Chuyên gia: 'Đừng đánh giá tăng trưởng GDP 9,95% chỉ qua giá bát phở hay doanh thu Vinamilk, Thế Giới Di Động'

Động lực nào đang đứng sau đà tăng trưởng GDP 9,95% quý III?

Báo cáo tình hình kinh tế - xã hội tháng 9 và quý III/2026 do Cục Thống kê công bố ghi nhận tăng trưởng GDP quý III đạt 9,95%, đưa tăng trưởng bình quân 9 tháng đầu năm lên 9,01%.

Con số tiệm cận mốc hai chữ số thu hút sự chú ý và nhiều tranh luận. Tuy nhiên, theo chuyên gia Long Phan (CEO AFA Group) trong chương trình "Đi theo dòng tiền" trên kênh Tài chính & Kinh doanh, việc chỉ nhìn vào doanh thu của một vài doanh nghiệp bán lẻ hoặc biến động giá một bát phở để đánh giá sức khỏe nền kinh tế là phiến diện. Cần nhìn vào cấu trúc GDP, động lực từ đầu tư hạ tầng, xuất nhập khẩu và áp lực lạm phát quốc tế.

Phân tích mức tăng GDP quý III, chuyên gia Long Phan cho rằng có nhiều tranh luận xoay quanh việc so sánh tăng trưởng GDP với lãi suất tiết kiệm, giá hàng tiêu dùng hằng ngày như bát phở tăng từ 45.000 đồng lên 55.000 đồng nhưng ít thịt hơn, hay quan điểm cho rằng muốn biết kinh tế tăng trưởng ra sao chỉ cần nhìn doanh thu của Vinamilk hoặc Thế Giới Di Động.

Theo chuyên gia, cách nhìn này phiến diện. Ông nhận xét "Có lẽ những nhận xét như thế thường đến từ những người không chuyên về kinh tế, kinh doanh hoặc đang hoạt động ngoài thị trường và chỉ nhìn vào lĩnh vực của mình, chứ không nhìn vào câu chuyện tổng thể của nền kinh tế".

Bởi theo ông, doanh nghiệp bán lẻ chỉ đại diện cho một phần cấu phần tiêu dùng (C), trong khi GDP được tính theo công thức GDP = C + G + I + NX, gồm tiêu dùng (C), chi tiêu Chính phủ (G), đầu tư tư nhân cho vốn vật chất mới (I) và xuất khẩu ròng (NX).

Trong cấu trúc kinh tế Việt Nam hiện nay, chi tiêu Chính phủ và đầu tư công (G) đóng vai trò động lực dẫn dắt trong giai đoạn hiện tại và 5 năm tới. Để nâng cấp hạ tầng và hướng tới tăng trưởng cao, tổng vốn đầu tư toàn nền kinh tế từ nay đến năm 2030 cần khoảng 38 triệu tỷ đồng. Trong đó, nguồn vốn nhà nước có thể thu xếp hơn 8 triệu tỷ đồng, còn lại 30 triệu tỷ đồng cần đa dạng hóa từ các nguồn khác, gồm vốn tư nhân và đầu tư nước ngoài.

Chuyên gia Long Phan nhấn mạnh đầu tư hạ tầng của Chính phủ tạo ra hệ số nhân tiền lớn. Khi Nhà nước giải ngân cho các dự án cầu đường, dòng tiền đi qua nhà thầu, chi trả lương cho công nhân xây dựng với mức thu nhập khoảng 1 triệu đồng/ngày. Nguồn tiền tiếp tục quay trở lại vòng xoay tiêu dùng, thúc đẩy doanh nghiệp bán hàng, gửi tiền vào ngân hàng và tiếp tục được cấp vốn cho các dự án mới.

Sau 15 năm, từ năm 2010 khi GDP Việt Nam chỉ hơn 100 tỷ USD, quy mô nền kinh tế hiện đã tăng gấp 5 lần, đạt hơn 500 tỷ USD, phản ánh sự thay đổi lớn về chất lượng đời sống và hạ tầng.

Bên cạnh chi tiêu Chính phủ, công nghiệp và xây dựng là khu vực đóng góp lớn nhất vào mức tăng GDP quý III, với giá trị gia tăng tăng 12,5%. Khu vực dịch vụ tăng 9,54%, cao hơn mức hơn 8% của các quý trước nhờ sự phục hồi mạnh của du lịch và khách quốc tế. Nông, lâm nghiệp và thủy sản tăng 4,21%.

