Châu Âu siết 'hàng rào xanh': Doanh nghiệp Việt chậm chuyển đổi có thể mất cả thị trường

Tại Hội thảo “Áp lực CBAM, ESG và tiêu chuẩn xanh toàn cầu – Giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp khu công nghiệp”, ông Nguyễn Bá Hải, Phó Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ xúc tiến thương mại và đầu tư, Cục Xúc tiến thương mại, Bộ Công Thương, cho rằng yêu cầu xanh đang trở thành một phần ngày càng quan trọng trong năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp xuất khẩu.

Theo ông Hải, Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của Liên minh châu Âu cùng hàng loạt tiêu chuẩn xanh mới đang đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với doanh nghiệp, đặc biệt là các ngành có mức phát thải lớn như thép, xi măng, phân bón.

Không chỉ dừng ở thị trường châu Âu, xu hướng này đang lan rộng thông qua các tập đoàn đa quốc gia và chuỗi cung ứng toàn cầu. Vì vậy, doanh nghiệp Việt Nam cần chủ động chuẩn bị thay vì chờ đến khi các yêu cầu mới trở thành điều kiện bắt buộc.

Xanh hóa không còn là lựa chọn

Ông Nguyễn Bá Hải cho rằng trong quá trình xúc tiến thương mại và đầu tư, có thể thấy các tiêu chuẩn về môi trường, xã hội và quản trị đang ngày càng tác động trực tiếp tới hoạt động của doanh nghiệp.

Đáng chú ý, nhiều tập đoàn lớn khi đầu tư vào Việt Nam đã đưa ra các yêu cầu về chuyển đổi xanh đối với hệ sinh thái cung ứng. Khi doanh nghiệp đầu chuỗi thay đổi, các nhà cung cấp, nhà máy và doanh nghiệp trong cùng hệ sinh thái cũng phải từng bước đáp ứng những tiêu chuẩn tương ứng.

Theo ông Hải, đây là xu hướng đã diễn ra trên thế giới và Việt Nam cũng không thể đứng ngoài. Trong những năm tới, yêu cầu về sản xuất xanh, sử dụng năng lượng tái tạo, quản trị phát thải và minh bạch dữ liệu sẽ ngày càng phổ biến.

“Xanh” vì vậy không chỉ là câu chuyện của một vài doanh nghiệp đi đầu mà dần trở thành yêu cầu để doanh nghiệp có thể tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng và tiếp cận các thị trường có tiêu chuẩn cao.

Ông Hải cho rằng doanh nghiệp cần chuẩn bị từ sớm, trước hết là nâng cao nhận thức, nắm bắt các tiêu chuẩn của từng thị trường và xác định những yêu cầu cụ thể đối với ngành, sản phẩm của mình.

Đặc biệt, doanh nghiệp cần quan tâm đến việc đo lường phát thải, xây dựng hệ thống dữ liệu và từng bước hình thành năng lực quản trị carbon. Đây là những nền tảng quan trọng để doanh nghiệp có thể chứng minh mức độ đáp ứng các tiêu chuẩn xanh với đối tác quốc tế.

Cần chuẩn bị từ hôm nay

Theo ông Hải, một trong những vấn đề doanh nghiệp Việt Nam cần quan tâm là khả năng đáp ứng các yêu cầu về dữ liệu và truy xuất nguồn gốc phát thải trong toàn bộ chuỗi sản xuất.

Đơn cử, khi một sản phẩm được xuất khẩu sang thị trường có yêu cầu cao về môi trường, doanh nghiệp không chỉ cần chứng minh sản phẩm được sản xuất như thế nào mà còn phải từng bước xác định lượng phát thải phát sinh trong quá trình sản xuất, sử dụng năng lượng và các khâu liên quan.

Do đó, việc xây dựng hệ thống dữ liệu về phát thải, năng lượng và nguyên liệu đầu vào cần được thực hiện sớm.

“Chúng ta không thể chờ đến khi thị trường yêu cầu mới bắt đầu chuẩn bị”, ông Hải nhấn mạnh.

