí đầu vào, tăng số thuế được khấu trừ, nâng số thuế đề nghị hoàn hoặc hợp thức hóa doanh thu. Thứ tư là tạo lập các chuỗi giao dịch giả.

Theo đó, nhiều doanh nghiệp được liên kết thành mạng lưới mua bán khép kín nhằm tạo vòng quay hóa đơn, hợp thức hóa nguồn gốc hàng hóa và xây dựng hồ sơ hoàn thuế.

Các lĩnh vực có rủi ro cao gồm điện thoại, linh kiện điện tử, nông sản, tinh bột sắn, vật liệu xây dựng, cát đá, than và khoáng sản. Hành vi cuối cùng là gian lận hoàn thuế giá trị gia tăng.

Đây được đánh giá là nhóm vi phạm có mức độ rủi ro cao nhất, thường gắn với việc sử dụng hóa đơn đầu vào không hợp pháp để hoàn thiện hồ sơ đề nghị hoàn thuế.

Ở góc độ cơ quan điều tra, Thượng tá Trần Quang Tuấn, Phó Trưởng phòng Cảnh sát Kinh tế (Công an TP. Hải Phòng), cho biết các hành vi gian lận hiện nay ngày càng tinh vi, được tổ chức theo mô hình liên kết nhiều doanh nghiệp, hoạt động xuyên tỉnh, xuyên ngành và tận dụng công nghệ số để che giấu giao dịch.

Tuy nhiên, theo ông Tuấn, việc áp dụng hóa đơn điện tử giúp cơ quan chức năng dễ dàng phát hiện các bất thường. Những trường hợp doanh nghiệp phát hành hóa đơn nhưng không có hóa đơn đầu vào tương ứng cho hàng hóa đã bán sẽ nhanh chóng bị đưa vào diện giám sát.

"Đối với các hành vi trục lợi, chiếm đoạt ngân sách nhà nước, cơ quan công an sẽ xử lý nghiêm minh, không có vùng cấm, không có ngoại lệ", ông Tuấn nhấn mạnh.

Để ngăn chặn tình trạng gian lận hóa đơn, Cục Thuế cho biết đã xây dựng hệ thống phân tích rủi ro đa tầng nhằm nhận diện sớm các doanh nghiệp có dấu hiệu bất thường ngay từ khi thành lập hoặc trong quá trình hoạt động.

Ngành thuế cũng triển khai hệ thống cảnh báo xuất hóa đơn theo hệ số K, sử dụng dữ liệu hóa đơn điện tử kết hợp các chỉ số rủi ro để phát hiện những trường hợp xuất hóa đơn không tương xứng với năng lực hoạt động thực tế của doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, cơ quan thuế đang áp dụng công nghệ phân tích chuỗi đồ thị (Graph Analysis) để theo dõi các mối quan hệ mua bán giữa doanh nghiệp thông qua dữ liệu hóa đơn điện tử.

Công cụ này giúp phát hiện các chuỗi giao dịch khép kín, dòng hóa đơn quay vòng và các dấu hiệu đặc trưng của những đường dây mua bán hóa đơn chuyên nghiệp.

Đáng chú ý, Cục Thuế đang đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ học máy (Machine Learning) nhằm tự động phát hiện các giao dịch bất thường, xây dựng hệ thống cảnh báo sớm và hỗ trợ lựa chọn chính xác các đối tượng cần thanh tra, kiểm tra.