Với cấu phần xuất khẩu ròng (NX), sau ba quý nhập siêu, cán cân thương mại quý III chuyển sang xuất siêu, tạo thêm điểm tựa cho tăng trưởng. Chuyên gia Long Phan cũng cho rằng nhận định khối doanh nghiệp FDI đóng góp lớn nhất vào GDP là chưa chính xác. Theo ông, FDI chủ yếu tác động vào xuất nhập khẩu, trong khi đầu tư hạ tầng trong nước mới là động lực cốt lõi gia tăng quy mô GDP.

Tăng trưởng 2 con số và bài toán quý IV

Tăng trưởng kinh tế và lạm phát là hai yếu tố song hành do GDP được tính bằng giá nhân với lượng. Chuyên gia Long Phan cho rằng nền kinh tế muốn đạt tốc độ tăng trưởng cao phải chấp nhận một mức lạm phát nhất định, không thể vừa muốn GDP tăng hai chữ số vừa yêu cầu lạm phát bằng 0.

Tháng 9, CPI tăng 0,62% so với tháng trước, tăng 5,08% so với cùng kỳ năm trước. Trong khi đó, CPI bình quân quý III/2026 tăng 4,80% so với cùng kỳ năm trước. CPI bình quân 9 tháng năm 2026 tăng 4,52% so với cùng kỳ năm trước, vượt mức trần 4,5% do Quốc hội giao từ đầu năm.

Theo chuyên gia Long Phan, nguyên nhân chính đến từ sức ép chi phí đẩy ngoài tầm kiểm soát của thị trường quốc tế. Xung đột tại Trung Đông đẩy giá dầu thô Brent vượt 105 - 106 USD/thùng, khiến giá xăng E10 trong nước tăng lên hơn 28.000 đồng/lít. Nhóm giao thông vì vậy đóng góp mức tăng cao nhất vào CPI tháng 9.

Dù CPI 9 tháng vượt trần, chuyên gia Long Phan nhận định chính sách giá cần được điều hành linh hoạt, thích ứng với biến động năng lượng toàn cầu. Chính phủ cũng triển khai các chính sách tài khóa hỗ trợ như miễn, giảm thuế, phí xăng dầu nhằm hạ nhiệt chi phí.

Theo chuyên gia, nền kinh tế hiện vận động theo mô hình tăng trưởng hình chữ K, tạo ra sự phân hóa và đòi hỏi cá nhân, doanh nghiệp phải tự định vị để chủ động nằm ở nhánh trên của đà tăng trưởng.

Để đưa GDP cả năm đạt mục tiêu hai chữ số, quý IV sẽ là giai đoạn quan trọng để duy trì đà tăng trưởng. Tại phiên họp Chính phủ thường kỳ sáng 3/10/2026, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu GDP quý IV phải tăng trên 12,5%.

Mục tiêu này được đặt ra trong bối cảnh PMI ngành sản xuất tháng 9 giảm xuống 51,9 điểm, từ 53,3 điểm của tháng 8, dù vẫn trên ngưỡng mở rộng 50 điểm.

Chính phủ đã phân giao chỉ tiêu cụ thể cho từng địa phương, đồng thời "bật đèn vàng" với những nơi chưa đạt kỳ vọng trong quý III để làm cơ sở đánh giá, luân chuyển cán bộ.

Đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ, chuyên gia Long Phan nhấn mạnh tăng trưởng thực chất phải dựa trên nâng cao năng suất lao động thông qua ứng dụng công nghệ và trí tuệ nhân tạo (AI). Đồng thời, nền kinh tế cần khơi thông kênh dẫn vốn trái phiếu doanh nghiệp để thu hút các quỹ đầu tư quốc tế. Trong 5 năm tới, mục tiêu là duy trì tốc độ tăng trưởng bình quân hai chữ số một cách bền vững.

Đà tăng trưởng từ đầu tư công cũng hỗ trợ thị trường chứng khoán. Phiên giao dịch ngày 5/10/2026, VN-Index tăng 15,49 điểm dù thanh khoản ở mức thấp 13.000 tỷ đồng.

Các cổ phiếu trụ cột như VIC, đóng góp hơn 13 điểm, cùng LPBank, VHM và HPG tăng mạnh sau thông tin con trai tỷ phú Trần Đình Long đăng ký mua 50 triệu cổ phiếu, đóng vai trò dẫn dắt. Một số ngân hàng giảm nhẹ.

Trên thị trường quốc tế, chứng khoán châu Á đồng loạt tăng điểm, nổi bật là Nikkei 225 tăng 2,4%. Thị trường hiện theo dõi biên bản họp Ủy ban Thị trường Mở Liên bang (FOMC) công bố ngày 8/10 và kỳ họp lãi suất của Fed ngày 28/10, khi xác suất tăng lãi suất ở mức quanh 50%, tạo dư địa để Việt Nam duy trì chính sách tiền tệ độc lập và ổn định tỷ giá.