Ở góc độ xúc tiến thương mại, ông Hải cho biết Bộ Công Thương đang tập trung hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận thông tin, nâng cao năng lực đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế, đồng thời tăng cường kết nối doanh nghiệp với các tổ chức, đối tác và thị trường nhập khẩu.

Một trong những nhiệm vụ quan trọng là hỗ trợ doanh nghiệp hiểu rõ các tiêu chuẩn môi trường, carbon, trách nhiệm xã hội và các yêu cầu mới trong thương mại quốc tế.

Bên cạnh đó, cơ quan xúc tiến thương mại cũng cần tăng cường phối hợp với các bộ, ngành, tổ chức quốc tế và các địa phương để xây dựng hệ thống thông tin, hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận các yêu cầu mới của thị trường.

Ông Hải cũng cho rằng cần thúc đẩy các giải pháp tài chính và công nghệ phục vụ chuyển đổi xanh. Doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, thường gặp khó khăn về vốn và năng lực công nghệ khi thực hiện quá trình chuyển đổi.

Vì vậy, cần có sự phối hợp giữa Nhà nước, tổ chức tài chính, doanh nghiệp công nghệ và các tổ chức quốc tế để tạo thêm nguồn lực cho quá trình này.

Cơ hội nâng vị thế doanh nghiệp Việt

Theo ông Nguyễn Bá Hải, chuyển đổi xanh không chỉ tạo ra sức ép về chi phí mà nếu được chuẩn bị tốt cũng có thể trở thành cơ hội để doanh nghiệp nâng cao giá trị sản phẩm và vị thế trên thị trường.

Ông cho rằng doanh nghiệp Việt Nam hiện vẫn tham gia khá nhiều vào các công đoạn có giá trị gia tăng thấp, trong khi phải nhập khẩu một lượng lớn nguyên vật liệu và phụ thuộc vào các khâu sản xuất trung gian.

Nếu doanh nghiệp chủ động chuyển đổi công nghệ, nâng cao năng lực sản xuất, sử dụng hiệu quả năng lượng và đáp ứng các tiêu chuẩn xanh, giá trị gia tăng của sản phẩm có thể được cải thiện.

“Đây không chỉ là câu chuyện về chi phí mà còn là câu chuyện về nâng cao giá trị sản xuất, giá trị sản phẩm và khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp”, ông Hải nói.

Theo ông, doanh nghiệp cần nhìn nhận các tiêu chuẩn xanh như một yêu cầu để củng cố năng lực cạnh tranh, thay vì chỉ coi đây là gánh nặng mới từ thị trường xuất khẩu.

Đặc biệt, đối với các doanh nghiệp trong khu công nghiệp, việc chuẩn bị hạ tầng và hệ thống năng lượng xanh cũng có ý nghĩa quan trọng trong thu hút dòng vốn đầu tư nước ngoài.

Các khu công nghiệp có khả năng cung cấp nguồn năng lượng sạch, hệ thống đo lường và quản trị phát thải tốt sẽ có lợi thế hơn trong thu hút các tập đoàn quốc tế, nhất là những doanh nghiệp đang phải đáp ứng các cam kết ngày càng cao về ESG và giảm phát thải.

Ông Hải cho rằng việc chuẩn bị sớm cũng giúp doanh nghiệp và khu công nghiệp tránh tình trạng bị động khi các tiêu chuẩn mới chính thức trở thành điều kiện bắt buộc.

Về phía cơ quan xúc tiến thương mại, ông khẳng định sẽ tiếp tục đồng hành, hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận thông tin, kết nối thị trường và phản ánh những khó khăn, vướng mắc của doanh nghiệp để có hướng xử lý phù hợp.

“Chuẩn bị sớm, chuyển đổi sớm” theo ông Hải sẽ là yếu tố quan trọng giúp doanh nghiệp Việt Nam không chỉ đáp ứng yêu cầu của thị trường mà còn nâng cao vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu.