Chỉ còn khoảng 500 ngày, mục tiêu xuất khẩu nông sản 100 tỷ USD liệu có kịp?

Chỉ còn khoảng 500 ngày để hiện thực hóa mục tiêu đưa kim ngạch xuất khẩu nông sản lên 100 tỷ USD vào năm 2027 - một cột mốc được đánh giá là đầy tham vọng trong bối cảnh tăng trưởng xuất khẩu đang có dấu hiệu chậm lại và các rào cản từ thị trường quốc tế ngày càng khắt khe.

Dù vậy, chia sẻ tại Tọa đàm "Làm gì để xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 100 tỷ USD?" diễn ra hôm nay (9/7), các chuyên gia đều cho rằng đây không phải mục tiêu ngoài tầm với nếu Việt Nam có những giải pháp mang tính đột phá, thay đổi mô hình tăng trưởng và cách tiếp cận.

Mục tiêu 100 tỷ USD đầy thách thức nhưng vẫn có cơ sở để kỳ vọng

Chia sẻ tại tọa đàm, ông Nguyễn Thanh Bình, Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam (Vinafruit) đánh giá, mục tiêu 100 tỷ USD là kỳ vọng khá cao bởi ngành nông nghiệp hiện vẫn đang đối mặt với nhiều điểm nghẽn. 6 tháng đầu năm 2026 cho thấy những hạn chế về chất lượng sản phẩm, công tác kiểm dịch, kiểm nghiệm đối với hàng nông sản xuất khẩu đã ảnh hưởng đáng kể đến tiến độ thực hiện kế hoạch của năm.

Dù vậy, với tiềm năng sản xuất và lợi thế thị trường hiện có, ông Bình vẫn tin Việt Nam có khả năng đạt được mục tiêu nếu những khó khăn này được tháo gỡ.

Ở góc độ ngành thủy sản, ông Nguyễn Hoài Nam, Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), thừa nhận đây là mục tiêu tạo áp lực rất lớn đối với cộng đồng doanh nghiệp. Theo ông, để đạt mốc 100 tỷ USD vào năm 2027, nhiều ngành hàng sẽ phải duy trì mức tăng trưởng cao hơn nhiều so với hiện nay.

Ông cho rằng nếu vẫn tiếp tục cách làm cũ, chỉ xoay quanh mức tăng trưởng 15-20% như những năm trước thì rất khó chạm tới mục tiêu đề ra. Muốn tạo ra bước nhảy vọt, Việt Nam phải xây dựng một mô hình tăng trưởng mới với các giải pháp khác biệt, đồng thời có sự phối hợp chặt chẽ giữa Chính phủ, các bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp.

"Tôi tin sẽ có giải pháp và chúng tôi mong được tham gia vào quá trình thiết kế hoặc góp ý cho giải pháp", ông Nguyễn Hoài Nam chia sẻ.

Cùng quan điểm, ông Đặng Kim Sơn, chuyên gia kinh tế, nguyên Viện trưởng Viện Chính sách và Chiến lược phát triển Nông nghiệp, nông thôn, nhắc lại rằng mục tiêu xuất khẩu nông sản đạt 100 tỷ USD đã được nhắc đến từ hơn một thập kỷ trước như một "ước mơ" của ngành nông nghiệp.

Theo ông, những năm qua, xuất khẩu nông sản đã có bước phát triển ngoạn mục và liên tục duy trì tốc độ tăng trưởng hai con số trong thời gian dài. Tuy nhiên, giai đoạn gần đây, đà tăng đã chậm lại do những khó khăn cũ như sản xuất nhỏ lẻ, manh mún chưa được giải quyết triệt để, trong khi các yêu cầu mới từ thị trường quốc tế ngày càng khắt khe và sự thay đổi trong hệ thống tổ chức cũng tạo thêm áp lực.

