Chưa đến 1/10 SME vay được ngân hàng: 222.000 doanh nghiệp vẫn đứng ngoài 'cửa vốn'

Việt Nam hiện có khoảng 914.000 doanh nghiệp nhỏ và vừa, chiếm khoảng 94% tổng số pháp nhân trên cả nước. Tuy nhiên, nhóm này đóng góp chưa đến 20% tổng doanh thu và chỉ khoảng 8% tổng kim ngạch xuất nhập khẩu.

Theo Fiin Group, SME được xác định là các doanh nghiệp có doanh thu không quá 300 tỷ đồng hoặc tổng nguồn vốn không quá 100 tỷ đồng, với số lao động dưới 200 người.

Trong khi chỉ 8,8% SME có thể tiếp cận vốn vay, tỷ lệ này ở nhóm doanh nghiệp lớn lên tới 47,1%. Fiin Group cho rằng sự chênh lệch này phản ánh khoảng trống đáng kể về tiếp cận tài chính, qua đó ảnh hưởng đến khả năng duy trì hoạt động và mở rộng sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Hàng trăm nghìn doanh nghiệp chưa từng vay vốn

Khả năng tiếp cận vốn hạn chế cũng được xem là một trong những nguyên nhân khiến tỷ lệ SME phát triển lên nhóm doanh nghiệp lớn còn rất thấp, chỉ khoảng 0,9%. Bên cạnh vốn, nhiều doanh nghiệp còn gặp hạn chế về quản trị, công nghệ và khả năng tiếp cận thị trường.

Theo Fiin Group, các tổ chức tín dụng đang có xu hướng lựa chọn khách hàng khá chặt chẽ. Gần 85% SME đang có dư nợ vay là những doanh nghiệp đã hoạt động từ 5 năm trở lên, đồng thời có hồ sơ rủi ro tốt hơn.

Đáng chú ý, khoảng 45% doanh nghiệp hoạt động trên 5 năm được đánh giá có mức rủi ro trung bình hoặc thấp nhưng chưa từng tiếp cận vốn vay. Đây được xem là nhóm khách hàng tiềm năng đối với các tổ chức tín dụng.

Cụ thể, có khoảng 222.000 doanh nghiệp đã hoạt động trên 5 năm nhưng không phát sinh nợ vay. Quy mô tài sản trung vị của nhóm này khoảng 7,1 tỷ đồng, doanh thu khoảng 5,2 tỷ đồng, thấp hơn đáng kể so với nhóm doanh nghiệp đã vay vốn.

Dù vậy, tăng trưởng doanh thu trung vị của nhóm chưa vay đạt 15,6%, cao hơn mức 9,8% của nhóm đã vay. Các chỉ số về biên lợi nhuận ròng, ROA và khả năng thanh khoản cũng tương đối tích cực.

Fiin Group cho rằng một bộ phận doanh nghiệp có thể đang sử dụng nguồn vốn tự có hoặc chưa phát sinh nhu cầu vay lớn. Đáng chú ý, khoảng 67.000 SME đã hoạt động trên 5 năm, chưa có dư nợ vay nhưng đồng thời có dòng tiền từ hoạt động kinh doanh và tăng trưởng doanh thu dương. Đây có thể là nhóm khách hàng mà các ngân hàng nên chủ động tiếp cận và đánh giá nhu cầu vốn.

Ngân hàng tung loạt gói tín dụng cho SME

Trong bối cảnh khả năng tiếp cận vốn của SME còn hạn chế, các cơ quan quản lý đang triển khai nhiều chính sách hỗ trợ khu vực này.

Theo nghị quyết được Quốc hội thông qua ngày 24/8, doanh nghiệp có tổng doanh thu không quá 10 tỷ đồng được giảm 30% số thuế phải nộp trong giai đoạn 2026-2027.

Đầu tháng 8, Ngân hàng Nhà nước cũng yêu cầu các ngân hàng xây dựng chương trình tín dụng dành cho SME với lãi suất thấp hơn tối thiểu 1 điểm phần trăm/năm so với lãi suất cho vay bình quân cùng kỳ hạn, đồng thời xem xét miễn, giảm phí dịch vụ.

Sau chỉ đạo này, một số ngân hàng quốc doanh đã triển khai các gói tín dụng quy mô 50.000-70.000 tỷ đồng dành cho SME, với lãi suất thấp hơn khoảng 1-2 điểm phần trăm so với khoản vay thông thường. Các ngân hàng tư nhân cũng đưa ra những chương trình tín dụng riêng với quy mô hàng nghìn tỷ đồng.

Tuy nhiên, số liệu của Fiin Group cho thấy bài toán không chỉ nằm ở nguồn cung tín dụng. Việc nhận diện những SME có tình hình tài chính lành mạnh, dòng tiền tốt nhưng chưa từng vay vốn có thể là chìa khóa để thu hẹp khoảng trống tín dụng đối với khu vực doanh nghiệp này.