Dù vậy, ông Đặng Kim Sơn vẫn tin rằng mục tiêu 100 tỷ USD hoàn toàn không nằm ngoài khả năng của nông nghiệp Việt Nam nếu có quyết tâm đổi mới theo hướng đột phá và thay đổi cách làm một cách căn bản.

Ở góc độ cơ quan quản lý, ông Âu Anh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Hải quan (Bộ Tài chính), cho biết năm 2025, xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt trên 70 tỷ USD, đóng góp khoảng 20 tỷ USD xuất siêu cho nền kinh tế. Giai đoạn từ năm 2021 đến nay, kim ngạch xuất khẩu của nhóm hàng này tăng bình quân khoảng 10-12% mỗi năm.

Trong sáu tháng đầu năm 2026, xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt khoảng 35,88 tỷ USD, tiếp tục duy trì tăng trưởng nhưng tốc độ chỉ còn khoảng 6% so với cùng kỳ năm trước. Dù một số ngành hàng vẫn ghi nhận mức tăng hai con số như thủy sản, rau quả hay sản phẩm chăn nuôi, nhưng xu hướng chung cho thấy đà tăng đang chậm lại.

Theo ông Âu Anh Tuấn, thời gian tới, xuất khẩu nông, lâm, thủy sản sẽ tiếp tục chịu tác động từ nhiều yếu tố bất lợi như tăng trưởng kinh tế toàn cầu chậm, xu hướng bảo hộ thương mại gia tăng, biến động tỷ giá, chi phí logistics cũng như các yêu cầu ngày càng khắt khe về truy xuất nguồn gốc, phát triển bền vững và giảm phát thải từ các thị trường lớn như Mỹ, Liên minh châu Âu (EU), Nhật Bản và Hàn Quốc.

Nếu năm 2026 đạt khoảng 75 tỷ USD như kỳ vọng, để lên mốc 100 tỷ USD vào năm 2027, kim ngạch xuất khẩu sẽ phải tăng trên 15% chỉ trong một năm. Theo đại diện Cục Hải quan, đây là mục tiêu không hề dễ trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt. Tuy nhiên, với các giải pháp cải cách thủ tục hành chính, cắt giảm điều kiện kinh doanh và đẩy mạnh chuyển đổi số đang được Chính phủ triển khai, mục tiêu tiệm cận 100 tỷ USD vẫn có cơ sở để kỳ vọng nếu có thêm nhiều nỗ lực từ cả cơ quan quản lý và cộng đồng doanh nghiệp.

Chỉ còn khoảng 500 ngày, cần một cơ chế điều hành đủ mạnh để tăng tốc

Theo các chuyên gia, để biến mục tiêu 100 tỷ USD thành hiện thực, điều quan trọng không chỉ là đặt ra một chỉ tiêu cao hơn mà còn phải thay đổi cách tổ chức thực hiện.

Ông Nguyễn Hoài Nam cho biết từ nay đến năm 2027 chỉ còn khoảng 500 ngày, vì vậy cần một mô hình điều hành mới với nguồn lực và sự đầu tư tương xứng, thay vì chỉ dừng ở những lời kêu gọi.

Theo ông, nếu Chính phủ giao Bộ Nông nghiệp và Môi trường đóng vai trò đầu mối, cần thành lập một ban chỉ đạo có khả năng kết nối các ngành hàng, doanh nghiệp và các bộ, ngành liên quan để rà soát toàn bộ dư địa tăng trưởng của từng lĩnh vực. Không chỉ các ngành hàng xuất khẩu chủ lực như thủy sản, lâm sản, rau quả hay cà phê, mà cả những ngành hàng quy mô còn nhỏ cũng cần được xem xét nhằm khai thác tối đa tiềm năng.

Đại diện VASEP cho rằng việc xây dựng chương trình hành động theo tinh thần "500 ngày đêm" sẽ giúp các giải pháp được triển khai đồng bộ đến từng doanh nghiệp. Tuy nhiên, để làm được điều đó cần đánh giá đầy đủ cơ hội ở ba khía cạnh gồm thị trường, thể chế và thực thi.